Bursa’da Amerikan kolejinde Hıristiyan yapılan 3 kız
Milli İradenin Sesi Yeni Akit
Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek için Google listenize Yeni Akit'i ekleyin.
Tarihçi yazar Mustafa Armağan, Bursa Amerikan Kız Koleji’nde 1927-1928 yıllarında yaşanan ve dönemin basınına “tanassur” tartışması olarak yansıyan olayı gündeme taşıdı. Armağan, üç Türk kız öğrencinin Hıristiyanlığa yönelmesiyle patlak veren hadisenin yabancı okullar, misyonerlik faaliyetleri ve Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki din eğitimi politikaları bakımından önemli bir kırılma noktası olduğunu yazdı.
Mustafa Armağan’ın aktardığına göre Bursa Amerikan Kız Koleji, Protestan misyoner teşkilatı American Board tarafından 1876’da kurulmuş, ilerleyen yıllarda öğrencilerinin önemli bölümünü Türk ve Müslüman kız öğrenciler oluşturmuştu. 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu sonrasında yabancı okullardaki dinî eğitim ve propaganda sınırlandırılmasına rağmen Armağan, 1927 sonbaharında bazı öğrencilerin Hıristiyanlığa ilgi göstermeye başladığını belirtiyor. Olayın merkezinde Sabiha, Ma’delet ve Seniha adlı öğrenciler ile bazı Amerikalı öğretmenler bulunuyordu.
İncil okumaları ve özel dinî sohbetler
Armağan, öğrenciler ile öğretmenler arasında İncil okumaları, dinî sohbetler ve özel görüşmeler yapıldığının ortaya çıktığını aktarıyor. Yazıda öğrencilere İncil dağıtıldığı, yemeklerden önce İncil’den dualar okunduğu, bazı dinî günlerde hediyeler verildiği ve öğretmenlerle özel geziler düzenlendiği yönündeki dönemin iddialarına yer veriliyor. Hıristiyanlığa yakınlık gösteren öğrencilere okul ücretlerinde kolaylık sağlandığı ve karşı çıkanlara düşük not verildiği gibi suçlamaların da soruşturma sürecinde gündeme geldiği belirtiliyor.
Yastık altındaki günlük olayı ortaya çıkardı
Olayın açığa çıkmasında öğrencilerin tuttukları günlüklar belirleyici oldu. Armağan’ın yazısına göre kendilerine “Uyanık Yavrular” adını veren bir grup öğrenci arkadaşlarının davranışlarından şüphelenerek onları takip etmeye başladı. Ma’delet adlı öğrencinin günlüğünün yastığının altından alınmasının ardından günlük ve bazı İngilizce kitaplar Bursa Maarif Müdürlüğüne teslim edildi. Belgelerin Ankara’ya kadar ulaşmasının ardından 22 Ocak 1928 tarihli Cumhuriyet gazetesi, “Şayan-ı hayret bir hadise: Bursa Amerikan Mektebi’nde kızlarımız tanassur mu ettiriliyor?” başlığıyla olayı kamuoyuna duyurdu.
Bakanlık harekete geçti, Amerikan koleji kapatıldı
Haberlerin ardından Maarif Vekâleti müfettişleri Bursa’ya gönderildi. Armağan, yaklaşık 11 gün süren soruşturmanın ardından Amerikalı öğretmenlerin dinî propaganda yaptığı ve bazı öğrencilerin telkinlerle Hıristiyanlığa yöneldiği yönünde raporlar hazırlandığını belirtiyor. Bunun üzerine 31 Ocak 1928'de Bursa Amerikan Kız Koleji Bakanlık emriyle kapatıldı. Öğrenciler başka okullara nakledilirken okul müdürü Jeannie L. Jillson ile öğretmenler Edith Sanderson ve Lucille Day hakkında dava açıldı.
Üç Amerikalı öğretmene ceza
Mustafa Armağan’ın aktardığına göre Bursa Sulh Ceza Mahkemesi, 30 Nisan 1928'de üç Amerikalı öğretmeni Hıristiyanlık propagandası yapmak suçundan 3'er gün hafif hapis ve 3'er lira para cezasına çarptırdı. Cezalar daha sonra sanıkların iyi halleri dikkate alınarak ev hapsine çevrildi. Armağan, Amerikan diplomatik raporlarında da öğrencilerin İncil okuduklarının ve dinî sohbetler gerçekleştirildiğinin kabul edildiğini, ancak bunun organize bir propaganda faaliyeti sayılıp sayılmayacağının tartışmalı kaldığını ifade ediyor. Öğrencilerin vaftiz edildiğine ilişkin anlatımlar konusunda da kaynaklar arasında farklılık bulunduğunu vurguluyor.
Mustafa Armağan: Olay yabancı okullar tartışmasını alevlendirdi
Armağan, üç kız öğrencinin Hıristiyanlığa yönelmesiyle ortaya çıkan olayın Türkiye'deki yabancı okulların statüsü ve misyonerlik faaliyetleri konusunda büyük bir tartışma başlattığını belirtiyor. Kapatılan Bursa Amerikan Kız Koleji'nin binası daha sonra Türk Maarif Cemiyeti tarafından satın alınarak 1931'de Bursa Kız Lisesi olarak açıldı. Armağan, benzer tartışmaların sonraki yıllarda da sürdüğüne dikkat çekerek meseleyi Cumhuriyet'in ilk dönemindeki din eğitimi boşluğu ve Amerikan misyoner okullarının faaliyetleri üzerinden değerlendiriyor; Bursa'daki okul kapatılırken daha önce kapanmış olan Talas Amerikan Koleji'nin yeniden açılmasına izin verilmesini ise “ABD bir kayıp vermiş, bir kaybı geri almıştı” sözleriyle özetliyor.
MUSTAFA ARMAĞAN'IN YAZISININ TAMAMINI OKUMAK İÇİN TIKLAYIN>>>
