Antalya’da Kurulan Küresel Masa
İklim değişikliği müzakereleri, uzaktan bakıldığında toprağı, suyu ve havayı koruma gayreti gibi görünür. İlk bakışta kimsenin itiraz edemeyeceği masum bir çevre duyarlığıdır bu. Ancak diplomatik nezaket perdesini aralayıp masanın altına baktığınızda, bambaşka bir hakikatle yüzleşirsiniz. Orada sadece ekoloji yoktur; kalkınma hakkı vardır, küresel ticaret savaşları vardır, teknolojik üstünlüğü kimin elinde tutacağı ve önümüzdeki yüzyılda dünyanın efendisinin kim olacağı mücadelesi vardır.
Bugün Antalya’da kapılarını açan ve yaklaşık iki yüz ülkeyi aynı çatı altında toplayan Birleşmiş Milletler 31. İklim Değişikliği Konferansı (COP31), yılın en büyük küresel buluşması olarak tam da bu sessiz bilek güreşine ev sahipliği yapıyor. Antalya’daki müzakere salonlarında yankılanan tartışmaları doğru okumak için, masanın etrafındaki farklı dünyaların hesabını anlamak zorundayız.
Masanın bir tarafında, Sanayi Devrimi’nin bütün vahşi imkânlarını sonuna kadar tüketerek gelişen Batı ülkeleri oturuyor. İki asır boyunca kömürü ve petrolü fütursuzca yakarak atmosferi kirleten, tabiatı sınırsız bir mülk gibi sömürerek kendi refah toplumlarını inşa eden ve dünyayı ekonomik hegemonyası altına alan bir düzenin kurucuları bunlar. Ne var ki kurdukları bu vahşi çark, dünyanın çivisini yerinden söktü. Şimdi dünya ısınıyor, buzullar eriyor, okyanuslar yükseliyor, ada devletleri haritadan silinme korkusuyla yaşıyor. Daha da tehlikelisi; değişen yağış rejimleri ve kavurucu kuraklık, asırlardır insanlığı doyuran bereketli toprakları çoraklaştırıyor.
Toprağı çatlayan, suyu çekilen kitlelerin harekete geçmesi ise işin en trajik boyutu olur. Nitekim iklim ve kuraklık faktörünün tetiklediği büyük göç dalgalarının, imparatorlukları nasıl kökünden sarsıp yeni bir dünya haritası çizdiğini tarih defterleri yazmaktadır. Bugün ortalama sıcaklığın sadece bir iki derece daha artmasının, dünyayı geçmişteki büyük kavimler göçlerini dahi gölgede bırakacak devasa insani felaketler ve siyasi sarsıntılarla yüz yüze bırakacağı artık bilimsel bir gerçektir.
İşte tünelin ucundaki bu karanlığı ve kendi refah kalelerinin sarsılacağını gören Batı, şimdi dönüp dünyaya akıl veriyor: “Biz bu yoldan geldik ama meğer yanlış yapmışız! Sakın bizim gibi kalkınmayı denemeyin, yoksa hep birlikte yanarız. Fosil yakıtları bırakın, yeşil dönüşüme geçin. Yoksa Emisyon Ticaret Sistemi ve Sınırda Karbon Düzenlemesi ile ticaretinize ağır vergiler koymak zorunda kalırız”
Üstelik Batı’nın hesabı sadece kendi sınırlarını korumak da değil; dünyaya sunduğu bu “yeşil kalkınma” modeli üzerinden teknolojik ve finansal bağımlılıkla yeni bir yüzyıla daha hükmetmek istiyor. Dün buhar makinesini ve finans kapitali elinde tutarak dünyayı yönetenler, bugün yeşil dönüşümün patentlerini ve kredi musluklarını tekellerine alarak küresel saltanatlarını bir asır daha uzatmanın peşindeler.
Tam bu noktada masanın ikinci kutbunda kalkınmakta olan ülkelerden haklı bir itiraz yükseliyor: “Siz çevreyi kirleterek zenginleştiniz; şehirlerinizi kurdunuz, çocuklarınızın eline ileri teknoloji telefonları ve altına da en konforlu araçları verdiniz. Şimdi sıra bizim refahımıza geldiğinde mi tabiat aklınıza geldi? Eğer dünyayı kurtarmak istiyorsanız, önce iki yüz yıllık tahribatınızın tazminatını ödeyin! Sizin yüzünüzden bozulan iklimin kaybettirdiği tarımsal hasılatı, ani yağışlar nedeniyle sellerin yol açtığı afetlerin faturasını üstlenin; bize yüksek faizli borç değil, ucuz finansman ve teknoloji transferi sağlayın.”
Masanın üçüncü köşesindeki az gelişmiş coğrafyaların hâli ise kelimenin tam anlamıyla bir trajedi. Küresel karbon salınımında zerre kadar günahı olmayan, ancak kuraklığın, açlığın ve su krizinin en ağır bedelini ödeyen sessiz yığınlar...
Bir diğer kutupta ise bütün varlığını yerin altındaki siyah altına borçlu olan petrol üreticisi ülkeler var. Onlar da Batı’ya dönüp, “Elimizdeki tek geçim kaynağını çıkarmayın diyorsunuz; peki biz insanımızı neyle doyuracağız, bu refahı nasıl sürdüreceğiz? Bize somut bir ekonomik alternatif sunmadan enerji vanalarını kapatmamızı beklemeyin” diyerek ayak diretiyor.
İşte Türkiye, böylesine derin bir fay hattının üzerinde COP31 Başkanlığı koltuğuna oturdu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un açılışta ilan ettiği üzere, zirvenin soyut vaatlerin tekrarlandığı bir kürsü değil, bir “Uygulama COP’u” olarak konumlandırılması ve “vahşi kalkınma modelinin miadını doldurduğunu”söylenmesi önemliydi.
Ancak mesele Türkiye açısından sadece diplomatik bir ev sahipliği değil, tarihi bir yol ayrımıdır. Yeni çağın trendini, yeşil kalkınma modelinin teknolojisini bizzat üreten ülkeler belirleyecek. Türkiye ya bu tarihi fırsatı yakalayıp muazzam bir kaldıraç etkisiyle küresel ligde en üst sıraya yükselecek ya da geçmişte Sanayi Devrimi’nde olduğu gibi bir yüzyıl daha kaybederek başkalarının ürettiği teknolojinin pazarı olmaya mahkûm kalacak.
Sevindirici olan şu ki; Türkiye bu tarihi kırılmayı lehe çevirecek güçlü bir iradeye sahip. İstekli, arzulu ve dinamik sanayicimiz ve girişimcimiz ile ona yol gösteren düzenleyici devlet vizyonu aynı hedefte buluşuyor. Ankara, yürüttüğü “Egemen Yeşil Dönüşüm” stratejisiyle oyunu kendi kurallarıyla kuruyor.
Avrupa Birliği’nin devreye soktuğu Sınırda Karbon Düzenlemesi’ne karşı Türkiye, kendi İklim Kanunu’nu çıkarıp Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi’ni kurarak stratejik bir kalkan oluşturdu. Bu sayede, demir-çelikten çimentoya kadar ihracatçımızın ödeyeceği milyarlarca avroluk karbon bedeli Brüksel’in kasasına akmayacak; kendi hazinemizde kalarak Türk sanayisinin yeşil dönüşümünü ve Ar-Ge’sini finanse edecek.
Aynı şekilde, yürürlüğe giren Türkiye Yeşil Taksonomisi ve yerli üretim şartlarıyla ülkemiz; güneş panelinden rüzgâr türbinine, batarya teknolojilerinden elektrikli otomobile kadar yeni çağın teknolojisini Batı’dan ithal eden değil, bizzat üreten ve ihraç eden bir merkez üssü hâline geliyor. 2035’e kadar küresel enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35’e çıkarma vizyonu da Türkiye’nin ithal enerji şoklarından kurtulup bu teknolojik sıçramayı gerçekleştirme iradesinin bir yansıması.
Toprağı ve suyu tüketilecek bir meta değil, Yaradan’ın bir “emaneti” olarak gören kadim medeniyet tasavvurumuz, bugün Sıfır Atık felsefesiyle Antalya’dan dünyaya sesleniyor. Çünkü artık biliniyor ki; geleceği kurgulayanlar sadece masada oturanlar değil, masanın kurallarını değiştirenlerdir.
