Vesvese tıbbî açıdan ‘obsesif kompulsif bozukluk’ dediğimiz bir ruhsal hastalık.
Bu hastalıkta kişinin aklına istemediği halde rahatsız edici, garip düşünceler gelir ve kişi de bu düşüncelerden kurtulmak için saçma görünen bazı davranışları tekrarlar durur. Kimi hastalarda mikrop kapma korkusu ve buna bağlı sürekli temizlenme vardır, kiminde kapı-baca kontrolü, "açık mı kaldı?" tedirginliği. Bazen de özellikle dini veya cinsel konularda rahatsız edici düşünceler gelir ve kişiyi ümitsizliğe, hatta depresyona bile götürebilir.
Aslında hayli sık bir rahatsızlıktır bu. Ortalama otuz kişiden birinde görülür. Mesela bir otobüste ortalama otuz kişi olduğunu farz edersek, içlerinde muhtemelen bir kişi ya bu hastalığı yaşamaktadır, ya da ileride geçirecektir. Ama çoğu hasta utandığı için hastalığını saklar, bazıları da "biraz titizim sadece, huyum bu" diye geçiştirirler..
Oysa çaresi var. Allah verdiği her hastalığın şifasını da yaratmıştır zaten. Bu hastalığa da iyi gelen ilaçlar bulundu. Ama ilaç kullanma dışında yapılması gereken şeyler var.
Siz vesveselere önem verdikçe onlar artar, önemsemezseniz azalırlar. Boş durup sadece bu düşüncelerle meşgul olursanız içinden çıkamazsınız. Bir işle meşgul olduğunuzda ise vesveseler hafifler.
Boş kaldığınız zaman bir işe sarılmanız lazım. Hekimler bu gibi hastalıklarda genellikle dinlenmeyi değil çalışmayı tavsiye ediyor. Zaten "boş bırakılan tarlada yaban otu biter."
Bu tip vesveseler kovmayla gitmez, tersine artar. Mesela arılara "kışt, pışt" etseniz daha fena üstünüze gelirler. İlgilenmezseniz dağılır giderler. Kendi halinde gezen köpeğe "hoşt" deseniz havlar, belki saldırır. Bakmazsanız yoluna gider. Vesveseler de böyledir. Sizin yapacağınız, vesvese geldiğinde onunla ilgilenmemek, başka şeylere dikkatinizi yöneltmektir.
Dikkat edin, düşünmemeye çalışmak değil, başka şeyleri düşünmeye çalışmak lazım, aradaki fark çok önemli.
Şeytanî olanına gelince..
Vesvese genel olarak İnsanı kötü, din dışı ve ahlâk dışı davranışlara yönelten bir iç itilme olarak hissedilir. Bu anlamdaki vesvesenin kaynağı “şeytan”dır. Kur’ân-ı Kerîm’de şeytan, “insanların gönüllerine vesvese veren sinsi vesvese verici” olarak nitelendirilir.
Şeytanın bu etkisi vesvese vererek kişi üzerinde üç yönde kendisini gösterir:
1- İnsanı iyi bir davranıştan geri çevirmek,
2- Kötü bir davranışı kişiye güzel göstermek,
3- Kötü davranışlara tahrik..
Gerçek anlamda dindar kimseler üzerinde şeytanın egemenliği dindarlıkları oranında zayıflar (el-isrâ 17/65).
Fakat İnsanın sınırlı aklı ve bilgileriyle sınırsız gerçekleri tümüyle kavrayıp açıklaması imkânsız olduğundan imanı çok güçlü insanlar bile bazı vesveselerden tümüyle kurtulamazlar. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v)’in bildirdiğine göre insanlar kendi içlerinde şu tür soruları sorup duracaklardır: Âlemi, varlıkları Allah yarattı, peki Allah’ı kim yarattı?. Böyle bir durumla karşılaşan insanın imanını/inancını güçlendirmesi durumunda bu vesvesenin bir zararı olmayacaktır. Esasen, böyle bir iç sorgulama, Efendimiz tarafından, “apaçık iman”ın bir belirtisi olarak nitelendirilmiştir (Müslim, İman 132, 133). Vesvese, kişide irade dışı oluşur ve bu kaçınılmaz bir durumdur. Vesvese yalnızca bir iç buhran olarak kalıp, açık davranış durumuna dönüşmedikçe şer’an bir sorumluluğa konu teşkil etmez (Buhârî, Itk 6; imân 15; Müslim, İman 127; Nesâî, Talâk 22; ibn Mâce, Talâk 16).
Vesvesenin etkisi, önü alınamaz bir güç değildir. Dikkatli bir dinî şuura, Allah karşısında ahlâkî bir sorumluluk duygusuna sahip olan kişilerde bu etki işlemez duruma gelir. Kur’ân’da yer alan şu âyet bunu açıkça ortaya koymaktadır:
“Takvaya erenler, Allah karşısında hassas bir sorumluluk duygusuna sahip olanlar şeytan tarafından bir vesveseye uğrayınca, Allah’ı anarlar ve hemen gerçeği görürler.” (el-A’râf 7/201).
Buna göre, vesvese ancak kendi heva ve heveslerine kapılan ve Rabbine karşı sorumluluğunu hiçe sayan gafiller üzerinde etkili olmaktadır.
