Kalbi sönen çağda muharririn mesuliyeti
Kalbi sönen çağda muharririn mesuliyeti
Hüseyin Demir
İnsanlık, tarihin hiçbir döneminde bugünkü kadar bilgiye yakın, fakat hakîkate bu kadar uzak olmamıştı. Parmak uçlarında milyonlarca veri dolaşırken, insan ruhu hiç olmadığı kadar yalnız, yorgun ve parçalanmış bir hâle geldi. Teknoloji büyüdü, şehirler yükseldi, ekranlar çoğaldı; fakat insan küçüldü. Modern dünya, aklı büyütürken kalbi ihmal etti. İşte çağımızın en büyük kırılması burada başladı.
Bugün yalnız Türkiye’de değil, bütün dünyada büyük bir mânâ krizi yaşanmaktadır. Aile çözülüyor, gençlik dijital dünyanın görünmez kuşatması altında kimlik bunalımı yaşıyor, hakikat yerine algı, hikmet yerine hız, tefekkür yerine tüketim hâkim oluyor. Türkiye’de yapılan araştırmalarda gençlerde sosyal medya ve dijital bağımlılığın “alarm verici” seviyelere ulaştığı belirtilmektedir.
Bu tablo sadece teknolojik bir mesele değildir; bu, doğrudan doğruya insanın ruhunu kaybetme meselesidir.
Kur’ân-ı Kerîm’in insan tasavvuru ile modern dünyanın insan anlayışı arasındaki uçurum tam da burada ortaya çıkar. Kur’an, insanı yalnızca düşünen bir varlık olarak değil; kalbi, ruhu, vicdanı ve mesuliyeti olan bir emanet taşıyıcısı olarak tarif eder. Nitekim Rabbimiz:
“Onların kalpleri vardır ama onunla idrak etmezler...” buyurur.
Bugünün insanı tam da bu ayetin tasvir ettiği zihinsel parçalanmayı yaşamaktadır. Görüyor ama basiret sahibi değil. Konuşuyor ama hikmet üretemiyor. Yazıyor ama hakîkate hizmet etmiyor.
İşte burada kalemin mesuliyeti başlıyor.
Çünkü kalem, sadece yazı yazan bir araç değildir. Kalem; bir medeniyetin hafızası, ahlâkın taşıyıcısı ve toplum ruhunun inşa vasıtasıdır. Bir toplumun hangi istikamete gideceğini çoğu zaman siyasetçilerden önce muharrirler belirler. Kelimeler önce zihni, sonra hayatı şekillendirir.
Bu sebeple İslâm düşüncesinde ilim hiçbir zaman nötr kabul edilmemiştir. İlim; ahlâkla, hikmetle ve hakîkatle birleşmediğinde insanı yükseltmek yerine onu felakete sürükleyebilir. İşte büyük mütefekkir İmam Gazâlî bütün ömrünü bu hakîkati anlatmaya adamıştır.
Gazâlî’nin en büyük kavgası, bilgi ile hakîkat arasındaki kopuşa karşıydı. O, aklı reddeden değil; aklın tek başına mutlak hakîkati kuşatamayacağını söyleyen bir mütefekkirdi. Ona göre insanı kurtaracak olan kuru bilgi değil; kalbi dirilten hikmetti. Çünkü ilim, insanı Allah’a yaklaştırmıyorsa sadece kibir üretir. Gazâlî’nin düşüncesindeki merkez nokta tam da budur: Kalbi ihyâ etmeyen bilgi, insanı manevî çöküşten kurtaramaz.
Bugün dünyanın içine düştüğü kriz, aslında Gazâlî’nin asırlar önce dikkat çektiği bu kopuşun küresel ölçekte büyümesidir.
Modern insan artık bilginin efendisi değil, bilgi bombardımanının esiri hâline gelmiştir. Sosyal medya çağında herkes konuşuyor ama kimse dinlemiyor. Herkes hüküm veriyor ama kimse tefekkür etmiyor. İnsanlar artık hakîkati aramıyor; hoşuna giden algının peşinden sürükleniyor. Dijital sistemler insanın neyi düşüneceğini, neye öfkeleneceğini, neyi sevip neyi unutacağını belirliyor.
Özellikle gençlik büyük bir kuşatma altındadır. Mahremiyet duygusu aşınıyor, dikkat dağınıklığı kronikleşiyor, ekran merkezli yaşam insan ilişkilerini mekanikleştiriyor. Araştırmalar, sosyal medya bağımlılığı ile yalnızlık, tükenmişlik ve kimlik problemleri arasında güçlü ilişkiler bulunduğunu göstermektedir.
Fakat burada asıl mesele teknoloji değil; teknolojiyi yöneten fikirsizliktir.
Çünkü insanın elindeki araç, kalbin niyetine göre şekillenir. Kalp bozulursa teknoloji de yozlaşır, medya da yozlaşır, sanat da yozlaşır, siyaset de yozlaşır. Kur’an’ın “fesad” dediği şey tam olarak budur: İnsanın iç dünyasındaki bozulmanın toplumsal hayata taşması.
Bugün dünya ölçeğinde yaşanan kültürel krizlerin temelinde de bu vardır. Aileyi değersizleştiren yayınlar, ahlâkı özgürlük adına aşındıran dijital kültür, tüketimi hayatın merkezi hâline getiren sistemler ve insanı sadece haz peşinde koşan biyolojik bir varlığa indirgeyen anlayışlar, modern çağın görünmeyen yıkım araçlarıdır.
Bu yüzden muharririn vazifesi yalnız haber vermek değildir.
Gerçek muharrir; çağın gürültüsü içinde hakîkatin sesini koruyabilen kişidir. O, toplumun hoşuna giden şeyi değil; toplumun ihtiyacı olan hakîkati söyleyendir. Kalemini menfaat için değil, insanın manevî dirilişi için kullanan kişidir.
Bugün en büyük eksikliğimiz de budur.
Çünkü çağımız; fikir adamından çok içerik üreticisi yetiştiriyor. Tefekkür adamından çok görünür olmayı hedefleyen insan üretiyor. Derinlik yerine hız, hikmet yerine slogan, irfan yerine popülerlik öne çıkarılıyor. Bu yüzden toplum büyük bir bilgi yığını içinde yönünü kaybediyor.
Hâlbuki medeniyetler sloganlarla değil, fikir çilesiyle kurulur.
Kur’an’ın ilk emrinin “Oku” olması tesadüf değildir. Ancak bu okuma sadece harfleri görmek değildir; insanı, hayatı, zamanı ve nefsi okuyabilmektir. Gazâlî’nin yaptığı da buydu. O, sadece kitap okumadı; çağını okudu, insanı okudu, nefsi okudu ve sonunda hakîkatin kalpte başladığını gösterdi.
Bugün yeniden ihtiyaç duyulan şey de budur:
Kalbi merkeze alan bir diriliş…
Ahlâkı medeniyetin temeline yerleştiren bir fikir hamlesi…
Hakîkati ideolojilerin değil vahyin ışığında arayan muharrirler…
Kalemi fitnenin değil hikmetin emrine veren fikir adamları…
Çünkü toplumları ayakta tutan şey sadece ekonomi değildir; manevî istikamettir. Eğer bir milletin kalbi çökerse, teknolojik yükseliş onu kurtaramaz.
İnsanlık bugün büyük bir yol ayrımındadır:
Ya hız çağının ruhsuzluğunda savrulmaya devam edecek ya da yeniden hakîkat merkezli bir medeniyet tasavvuruna dönecektir.
Bunun yolu ise kalbi dirilten ilimden, ahlâkı önceleyen fikirden ve hakîkat uğruna çile çekmeyi göze alan gerçek muharrirlerden geçmektedir. Çünkü kalem, ya insanı diriltir ya da onu sessizce çöküşe sürükler. Ve her çağ, sonunda kendi kaleminin aynasına dönüşür.
Selam ve dua ile.