Bulgaristan’da Türk siyaseti
Bulgaristan’da Türk siyaseti
AYHAN DEMİR
Bulgaristan’da, 1396 yılında başlayan sürecin devamı olarak, Kırcaali, Razgrad, Şumnu, Silistre, Filibe, Hasköy, Dobriç, Eski Cuma, Burgaz ve Rusçuk illerinde önemli bir Türk varlığı bulunmaktadır. Aynı şekilde Türkiye’de de “Bulgaristan Muhaciri” olarak ifade edilen Türklerin sayısı azımsanmayacak bir orana ulaşmıştır.
Ancak Bulgaristan’da, Osmanlı sonrası çok ağır bir şekilde süregelen asimilasyon politikaları, 3 Mart 1985’de Komünist rejimin ülkenin artık “tek uluslu” bir yapıya sahip olduğunu duyurmasıyla zirve noktaya ulaştı. Bu asimilasyon politikalarına karşı direniş gösteren dönemin en güçlü Türk dayanışma organizasyonu olan Bulgaristan Türk Milli Kurtuluş Hareketi içerisindeki “(Ahmet) Doğan ve arkadaşları” grubu idi.
1989 yılından itibaren rejimin baskıcı politikalardan vazgeçilmesiyle birlikte, “Doğan ve arkadaşları” hapisten çıktılar. Ardından 1992 yılında Ahmed DOĞAN önderliğinde Hak ve Özgürlükler Hareketi-HÖH partisi kuruldu. Bu parti, aynı yıl yapılan seçimlerde yüzde 8 oranında oy alarak, parlamentoya girdi. HÖH, bu dönemden itibaren aldığı oylarla, Bulgaristan’ın başlıca partileri arasında yer aldığı gibi çeşitli koalisyon hükümetlerinin de ortağı oldu. Örneğin, 2014 yılında oy oranını yüzde 14,84’e kadar yükselterek, Bulgaristan siyasetinin kilit partilerinden biri olmayı başardı.
Yeri gelmişken: Ahmet Doğan’ın, adı dâhil, tüm hayatı bilinenden faklıdır. Asıl adı Ahmed İsmailov AHMEDOV’dur. 1985 yılına kadar Bulgar komünist dönem istihbarat teşkilatı Devlet Güvenlik Komitesi-DS arşivlerinde Ahmed AHMEDOV ve daha sonrasında Medi DOGANOV adını almıştır. Ahmet DOĞAN, sıradan bir DS ajanı değildi. Bulgar istihbarat teşkilatına kendi arzusuyla katılmış; kararlı ve sadık bir ajan idi.
Ahmet Doğan, Çalışma Ordusu’ndayken Askeri Karşı İstihbarat biriminde ve askerlik sonrası DS’in Birinci Ana Şubesi’nde hem Bulgar hem de KGB ajanı olarak vazife yürüttü. 1974 yılında katıldığı Çalışma Ordusu Askeri Karşı İstihbarat birimindeki kod adı “Angelov” idi. 1976’dan itibaren DS’in Birinci Ana Şubesi’nde kod adı “Sergey” olarak değiştirildi. 1979 yılında kendi isteği ile “Sava” kod adını seçti. DOĞAN’ın DS ajanı olduğu, ilk kez 1997 yılında resmi olarak ifade edilmişti. Fakat Doğan’ın ajanlık biyografisini içeren dosyalar, 2006 yılında Bulgaristan Halk Meclisi’nde kabul edilen bir kanunla, gün yüzüne çıktı.
Yeniden HÖH’e dönelim.
Elbette, kuruluşundan bugüne gelinen süreçte, HÖH içinde çeşitli kırılmalar da yaşandı. 2009 yılında HÖH’ün önemli isimlerinden Kasım DAL’ın parti yönetimine gönderdiği kanlı mektup sonrasında, Korman İSMAİLOV ve diğer bazı partililer ile birlikte ihraç edildiler. 2012 yılında Kasım DAL ve Korman İSMAİLOV, Hürriyet ve Şeref Halk Partisi-HŞHP’yi kurdular. Ancak bu parti beklenen çıkışı yapamadı. Ardından Korman İSMAİLOV, HŞHP liderliğini Orhan İSMAİLOV’dan devraldı. Halen partideki görevine devam ediyor. Ancak birçok kurucusu artık bu partiyle yola devam etmiyor. Kasım DAL ve Korman İSMAİLOV ise bir süredir dirsek temasında oldukları ve son seçimlerde listelerinde Türk adaylara yer veren Değişime Devam-Demokratik Bulgaristan İttifakı-PP/DB ile birlikte hareket ettiler.
2013 yılında, yirmi üç yıl boyunca HÖH liderliğini yürüten, Ahmed DOĞAN koltuğu Lütfi MESTAN’a devretti. Ancak MESTAN bu koltukta çok uzun süre oturamadı. 2015 yılında, Suriye sınırında Türkiye hava sahasını ihlal eden Rus savaş uçağının düşürülmesi hadisesinde Türkiye’ye destek vermesi sebebiyle, partinin onursal başkanı Ahmet DOĞAN tarafından başkanlıktan ve partiden uzaklaştırıldı. Bunun üzerine Lütfi MESTAN, 2016’da Sorumluluk, Özgürlük ve Hoşgörü için Demokratlar Partisi-DOST’u kurdu. 2017 yılındaki seçime HŞHP ile “DOST Birliği” kurarak girdiler. Fakat yüzde 4’lük seçim barajını geçemediler. Ardından Lütfi MESTAN, 2019 yılında karıştığı ölümlü bir trafik kazasının psikolojik etkisinden kurtulamayınca, başkanlık koltuğunu Taner MOLLAHAN’a devretti. Ne var ki DOST, sadece kâğıt üzerinde varlığını sürdürüyor.
HÖH’ün üçüncü genel başkanı, Sofya Akademik Derneği›nin kurucusu Mustafa KARADAYI oldu. Bir yıl sonra yapılan parti kurultayında ise Ahmet DOĞAN’ın teklifiyle, eş başkanlık sistemine geçildi. Cevdet ÇAKIROV ve Delyan PEEVSKİ, HÖH’ün eş başkanları oldular. Ancak kısa süre sonra Ahmet DOĞAN ile eş genel başkanlardan Delyan PEEVSKİ arasında anlaşmazlıklar başladı. Diğer eş genel başkan Cevdet ÇAKIROV ve eski genel başkan Mustafa KARADAYI, DOĞAN’ın safında yer aldılar.
DOĞAN ile PEEVSKİ arasındaki anlaşmazlık, uzlaşılamaz bir hal alınca; HÖH’ün kurumsal yapısı Delyan PEEVSKİ’de kalmak üzere, yollar ayrıldı. Ahmet Doğan ve destekçileri, Hak ve Özgürlükler İttifakı-APS adında yeni bir parti kurdular. APS, son genel seçimlerde, yüzde 1 civarında oy alarak parlamento dışında kaldı. Buna karşılık Delyan PEEVSKİ liderliğindeki HÖH, kısmi oy kaybı yaşasa da gücünü büyük ölçüde muhafaza etmeyi başardı.
Velhasıl, son seçimler, yıllardır HÖH ekseni etrafında şekillenen Türk kökenli politikacılar ve seçmenler için farklı yollar açtı. Ancak Bulgaristan Türk siyaseti üzerine söyleyeceklerimiz, elbette, bu kadar değil. Örneğin, HÖH’ü ele geçiren Delyan PEEVSKİ’nin karanlık ilişkiler ağı üzerine konuşmamız gerekenler var. O da bir başka yazımızın konusu olsun inşallah.