Türkiye Karadeniz'de güvenliği tekrar tesis etmeye çalışıyor

24 Şubat 2022 tarihinde Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile başlayan çatışma alan çerçevesinde daha fazla yayılmış durumda ve giderek sertleşen bir atmosfer içerisinde devam ediyor. Son dönemde barış kapılarının tekrar kapanması iki ülkenin de karşılıklı askeri stratejilerini daha da sertleştirmesini beraberinde getiriyor.

Savaş günlük şekilde bakıldığında cephe hattı tamamen kitlenmiş, yer yer karşılıklı alan kazanımalar yaşanıyor. Ukrayna kış öncesinde karşı taarruzlarla toprak alımları kazanmış olsa da Rusya’da cephe hattında ilerlemeye çalışıyor. Ukrayna’nın son dönem askeri stratejilerinde dikkat çeken konulardan biri de özellikle Rus petrol rafinelerine olan saldırılarını artırmak oldu bu strateji hızlı şekilde sürdürülecektir diye düşünüyorum. Rusya ise misilleme olarak Kiev ve diğer kentlerde geniş kapsamlı hava saldırılarını arttırıyor bunu da kış öncesi Ukrayna’yı daha fazla yıpratma denemesi çerçevesinde okumak gereklidir. Bu hava saldırıları kış ayında daha fazla artabilir.

Rusya ve Ukrayna’nın iki askeri stratejisi de ön planda bu da Karadeniz üzerinde karşılıklı misillemeler ile ticari gemileri hedef alma ve gelirleri kesme stratejisi uygulanmakta. Fakat bu durum Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğini oldukça azaltıyor ve Karadeniz’de ticari kısıtlamaları arttırıyor.

Bu saldırılara baktığımızda ilk aşamada Ukrayna’nın stratejisi Karadeniz’de Rusya’ya ait ya da ticari olarak Rusya’ya giden Ukrayna’nın iddiası ile gölge filolar İHA saldırıları ile vurulmaya başlanmıştı. Bu saldırıların başlangıcı Türkiye’nin Münhasır Ekonomik Bölgesinde gerçekleşmiş ve ardından Karadeniz’de karşılıklı saldırılar yaşanmıştır ve daha fazla artmıştır. 24 Şubat 2022 tarihinden bu yana ise Karadeniz ve Azak’ta vurulan çoğu gemi ya Türk sahipli ya da Türk kontrollü ticari gemiler. Rusya özellikle Odessa Limanını hedef alan saldırısında 3 Türk gemisini hedef almıştı. Rusya’nın Ukrayna limanlarını hedef alan saldırılarında da birçok Türk ticari gemisi hedef alındı. Türkiye özellikle bu saldırılardan sonra iki ülkeye de ikaz niteliğinde uyarılar yapmış ve Karadeniz güvenliğini arttırma çabalarını üstlenmiştir. En son ise Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna’ya gece boyu düzenlenen İHA saldırılarıyla Harkiv ve Odessa bölgelerindeki enerji ile liman altyapılarını ve askeri yük taşıdığı belirtilen iki kuru yük gemisini Karadeniz’de vurduklarını duyurdu. Bu da Karadeniz’de tansiyonun hiç azalmadığını göstermiş oldu diyebiliriz.

Türkiye Karadeniz’de özellikle savaşın başladığı 2022 tarihinden bu yana birçok girişimde bulundu ve Karadeniz’de özellikle ticareti engelleyen faaliyetlere karşı politikalar geliştirdi. Savaşın başlarında Ukrayna’nın tahıl ihracatı işgal girişiminden dolayı tamamen durma noktasına gelmişti. Bu noktada şunu söylemek önemli. Ukrayna dünya buğday ihracatının %10’unu mısırın %12’sini ve ayçiçeği ürünlerinin neredeyse yarısını karşılayan bir ülkeyken tahıl ihracatının durması fiyatlarının yükselmesine ve özellikle kıtlıkların artmasına zemin hazırlamıştı. Türkiye bu noktada bir girişimde bulunarak dönem içerisinde hem Ukrayna hem de Rusya ile konuşan bir ülke olarak Karadeniz Tahıl Girişimine öncü oldu.

Türkiye ve BM’nin kurduğu mekanizma Odessa, Çornomorsk ve Yujni limanlarından çıkan ve tahıl taşıyan gemilerin belirlenen koridorlardan geçip İstanbul açıklarında Rus, Ukrayna, Türk ve BM temsilcilerince denetlenmesi ardından silah taşımadığı belirlenen gemilerin serbest geçişi üzerine kuruluydu. Türkiye’nin doğrudan merkezinde yer aldığı bu girişim sayesinde buğday fiyatları düşmüş ve Dünya Gıda Programı Yemen ve Afrika boynuzuna buğday sevk edebilmiş Ukrayna ise ticaretini devam ettirmiş ve silolarını boşaltmıştı. Fakat 2023 tarihinde Rusya’nın anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle girişim son bulmuştu. Bu süreçten sonra Karadeniz son dönemde yine ateş çemberi içine alınmış durumda ve seyrüsefer güvenliği azalmış seviyede. Ayrıca yine Buğday, Arpa ve Mısır gibi ürünler Ukrayna limanlarından ayrılmakta zorlanıyor bu da fiyatların artmasını beraberinde getiriyor.

Türkiye son dönemde iki ülke ile tekrar görüşerek Tahıl Girişimi noktasında anlaşma yapmak ve seyrüsefer güvenliğini tekrar düzene sokmak amacıyla hareket etmeye çalışıyor bu çerçevede de sınırlı bir ateşkes fikri söz konusu Türkiye’nin bu girişimdeki amacı doğrudan Karadeniz’de ticari gemilerin güvenli seyrini sağlamak ve özellikle tahıl sevkiyatlarını savaşın etkilerinden korumak bu girişim hayata geçirilirse yine Türkiye sayesinde tahıl fiyatlarının yükselmesi engellenmiş olacak. Fakat Rusya şu an da görüşmelerde geri duran taraf. Zira bu girişimlerin Ukrayna’ya fayda verdiğini belirtiyor bilindiği üzere Rusya’nın tahılı belirli yaptırımlara takılabiliyor. Rusya’nın tekrar böyle bir kabule girmesi için Rusya’nın gıda ve gübresinin yaptırımlara takılmaması ve sigorta-bankacılık engellerinden etkilenmemesi üzerine kurulu istekleri olacaktır. Türkiye’nin bu noktada girişimleri şüphesiz şekilde devam edecek ve Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğini artırmaya çalışacaktır. Özellikle Ukrayna’nın tahılının tekrar piyasalara ulaşabilmesi ve fiyatların düşmesi ancak bu sayede mümkün zira son bir haftada buğday fiyatlarının yüzde 12’den fazla yükselmesi ve Ukrayna’nın tahıl ihracatının da ayın ilk yarısında yıllık bazda yaklaşık yüzde 75 azalması tamamen Karadeniz’de devam eden karşılıklı saldırılar ile ilgili ve Rusya’nın Ukrayna limanlarını vurmaya devam etmesi de bu süreci daha fazla yavaşlatacaktır.