128 milyar dolara varan rezervin akıbetine ilişkin iddialara bir yanıt da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Şahap Kavcıoğlu’ndan geldi. Kavcıoğlu, “TCMB’den çıkan ve bankacılık sisteminde yabancı para mevduata dönüşen dövizin büyük bir kısmı yine swap işlemleri yoluyla TCMB bilançosuna geri dönmüştür. Bilanço varlık yükümlülük denkliği açısından bakıldığında ortada kaybolmuş bir varlıktan bahsetmek mümkün değildir” dedi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Şahap Kavcıoğlu, pek çok konuda önemli açıklamalarda bulundu. Kavcıoğlu’nun açıklamalarından öne çıkan kısımlar şöyle:
Döviz talebi arttı
Dünyada daha önce görülmeyen bir krize yol açan Covid-19 salgını, tüm ülkelerde sıra dışı tedbirlerin alınma mecburiyetini doğurmuştur. Bu dönemde Uluslararası Para Fonu (International Monetary Fund-IMF) çeşitli ülkelere toplam 110 milyar ABD Doları acil yardımda bulunmuştur. Ülkelerin salgın karşısında aldıkları mali tedbirlerin toplamı 16 trilyon ABD Doları’nı, merkez bankalarının bilanço genişlemesi ise 10 trilyon ABD Doları’nı bulmuştur.
Birçok gelişmekte olan ülkede olduğu gibi Türkiye’de de son dönemde salgından kaynaklanan olağandışı koşullarda sermaye çıkışının artması, doğrudan yatırımların azalması ve turizm ile ihracat gibi döviz kazandırıcı faaliyetlerin durma noktasına gelmesi ekonomide yüksek tutarda bir döviz talebi oluşturmuştur. Buna son yıllarda Türkiye’ye özgü yüksek seyreden jeopolitik riskler de eklendiğinde makro finansal istikrarı sağlamak üzere ekonomide döviz likidite ihtiyacının karşılanması gerekmiştir.
Tedbirler alındı
2019 ve 2020 yıllarında ülkemiz ekonomisinin içinden geçtiği zorlu süreçler kurlar ve döviz rezervleri üzerinde baskıya yol açmıştır. Özetle ekonomideki döviz sıkıntısının giderilmesinin zorunlu ve olağanüstü koşullardan kaynaklandığı ortadadır. Bunun sonucunda finansal istikrarın korunması, ödemeler dengesi finansmanı ve döviz arz-talep dinamikleri kapsamında işlemler gerçekleştirilmiştir. Böylece ülkemiz ekonomisinin hem üretim hem istihdam hem de ihracat kapasitesi korunmuş; gerek reel sektörün gerek finansal kesimin gerekse kamunun döviz likiditesine erişim ve dış ödemeler noktasında herhangi bir sorunla karşılaşmaması için gerekli tedbirler alınmıştır.
2020’yi büyümeyle tamamladık
Salgınla mücadele sürecinde ülke ekonomisinin korunması öncelikli tercih olmuştur. Alınan tedbirler ve atılan adımlar sayesinde Türkiye, pandeminin tüm olumsuz etkilerine rağmen G20 içinde 2020 yılını pozitif büyümeyle tamamlayan iki ülkeden biri olmuştur. Reel sektörün likidite döngüsü sekteye uğramamış, bankacılık sisteminin güçlü bilanço yapısı korunmuş ve bu sayede makrofinansal istikrar desteklenmiştir.
Gelinen aşamada rezerv konusunun yanlış ve eksik bilgiye dayalı olarak kamuoyu önünde tartışılmasının TCMB’ye zarar verdiğini düşünüyorum. 21 Şubat 2017’de Hazine Müsteşarlığı ve TCMB arasında bir protokol tesis edilmiştir. Protokolün amacı, uygulanmakta olan para ve kur politikasının etkinliğini arttırmak ve finansal istikrara katkı sağlamak şeklinde belirlenmiştir.
Ayrıcalıklı işlem yapılmadı
Protokol kapsamında 2017 yılından itibaren ihtiyaç görülen durumlarda kamu bankaları aracılığıyla döviz işlemleri yapılmaya başlanmıştır. Bu sayede sistemde sağlıksız fiyat oluşumlarının engellenmesi ile döviz piyasalarındaki arz-talep dengesi ve likiditenin tesis edilmesine katkıda bulunulmuştur.
Piyasanın işleyişini çok iyi bilmelerine rağmen bazı uzmanların “Dövizler kimlere satıldı“ diye konuşmalar yaptıklarını görüyoruz. Söz konusu döviz işlemleri, işlem platformları üzerinden o günkü piyasa koşulları ve fiyatlar çerçevesinde gerçekleştirilmiştir.
Alıcı ve satıcı tarafın işlem gerçekleşene kadar bilinemediği otomatik işlem platformlarında doğrudan bir karşı taraf belirlenmeksizin mevcut piyasa kotasyonları üzerinden işlemler yapılmıştır. Dolayısıyla herhangi bir kesime, banka veya firmaya ayrıcalıklı döviz işlemi gerçekleştirilmesi söz konusu değildir.
Sıkıntı söz konusu değil
Döviz işlemleri çift taraflı işlemlerdir. Döviz verilirken TL alınır ya da tam tersi gerçekleşir. Döviz satım işlemleriyle piyasadan TL likidite çekilmesi nedeniyle bankaların TCMB’den fonlama yaptığı tutarlar aynı miktarda artış göstermiştir.
TCMB’den çıkan ve dolaylı olarak bankacılık sisteminde yabancı para mevduata dönüşen dövizin büyük bir kısmı yine swap işlemleri yoluyla TCMB bilançosuna geri dönmüştür. Bilanço varlık yükümlülük denkliği açısından bakıldığında ortada kaybolmuş bir varlıktan bahsetmek mümkün değildir.
Verileri paylaşıyoruz
TCMB görev ve sorumluluk alanlarındaki bilgi ve verileri uluslararası standartlar dahilinde son derece şeffaf bir şekilde kamuoyuyla paylaşmaktadır. Bu kapsamda günlük analitik bilanço açıklanmakta olup TCMB rezerv seviyesinin gelişimine ilişkin piyasa katılımcılarına detaylı şekilde veriler duyurulmaktadır.
