Okumak ve beslenmek
“Çocuklarımıza hangi kitapları ne zaman okutalım?” suâli her dert sâhibi anne-baba ve hocayı meşgûl etmiştir; etmeye de devâm etmektedir. Tabiî burada temel endîşe çocuklarımızı kendi inanç ve kültür dünyâmızdan koparmadan yetiştirmektir.
Çocukların bilgi ve kültürle beslenmesi ile maddî gıdâlarla beslenmesi arasında büyük benzerlik vardır aslında. Bu zâviyeden bakınca şöyle bir sıra tâkîp edilebilir görünmektedir:
1- Sâdece anne sütü ile beslenme devresi: Yeni doğmuş bir bebek belli bir müddet sâdece anne sütü almalı, başka yiyecekler verilmemelidir. Bebeğin hazım sistemi henüz gelişmediğinden hâricî gıdâlar onun sağlığını bozabilir, hastalandırabilir, hattâ daha tehlikeli noktalara götürebilir. Oysa anne sütü onun fıtratına tam olarak uygundur ve hâricî gıdâları alacak kadar güçlenmesi anne sütü sâyesinde olacaktır. Mâkûl bir müddet sonunda bebeğin bünyesi güçlenecek ve önce hafif sonra kademe kademe ağır gıdâlara geçiş yapacaktır. Artık hazım sistemi kuvvetlendiği için bu hâricî gıdâlar ona zarar veremeyecek, hattâ gücüne güç katacaktır. Bir ömür anne sütü ile beslenmek imkânsız olduğuna göre anne sütünden hâricî gıdâlara geçiş bir mecbûriyettir aynı zamanda. Gün gelecek anne sütü çocuğun büyüyen ve gelişen bünyesine yetmeyecektir. Vücût daha çeşitli ve ağır gıdâlar isteyecektir. Et, meyve, sebze… vs.
Çocuklarımız daha kundaktayken dilimizi ve îmânımızı hissettiren ninniler duymalıdır. Bunlar onun zihin ve duygu dünyâsının temel taşları olacak, büyüdüğünde hatırlamasa dahi içindeki sağlamlığın sebeplerinden birini teşkîl edecektir. Konuşmaya başlayınca önce onlara anne sütü gibi temiz masallar anlatılmalı. Öyle masallar ki içinde dînimiz, îmânımız, ahlâkımız, vatanseverliğimiz, çalışkanlığımız, dilimiz, deyimlerimiz, atasözlerimiz yankılansın. Yahyâ Kemâl’in “Bu dil ağzımda annemin sütüdür” sözü boşuna değildir. Bu ninniler ve masallarla çocuklarımız Müslüman Türk olacaklardır.
İlk okumaya başladıklarında da okuyacakları kitaplar inanç ve kültür bakımından yine anne sütü gibi steril olmalıdır. Yabancı inanç ve kültür sızıntıları bulunan kitaplar bu safhada verilmemelidir. Bu yaşlarda rûha sızan yabancı unsûrlar hayâtının bir devresinde ortaya çıkıp onu bambaşka bir diyâra sürükleyebilir. Onun iç bünyesi henüz böylesi yabancı unsûrları kaldırabilecek kuvvette değildir. O kuvvete erişinceye kadar anne sütü gibi kendi dünyâmıza âit kitaplar okutulmalı, sevdirilmelidir. “Kendi dünyâmıza âit kitap” deyince de dikkatli olunmalıdır. Çocukların kaldıramayacağı, zevksiz, heyecânsız kitaplar onları okumaktan nefret ettirebilir. Bu yüzden yaş yaş, sınıf sınıf seviye gözetilerek kitap okutulmalıdır. Önce fıtratlarına uygun olarak sınırsız bir hayâl dünyası sunan masal kitapları… Ondan sonra da yavaş yavaş gerçek dünyâya açılan ama mutlakâ hareket-mâcerâ unsûru önde olan kitaplar… Basitten zora doğru giden hikâyeler ve romanlar… Bir de elbette şiir… Bizim çocukluğumuzda Hz. Ali Cenkleri kitapları vardı. Çok özensiz kapaklar ve baskılar olsa da severek okurduk onları. Bizim hem masal, hem hikâye, hem roman ihtiyâcımızı karşılardı. Hâdiselerin birçoğu gerçek olmasa da bizde bir din, din uğruna savaşma heyecânı uyandırırdı. Nasıl olsa günün birinde bunların birçoğunun hayâl ürünü olduğunu, işin hakîkatini öğrenecektik ama mühim olan o rûh ve heyecânın içimize girmesi idi. Günümüz çocukları için artık eskimiş kitaplar olabilir. Ama İslâm ve Türk kahramanlarını bu şekilde anlatan yeni ve güzel kitaplar yazılıyor, yayınlanıyor. Çocuklarımızı onlarla buluşturmalı ve bu devre böylesi anne sütü kitaplarla doldurulmalıdır.
2- Hâricî-ek gıdâlarla beslenme devresi: Bir ömür anne sütü ile beslenmek imkânsız olduğu gibi bir ömür dünyânın başka kültürlerinden habersiz yaşamak da mümkün değildir. Çocuklarımız bir gün mutlakâ başka inançlar, kültürler, geleneklerle yüz yüze gelecektir. Kendi inanç ve kültürüne sağlamca bastıktan sonra öteki dünyâ ile tanışacağı kitaplara sıra gelecektir. Bu devrede de birdenbire müdâfaa kasları gelişmeden dünyâ kültürünün içine atılıvermemelidir çocuğumuz. Yüzmeyi öğrenmeden denize atlanırsa başa gelecek şey bellidir. Önce yabancı inanç ve kültürleri kendi yazarlarımızın süzgecinden geçmiş şekilde görmelidir. Tenkidi yapılmış, bizden farkları belirlenmiş, alınacak alınmayacak kısımları işâretlenmiş şekilde… Bu devre lise devresidir diyebiliriz. Başka kültürlere kendi inanç ve kültürümüzden yazarların penceresinden bakış devresi… Hem tanıyacak hem kapılmayacak. Bu merhalede de belli bir olgunluğa-kıvâma gelince artık -merâk ve vüs’atine göre- başta Batı olmak üzere dünyânın bütün kültürlerinin değerli eserlerine açılabilir. “Değerli eserlerine” dedik, çünkü dünyânın bütün kitaplarını okumaya ömür yetmez ve hayat çok kısa… En değerlilere bile ömrün yetmeyeceği ortadadır. Bu safhadan sonra da kendi inanç ve kültür dünyâmızı okumaktan uzaklaşmamalı, dış ve iç okuma birlikte götürülmelidir. Çocuklarımız ancak bu şekilde hem “kendini bilen” ve “kendisi kalan” hem de “ötekini” tanıyan bilgili-kültürlü insanlar olabilir.
“Ne okuyayım?” diyen bir ortaokul talebesine “Dünyâ klâsiklerini.” diyen öğretmenleri görmüş ve ürpermiş birisi olarak yazıyorum bunları.