Covid-19'dan korunmak için dezenfektan tüketen 800 kişinin öldüğü iddiası

Covid-19 pandemisi dünya çapında etkisini sürdürmeye devam ederken konuyla ilgili farklı alanlarda araştırmalar yapılmaya da devam ediyor. Bazı haber sitelerinde yer alan içeriklerde bir araştırmaya atıfta bulunularak Covid-19 hakkında yayılan yanlış bilgiler sebebiyle binlerce insanın hayatını kaybettiği iddia edildi. Bunlardan en belirgini ise Covid-19'dan korunmak için dezenfektan tüketen 800 kişinin öldüğü iddiasıydı.

Makale ölüm sayısına odaklanmıyor

İddialarda bahsi geçen makale The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene’da 10 Ağustos 2020’de yayınlanmış. Makale, Covid-19 hakkındaki yanlış bilgilerin dünya çapında neden olduğu toplam ölüm sayısına odaklanmıyor. Genel olarak Covid-19 hakkında ortaya atılan hatalı bilgilerin, söylentilerin ve komplo teorilerinin dünya çapında yayılım alanları incelenmiş. Örneğin yapılan çalışmaya göre Hindistan, ABD ve İspanya Covid-19 hakkındaki hatalı bilgilerin yayılımında başı çeken ülkeler. Ayrıca makalede doğru bilginin yaygınlaşmasında devlet ve sağlık otoritelerinin işbirliklerinin önemi vurgulanıyor.

Aslında haber merkezlerinin öne çıkardığı 800 kişi, dünya genelinde dezenfektan içerek hayatını kaybeden kişileri göstermiyor. İran’da Şubat ila Mayıs 2020 ayları boyunca alkol tüketerek Covid-19’u tedavi edebileceğini düşünen 800 kişi, alkol zehirlenmesinden dolayı hayatını kaybetmiş. Aynı nedenle 5 bin 876 kişi hastaneye kaldırılmış ve 60’ı da kör olmuş. Benzer şekilde alkol tüketimi hakkındaki yanlış bilgi sebebiyle Türkiye’de de 30 kişi hayatını kaybetmiş. Elbette bu sayılar yalnızca raporlanan hastalar. Makalede İran’da ölen 800 kişiye kaynak olarak ise İran Sağlık Bakanlığı, İran Yasal Tıp Organizasyonu ve çeşitli akademik araştırmalar verilmiş.

Veriler ölüm sebebi hakkında çıkarım yapmak için yetersiz

Kaynak olarak sunulan araştırmalardan birinde, "verilerimize göre, kaç İranlının eğlence amaçlı alkol tükettiğini veya Covid-19 enfeksiyonunu tedavi etmek için "dezenfektan” olarak karıştırılmış alkol içtiği açık değil." cümlesi yer alıyor. Yani aslında ölen insanların alkol içme motivasyonları bilinmiyor. "800 kişinin kaçı uydurma bilgilere inanarak Covid-19’dan kurtulmak için metanol zehirlenmesi geçirerek öldü, kaçı günlük alkol tüketiminde etanole bağlı olarak hayatını kaybetti?" sorusu bu noktada önem kazanıyor.  Kısacası bazı haber siteleri, makalede yer verilen bilgiyi çarpıtarak 800 kişinin tamamının “dezenfektan içtiği” için hayatını kaybettiğini ifade ediyor. Ancak buna dair çıkarım yapabilmenin tek yolu, İran’da ölen 800 kişinin geçmişe dönük zehirlenme raporunun incelenmesi.

Yanlış bilgi ve Covid-19

Covid-19 döneminde birçok hurafe ve komplo teorisi ortaya atıldı. Alkol tüketiminin Covid-19’u önleyeceği iddiası ortaya atılan tehlikeli iddialardan biriydi. Dünya Sağlık Örgütü, alkol tüketmenin Covid-19’u önlemediği ve tedavi etmediğini açıklamıştı. Benzer şekilde limon kürü, çörekotu, zerdeçal ve zencefil gibi gıdaların Covid-19’u tedavi ettiği ya da saç kurutma makinesinin yeni koronavirüsü yenmede etkili olduğu iddiaları ortaya atılmış, Teyit bu iddiaların doğru olmadığını yazmıştı. Bu tarz “mucizevi” gıdaları tedavi amacıyla doktorunuza danışmadan tüketmek ya da buruna sıcak hava vermek gibi eylemler fazlasıyla tehlikeli olabilir. 

Doğrulama platformu FullFact de iddiaların doğru olmadığını ortaya koydu. FullFact, dünya çapında salgın döneminde insanların attığı her adımın sebebi bilinseydi, o zaman yanlış bilgi nedeniye ölümlerinin gerçek sayısının 800'den daha fazla olabileceği görüşünde. 

İlginizi çekebilir: Covid-19 hakkında ortaya atılan yanlış bilgilerin yayılımını ve Türkiye’deki bilgi ekosisteminin pandemi sürecinden nasıl etkilendiğini incelediğimiz araştırma raporuna buradan ulaşabilirsiniz.

Kısacası, makaledeki 800 sayısı İran'da belirli bir zaman diliminde alkol tüketimi sonrası ölen toplam kişi sayısını gösteriyor. Bu sayı içinde yanlış bilgiye inanarak hayatını kaybedenler olduğu kadar, eğlence amaçlı günlük alkol tüketimi de mevcut olabilir.