İran ile ABD’nin anlaşma şansı kırılgan, çatışma ise olası…

İran ile ABD’nin anlaşma şansı kırılgan, çatışma ise olası…

MEHMET KOÇAK

ABD ile İran, uzun bir aradan sonra ‘Nükleer pazarlığı’ için müzakere masasına oturmuş olmaları gerçekten olumlu bir gelişme olmakla birlikte görüşmelerin nereye doğru evrileceği ise belirsizliğini koruyor.

Umman’da İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve ABD’nin Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff başkanlıklarında heyetler arasında 12 Nisan’da gerçekleşen ilk görüşmeden sonra İtalya’nın başkenti Roma’daki buluşmada taraflar henüz hangi konuları müzakere edecekleri konusunda bile bir yol haritası belirlenmiş değil.

Ancak, dolaylı görüşmelerin 26 Nisan’da Umman’da devam etmesi kararı tarafların görüşmeleri sürdürme niyetinin olduklarını gösteriyor.

Kısacası, bir yandan tehdit, siyasi baskı ve şantaj, diğer yandan ise her şeye rağmen pazarlık müzakereleri devam ediyor.

*

Şimdi herkesin merak ettiği asıl sorulara gelelim.

Şöyle ki:

Tarafların müzakerelerdeki talepleri nelerdir?. Taraflar bu talepleri karşılama konusunda karşılıklı tavizler vermeye hazır mı?

Yoksa birbirine kabul edilemez şartları dayatarak anlaşmadan çekilme söz konusu olur mu? Veya taraflar anlaşamazlarsa Trump’ın iddia ettiği gibi dünyada benzeri görülmemiş bir saldırı başlatılır ve bölge  büyük bir savaşın içine sürüklenir mi?

Tüm bu soruların cevapları belirsiz ve görüşmelerin seyri yönünde netleşeceği bir gerçektir.

Şimdilik görüşmeler tehlikeli bir sürece evrilmiş değil, ancak taleplerin pazarlığında durum değişebilir…

Daha doğrusu, gidişata ne karamsarlıkla ne de aşırı iyimserlikle yaklaşmak doğru olmayacaktır.

Çünkü müzakere edilecek konulara henüz başlanmış değil ve taraflar temkinli davranışlarla hareket ediyor.

*

İran ile ABD arasındaki görüşmelerin en hassas ve en can alıcı noktasına yani tabiri caizse zurnanın zırt dediği yere gelelim.

O da karşılıklı taleplerdir:

Trump başkanlığındaki ABD yönetimi, ‘Uranyum Zenginleşmesinin tamamen sonlandırılması, ‘Balistik füze’ üretiminin sınırlandırılması, İsrail’e ulaşacak füze üretilmemesi ve var olanların imha edilmesi, ayrıca İran’ın 40 yılı aşkındır finanse ederek eğitip yönlendirdiği ‘Direniş Ekseni’ni oluşturan Irak’taki Haşdi Şabi, Yemen’deki Husiler ve Lübnan Hizbullah’ını İran’ın tasfiye etmesini talep etmektedir.

İran tarafı ise ekonomik yaptırımların tamamen kaldırılması karşılığında sadece Uranyum zenginleştirilmesini sınırlandırma konusunu müzakere edebileceklerini belirtiyor.

Bununla birlikte Tahran, ‘nükleer enerji’ geliştirme ve Uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını isterken, 2018’de Trump’ın ülkesini tek taraflı nükleer anlaşmadan çektiği gibi bir durumla karşılaşmamak için muhtemel bir anlaşmanın ABD Kongresi tarafından onaylanmasını istiyor.

İran’ın ‘balistik füze programı’, ‘İHA programı’ ve bölgedeki ‘milis güçler’ yani ‘Direniş Ekseni’ gibi nükleer dışı konuları müzakerelere dahil etmesini istemiyor, Zira İran, Nükleer dışındaki konuları müzakere etmesi halinde taviz vermiş olacağı gibi İran, ‘Humeyni Devrimi’nin ideolojisi olan ‘Velayeti Fakih’ doktrinini yok saymış olacak.

ABD ise bu konuları müzakere etme konusunda ısrarlı.

Karşılıklı ısrarın devam etmesi halinde ise görüşmeler başarısızlıkla sonuçlanması  kuvvetle muhtemeldir.

Zira, anlaşma şansı kırılgan ve çatışma ise olası… 

Bekleyelim görelim.