2. Abdülhamid’in İslam’ı korumadaki kudreti

Sultan 2. Abdülhamid, sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (sav)’e hakaret  içeren piyesleri Avrupa’da  nasıl  yasaklattı?.. İşte II. Abdülhamid’in Fransa, İngiltere ve İtalya’da oynanmasını yasaklattığı piyesler.. İşte Arşiv Belgeleri:

Osmanlı Padişahı Sultan 2. Abdülhamid, Batı memleketlerinde gerek dini, gerekse milli hislerimizi incitecek yayınlara karşı son derece hassas davranır ve icap eden tepkiyi şiddetle gösterir, müdahalesinde ısrar eder ve müspet netice almadan işin ucunu bırakmazdı. Dışişleri Bakanlığı Arşivleri’nde, Sultan Abdülhamid’in, bu konulardaki hassasiyeti kadar, sözünü kabul ettirmedeki kudretini ispatlayan dikkate değer belgeler vardır. Fransa’da II. Cumhuriyet devrinde Sadi Carnot’nun Cumhurbaşkanlığı sırasında, Fransa’nın tanınmış yazarlarından ve Fransız Akademisi üyelerinden, Marki de Bornier “Muhammed” ismiyle manzum bir dram yazmış, bunu Komedi Franseze (Comedi Française) kabul ettirmiş (1888), programına aldırtmış ve sahne provalarına başlattırmıştır (1890). Piyes, Hazreti Muhammed’i sahnede belirttiği gibi Resulü Ekrem’in şahsiyetini ve İslâm dinini aşağılatan bölümleri içermektedir. Sultan Abdülhamid’in müdahalesi piyesi sadece Komedi Fransez’de yasaklatmakla kalmamış, Fransa’daki bütün tiyatrolarda da sahnelenmesini menettirmiştir. İslâmiyet’e karşı beslediği düşmanlık hislerini ve dini taassubunu, edebî bir kılığa bürüyerek açığa
vurmak isteyen yazar, Marki de Bornier, emeline nail olamayınca, piyesini İngiltere’de oynatmak yolunu aramış, o devrin (1890) tanınmış İngiliz aktörlerinden İrving’le anlaşmış ve oyun Londra’nın “Lyceum” tiyatrosunda sahnelenmek hazırlığına girişilmiştir. İngiltere’de Kraliçe Victoria devridir ve Lord Salisbury Hariciye Nazırıdır. Sultan Abdülhamid buraya da müdahele etmiş ve piyesin bütün İngiltere tiyatrolarında da oynatılmasını yasaklattırmıştır. Üç yıl sonra, Lord Salisbury yerine hariciye nezaretinde Lord Rosebery’nin gelmesini fırsat sayan piyesi yazan de Bornier başka bir Londra tiyatrosuyla anlaşarak eserini sahneletme yolunu aramış, fakat yine Osmanlı Sefaretinin müdahalesiyle karşılaşmış emeline erememiştir. Yıl 1900. Paris’de bir tiyatroda “Muhammed’in Cenneti” isimli bir piyes oynanmak istenmiş, Paris Sefaretimizin müdahalesiyle piyesin ismi değiştirilmiş, İslâmiyet’e karşı, telmih sayılabilecek hususlar da eserden çıkarılmıştır. 1893’te Roma’da “2. Mehmed” isimli piyesin oynanacağı haber alınmış, İtalyan Hariciyesine yapılan müracaatla eserde, gerek Fatih Sultan Mehmed’in şahsı, gerekse İslâmiyet’i küçültücü bir durum varsa, piyesin yasaklanacağı teminatı alınmıştır. ...Malum olduğu üzere, Dışişleri Bakanlığı “Reisü’l Küttab”lık ismi altında faaliyet gösterirken, 1836’da ismi “Umuru Hariciye Nezareti”ne çevrilmiş ve bu tarihten itibaren, 1914’e kadar nezaretleri ve sefaretleri arasındaki bütün muhâberât Fransızca olarak cereyan etmiştir. Bu itibarla konumuzla ilgili sunacağım bütün belgelerin asılları Fransızcadır. Burada bunları Türkçeye tercüme ederek verirken, belge hüviyetlerini de korumak gayesiyle asılları olan Fransızcalarını da sunmayı uygun buldum. (1)Belge dosyasının, 12 numaralı fihrist defterinin 61. sahifesinde şu kayıda yazılıdır: “Hazreti Muhammed Aleyhisselâm Hazretlerinin Namı Kudsiyetlerine dair tertib olunan oyuna dair.” Sultan Abdülhamid’in oynatılmasını yasaklattırdığı piyese ait ilk belge, Dahiliye Nezareti’nin, Hariciye Nezareti’ne yazdığı ikaz tezkeresidir. Bu yazı Dahiliye Nezaretinden geldiği için Türkçedir: Dahiliye Nezareti Celilesinden. Fi 28 Zilkade sene 305 ve fi 25 Temmuz sene 304 tarihiyle Hariciye Nezareti Celilesine mevrud tezkerenin suretidir.”Devletlû Efendûm Hazretleri ‘İndependance Belge’ gazetesinin bu hafta gelen nüshalarının birinde münderic olduğu üzere İslâmiyet aleyhinde tertib edilmiş bir tiyatro risalesinin Paris’te vaki Comedia Française nam tiyatroda oynatılacağı anlaşılarak bilcümle Müslimince su-i tesiri mucip olacak olan böyle bir oyunun icrasına Fransa Devleti tarafindan ruy-u rıza gösterilmeyeceği bedihi bulunduğundan Sefareti Seniye vasıtasıyla bu bapta Devleti Müşarün ileyha Hariciye Nezaretine tebliğat-ı lazime ifası es-babının istihsali Matbuat îdaresinden ba müzekkere ifade kılınmış olmakla icabının müsaareten icrasına himemi aliyei düsturüleri derkâr buyurulmak babında emru ferman Hazreti min lehül emrindir.” (2)

Hariciye Nezareti tezkereyi alınca, aynı gün konuyu telgrafla Paris Sefaretine intikal ettirmiştir: Said Paşadan Esad Paşa’ya telgraf (7 Ağustos 1888)

Gazeteler Mr. de Bornier’nin, “Muhammed” isimli bir eserinin Comedie Français’de sahneye konulmaya hazırlandığını bildirmektedir. Bu eser İslâmiyet aleyhtarı bir düşünceyle yazılmış olduğundan menolunması için gerekli teşebbüste bulunmanız ricasıyla. Paris Sefiri Esad Paşa, hemen ertesi günü telgrafla cevap vermiştir:

Belgeler, Hariciye Vekâleti (Dışişleri Bakanlığı) arşivinde; “TSTİ” 68 rumuzlu 68 no. lu dosyadadır.

Belge Asılları ve daha geniş bilgi için bkz. “2. ABDÜLHAMİD’İN İSLAM’I KORUMADAKİ KUDRETİ/, M.Emin GERGER, İstanbul, [email protected] (0532.5226164)