Taşköprü ahilik sanayi ve âlimler
Dünkü yazıyı, “Köprünün esas başka bir vazifesi daha var” diye noktalamıştık.
Selçuklular zamanında fetihlerin yapıldığı her şehirde, adı “Ahilik” olarak konulmamış olsa da alışveriş sistemi, fetihlerle birlikte hayata geçirilmiştir.
Beyliklerin de Osmanlı’nın da üzerinde durduğu hususların başında, halkın ticari güvenliği gelmiştir. “Çarşıda güven ve istikrar yoksa fetih eksik” denilmiştir.
Taşköprü’de de Ahilik teşkilatının çarşıya pazara nizam verip, hızla vakıf kültürünün gelişmesi ve vakıf geleneğinin zuhuru, beldeyi bir şefkat ağı gibi örmüş.
Şehre dışarıdan gelen ticaret kervanları yahut küçük ölçekli esnaf pazara girerken, köprüde kurulan gümrük noktasında; “ne satacak, ne alacak, nereden nasıl gelmiş” gibi köprü eminleri tarafından sualden geçirildikten sonra yol verilirmiş.
Tabii bu özellik sadece Taşköprü’ye has bir durum değildir. Selçuklu ve Osmanlı’nın hüküm sürdüğü coğrafyalardaki köprülerin birçoğu gümrük görevi görmüştür.
Mesela Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad’a sadrazamlık yapan Sokullu Mehmed Paşa’nın memleketi olan Bosna-Hersek’in Vişegrad şehrindeki ünlü Drina Köprüsü’ndeki namazgâh, gümrük kapısı olarak kullanılmıştır. Geçelim.
*
Evet, Taşköprü’de yine bir bayrak nöbeti vakti gelmiştir ve 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet bölgeyi Osmanlı topraklarına dâhil etmiştir.
Taşköprü; Beylikler dönemiyle birlikte yalnızca siyasi sınırlarının çizildiği bir devirden ziyade, esas Türk-İslam kimliğinin mührünün vurulması ve ardından Osmanlı’ya intikaliyle bu mührün ebedileştiği bir şehirdir.
İlçe aynı zamanda hatırı sayılır bir sanayi bölgesidir. Sarımsağı kadar ünlü bir ürünü daha vardır. Pancar. Şeker Fabrikası halen faal!
Biz oradayken pancarların tarladan fabrikaya nakil günü imiş! Kilometrelerce kamyon, TIR ve traktör kuyruğu vardı ve hepsi pancar yüklüydü.
Ayrıca bir dönem, Sümerbank ve SEKA Kâğıt fabrikasıyla da ünlüydü. Taşköprü SEKA Kâğıt Fabrikası’nın temeli, 31 Ekim 1976 tarihinde, İkinci MC hükümetinin Başbakan Yardımcısı merhum Prof. Dr. Necmettin Erbakan tarafından atılmıştı.
Bu fabrika tüm engellere rağmen, 1984 yılında devrin Başbakanı ve Sekizinci Cumhurbaşkanımız merhum Turgut Özal tarafından hizmete girmişti.
2003 yılında özelleştirildikten sonra fazla bir işlem olmamış ve şimdi kapalı.
*
Taşköprü âlimler şehri de demiştik. Şeyh Şaban Veli başta olmak üzere, Osmanlı ilim dünyasının zirvesi kabul edilen Taşköprülüzâdelerden Ahmet Efendi (1495-1561) Osmanlı tarihi ve biyografi yazarlarındandır.
“Eş-Şekâiku’n-Nu’mâniyye” ve ilimlerin tasnifini yaptığı “Miftâhu’s-Saâde” adlı eserleriyle; tıp, astronomi, felsefe ve tarih alanlarında kalıcı izler bırakmıştır.
Muslihuddin Mustafa Efendi ise Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezid devirlerinin önde gelen müderris ve kadılarındandır.
Kemâleddin Mehmed Efendi de Osmanlı ilmiye sınıfında kazaskerlik makamına kadar yükselmiş önemli bir hukukçu ve şairdir.
Velhasıl Taşköprü; taşıyla, toprağıyla, insanıyla bereketli bir şehir!







