Üçlü zirve, Gazze ve Tahran ekseni
Çin Devlet Başkanı Şi, ABD Başkanı Trump ve Rusya Devlet Başkanı Putin, Şıncın kentinde düzenlenen APEC Zirvesi marjında üçlü toplantıda bir araya geldi.
Dünyada güç dengeleri yeniden şekilleniyor;
Çin, Rusya ve ABD arasındaki zirve, yeni bir küresel dönemin kapısını aralayabilir.
Alınacak kararlar yalnızca bu üç ülkeyi değil, bütün dünyayı etkileyecek.
Zirvede BM reformu, enerji güvenliği ve nükleer risklerin azaltılması öne çıktı; ancak somut uzlaşmalar henüz sınırlı.
Türkiye ise bu yeni güç mücadelesinde bağımsız dış politikasını koruyarak, bölgesel gücünü ve stratejik konumunu en iyi şekilde değerlendirmek zorunda…
Türkiye bölgesinde her geçen zaman diliminde güçleniyor ve ayaklarını yere sağlam basıyor.
Öte yandan Orta Doğu’da diplomasi, uzun süredir barışı inşa etmenin bir aracı değil; askeri ve stratejik bir nefeslenme aralığı olarak işlev görüyor. Masadaki kağıtlar, antlaşma metinleri ya da uluslararası kamuoyuna sunulan “ateşkes” parametreleri değişiyor ancak sahadaki güç dengelerinin ürettiği yakıcı gerçeklik hiç değişmiyor. Gazze’deki kağıt üstündeki duraklamalardan Yemen’in dar boğazlarına, Irak’ın milis hatlarından Tahran-Washington aksındaki doğrudan gerilimlere kadar bölge, tek bir merkezden yönetilen ve her bir hamlenin diğerini tetiklediği devasa bir domino taşı etkisini yaşıyor.
Gazze Şeridi’nde barış ve istikrar arayışları, diplomatik koridorlarda “aşamalı planlar” ve “teknokratik yönetim modelleri” üzerinden tartışılsa da sahanın gerçekliği çok daha karanlık bir tablo çiziyor. Washington ve bölgesel arabulucuların sunduğu taslaklar; Gazze’nin silahsızlandırılması, geçici bir komitenin idareyi ele alması ve milyarlarca dolarlık bir yeniden inşa sürecinin başlatılmasını öngörüyor. Ne var ki “Sarı Hat” olarak belirlenen fiili sınır hatlarının gerisinde bombardımanlar, yerel halkın yeniden yerinden edilmesi ve insani altyapının felç olması sürüyor.
İşgalci İsrail’in bahaneleri bitmiyor. İsrail için süreç, Hamas’ın tamamen tasfiye edilmesi ve Gazze üzerinde kalıcı bir güvenlik vesayeti kurulması anlamına gelirken; Filistin kanadı için işgalin tamamen sona ermediği hiçbir senaryo sürdürülebilir bir çözüm sunmuyor. Bu belirsizlik ortamında sözde barış krizi çözen değil; yalnızca krizin şiddetini ve zamanlamasını yönetmeye çalışan kırılgan bir illüzyona dönüşüyor.
Gazze’deki her sarsıntı, Tahran’ın “Direniş Ekseni” olarak adlandırdığı halkanın çevre unsurlarını anında harekete geçiriyor. Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı’nı kontrol eden Husilerin küresel deniz ticaretine ve Suudi Arabistan hattına yönelik İHA ve füze hamleleri, çatışmanın lokal bir Filistin sorunu olmaktan çıkıp küresel tedarik zincirlerini ve enerjiyi hedef alan bir boyuta ulaştığını kanıtlıyor. Yemen’de insani kriz derinleşirken ve salgın hastalıklar tırmanırken, askeri tırmanış insani diplomasiyi de kilitliyor.
Benzer şekilde Irak sahası, ABD askeri varlığı ile İran destekli Haşdi Şabi unsurları arasındaki güç mücadelesinin ana sahnesi durumunda. Bağdat yönetimi, ülkesini Washington ile Tahran arasında bir hesaplaşma sahası olmaktan çıkarmak için “ortak güvenlik” planlarını ve yerel kontrol mekanizmalarını devreye sokmaya çalışsa da Irak’ın egemenlik sınırları son derece sızdırgan. Irak ve Yemen hattı, Tahran için sadece birer savunma kalkanı değil; Washington’a “bölgesel maliyeti artırma” kartı olarak işlev görüyor.
Bölgedeki tüm bu vekalet ağlarının ve yerel çatışmaların vardığı nihai nokta ise hiç şüphesiz ABD ve İran arasındaki doğrudan güç gösterisidir. Washington’da yürütülen iç siyasi tartışmalar, Congres’deki “savaş yetkileri” oylamaları ve Trump yönetiminin benimsedığı “azami baskı” stratejisi, gerilimi her an sıcak bir çatışmaya dönüştürme potansiyeli taşıyor. Nükleer tesislerin hedef alınması riskine karşı Tahran’ın “kara harekatına ve misillemeye hazırız” mesajları, iki aktör arasındaki caydırıcılık dengesinin ne kadar tehlikeli bir sınırda yürüdüğünü gösteriyor.
ABD için İran’a yönelik doğrudan bir askeri harekat, küresel enerji piyasalarında oluşturacağı şok dalgası ve bölgedeki Amerikan üslerinin hedef haline gelmesi riskini barındırıyor. İran için ise ekonomik yaptırımların ve iç huzursuzlukların oluşturduğu baskıya rağmen geri adım atmak, on yıllardır kurduğu bölgesel nüfuz mimarisinin çökmesi anlamına geliyor.
Orta Doğu’da taşlar artık eski yerlerine oturmayacak şekilde yerinden oynadı. Gazze’de kalıcı, adil ve Filistin halkının egemenliğini tanıyan bir siyasi çözüm üretilmediği sürece; ne Yemen’deki suların durulması ne de Irak’taki milis hareketliliğinin son bulması mümkündür.
Bölge, diplomasi görünümlü bir yıpratma savaşının içinden geçiyor. ABD ve İsrail’in askeri üstünlükle yeni bir bölgesel düzen kurma arayışı ile İran’ın asimetrik ağlarla bu düzeni felç etme stratejisi çatışmaya devam ettiği sürece, Orta Doğu’da “ateşkes” kelimesi bir barış vaadinden ziyade, bir sonraki patlamadan önceki fırtına öncesi sessizliği ifade etmeye devam edecektir.







