Enflasyon beklentilere paralel geldi
Tüketici enflasyonu, ekim ayında beklentilere paralel olarak yıllık yüzde 11.89, aylık yüzde 2.13 arttı. Ekonomistlerin önemli bölümü tarafından enflasyonun yıllık 11.90, aylık yüzde 2.15 artacağı ifade edilmişti.
Buğra Kardan
Ekim ayı enflasyon rakamları açıklandı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) bir miktar arttı.
Yükseliş söz konusu
Ekim itibarıyla 12 aylık ortalamalar dikkate alındığında tüketici fiyatları yüzde 11.74, üretici fiyatları yüzde 9.11 artış kaydetti. 2020 Eylül ayına göre TÜFE yüzde 2.13, Yİ-ÜFE yüzde 3.55 yükseldi. 2019 Ekim dönemine göre de TÜFE yüzde 11.89, Yİ-ÜFE yüzde 18.20 arttı.
Üretim maliyetleri arttı
Yİ-ÜFE’ye bakıldığında ekimde yıllık bazda sanayinin dört sektöründen imalatta yüzde 19.81 madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 17.01, su temininde yüzde 12.49 artış; enerji üretimi ile dağıtımında yüzde 1.62 azalış görüldü. Aylık bazda imalatta yüzde 3.74, enerji üretimi ile dağıtımında yüzde 2.39, madencilik ve taş ocaklığında yüzde 1.45, su temininde yüzde 0.28 artış gözlendi.
Veriler dikkat çekici
Ana sanayi gruplarında yıllık bazda sermaye malında yüzde 24.41, ara malında yüzde 23.41, dayanıklı tüketim malında yüzde 22.39, dayanıksız tüketim malında yüzde 15.36 artış; enerjide yüzde 2.88 azalış yaşandı. Aylık bazda ara malında yüzde 4.26, sermaye malında yüzde 3.67, dayanıklı tüketim malında yüzde 3.27, enerjide yüzde 2.84, dayanıksız tüketim malında yüzde 2.47 artış gerçekleşti.
Rakamlar değişken
TÜFE incelendiğinde yıllık en fazla fiyat azalışını yüzde 15.8’le tütün ürünleri, yüzde 11.05’le ham petrol ve doğal gaz, yüzde 8.85’le kok ve rafine petrol ürünleri gösterdi. Buna karşılık metal cevherleri yüzde 47.76, ana metaller yüzde 36.12, diğer mamul eşyalar yüzde 35.11 fiyat artışıyla öne çıktı. En fazla aylık azalış yüzde 6.09’la ham petrol ve doğal gazda, yüzde 0.16’yla temel eczacılık ürünleri ve müstahzarlarında ölçüldü. Buna mukabil kok ve rafine petrol ürünleri yüzde 5.87, ana metaller yüzde 5.75, kâğıt ile kâğıt malzemeleri yüzde 4.88 artışla dikkat çekti.
Fiyat farkları ortada
Ekim ayı ana harcama gruplarında fiyat değişimleri belli oldu. Aylık bazda yüzde 6.81 fiyat artışıyla giyim ve ayakkabı grubu başı çekti. Söz konusu grubu yüzde 3.03’le gıda ve alkolsüz içecekler, yüzde 2.45’le ev eşyası izledi. Fiyat azalışında ilk basamakları yüzde 0.09’la eğlence ve kültür, yüzde 0.01’le alkollü içecekler ve tütün aldı. TÜFE’de yıllık bazda en yüksek artış yüzde 27.4’le çeşitli mal ve hizmetler grubunda görüldü. Bu grubu yüzde 16.51’le gıda ve alkolsüz içecekler, 15.6’yla sağlık takip etti.
324’ünün fiyatı arttı
Geçen yılın aynı ayına göre ekimde artışın düşük olduğu ana harcama grupları alkollü içecekler ve tütün (yüzde 0.67), giyim ve ayakkabı (yüzde 2.22), haberleşme (yüzde 5.48), eğitim (yüzde 7.36) olarak sıralandı. Geçen ay endekste kapsanan 418 maddeden 52’sinin ortalama fiyatı düştü, 42’sinin değişmedi, 324’ünün de arttı.
Zam şampiyonu erkek kazağı
Ekim ayında fiyatı en çok artan ürün yüzde 38.58’le erkek kazağı oldu. Bu ürünü yüzde 22.31’le salatalık, yüzde 20.88’le kadın pardösüsü, yüzde 19.83’le kadın botu, yüzde 19.68’le kavun, yüzde 16.74’le yumurta, yüzde 16.24’le kuru soğan, yüzde 16.05’le taze fasulye ve yüzde 12.76’le kadın ceketi izledi. Geçen ay fiyatı en fazla düşen ürün ise yüzde 30.94’le limon oldu. Bu ürünün ardından yüzde 24.43’le yurt içi bir hafta ve daha fazla süreli turlar, yüzde 13.18’le patlıcan, yüzde 12.49’la elma, yüzde 8.08’la havuç, yüzde 3.94’le Antep fıstığı, yüzde 3.87’yle dereotu, yüzde 2.61’le yer fıstığı geldi.
Veriler tahminlerle örtüşüyor
Bu arada TÜFE ve Yİ-ÜFE’nin artış oranı beklentilerle uyumlu. Ekonomistlerin büyük kısmı tüketici fiyatlarının aylık bazda yüzde 2.15, yıllık bazda yüzde 11.90 artacağı öngörüsünde bulunmuştu. Yeni Akit’e konuşan Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, ekim ayı enflasyon rakamlarının tahminlerle örtüştüğüne işaret etti. Aslanoğlu, “Veriler şaşırtıcı değil. Zira ekim, enflasyonun en yüksek olduğu aydır. Bu ayda yeni sezon giyim ürünleri vitrinlere gelir, tarladan seraya geçiş başlar. Dolar kurunun da enflasyonu yukarı taşıdığını dile getiren Aslanoğlu, “Önlem alınır ve bu sıkıntının önüne geçilirse hem üretici hem tüketici fiyatları dengelenir” ifadesini kullandı. Merkez Bankası’nın 2020 enflasyon tahmininin yüzde 12.1 olduğunu hatırlatan Aslanoğlu, “Bu makul bir oran. Şu anda seneyi yüzde 12’li, 13’lü oranlarla tamamlayacağız gibi görünüyor. Ama dolar kurunun ürün fiyatlarında belirleyici rol oynadığı unutulmamalı. Ve kuru kontrol altına almaya, stabil hale getirmeye odaklanılmalı” diye ekledi.
