Mazeretsiz devamsızlık yapan tazminatsız işten atılır
4857 sayılı İş Kanununun “işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 25 inci maddesine göre, süresi belirli olsun veya olmasın işveren, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları nedeniyle işçiyi işten çıkarabilir. İşçinin bu gerekçeyle işten çıkarılması halinde işçinin kıdem ve ihbar tazminatı alma hakkı olmadığı gibi diğer şartları sağlamış olsa dahi işsizlik maaşı alması mümkün olmaz.
İş Kanununun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının II numaralı bendinde düzenlenen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları dokuz başlık altında düzenlenmiştir. Bu yazımızı işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlarından işe mazeretsiz ve izinsiz gitme fiil ve bu fiile karşılık gelen ceza ile sınırlı tutacağız.
KEYFİ İŞE GİTMEYEN İŞTEN ATILIR
İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi, İş Kanunu hükümlerine göre işyerinden tazminatsız atılması için yeterli bir sebeptir.
Örneğin; ekmek fırınında çalışan hamurkâr, işverenin bilgisi dışında üst üste iki iş günü işe gitmezse işten atılır. Kanunun devamsızlık konusunda bu denli katı kurallar koyması işverenin, işçinin devamsızlığı nedeniyle zarara uğramasını önleme amacını taşır. Ancak hayatın olağan akışı içinde işçinin devamsızlık yapmasını haklı gösterecek bir mazereti de olabilir. Böylesi durumlarda işçi işten çıkarılmaz. Bu ve benzeri durumla karşılaşan işçinin, dürüstlük kuralı uyarınca haklı mazeretini hemen işverene bildirmesi gerekir. Bu bildirim biçimi ilk aşamada telefon veya e-posta yolu ile de yapılabilir.
İş kanununun devamsızlığa bağlı işten çıkarılma hükümlerinin katılığı dikkate alınarak bu süreler bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile yumuşatılabilir. Yine işveren iç işleyişini düzenlediği yönetmelik, talimname, genelge gibi düzenlemelerle işçinin lehine oluşacak biçimde bir esneklik yapabilir. Örneğin; bir ay içinde iki iş günü üst üste işe gitmeme fiilinin işten çıkarma için gerekçe yapılmasını üç veya dört iş günü üst üste işe gitmeme olarak değiştirebilir.
İş Kanununun 26 ıncı maddesi hükmüne göre ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanarak işveren için tanınmış olan işçiyi işten çıkarma yetkisinin işçinin bu davranışlarda bulunduğunu öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılması gerekir. Ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz.
ROL YAPMAK DEVAMSIZLIK İÇİN MAZERET OLAMAZ
Geçen hafta malum basın gruplarında, bir tiyatrocunun sırf muhalif olduğu için işten çıkarıldığına yönelik gerçeği karartan haberler yer aldı. Bu konuda ve bu tiyatrocu ile ilgili olarak gerçekleri yazmaktan korkmayan Gazetemiz daha önce haber yaptı. Haber Müdürümüz Kenan Kıran gerçekleri bizlere, “Üzümünü Yiyor Bağcıya Sövüyor” başlıklı haberiyle duyurdu. Olayın aslı şuydu. Levent Üzümcü, İBB Şehir Tiyatrolarında çalışmasına rağmen 18-19-20-21-22 ve 26 Şubat 2013 tarihlerinde mazeretsiz olarak görevine gitmemiş yani provalara katılmamış. Kenan Kıran, burada araştırmacı bir gazetecilik sergilemiş, İş Kanunu ile yetinmemiş. İBB Şehir Tiyatroları Yönetmeliğini incelemiş. Mazeretsiz olarak işe gitmeme fiilini bir tiyatro döneminde üç kez toplamda beş kez işleyenin işten atılması gerektiğini tespit etmiş ve haber yapmış.
Şimdi soralım, hangi fırın sahibi 9 gün içinde 6 gün işe gitmeyen hamurkarı işten atmaz, hangi fabrika, dağıtım yapan kamyon şoförünün 6 gün işe gelmemesini mazur görebilir. Şimdi bu kişiye arka çıkan medya yetkililerine de soralım? Bir ayda mazeretsiz olarak üst üste 5 gün toplamda 6 gün işe gelmeyen işçiyi çalıştırmaya devam eder misiniz? Cevabınızı dürüstçe verin, rol yaparak değil. Bir sözüm de Levent Üzümcü’ye. Kendini sakın iyi tiyatrocu zannetme. Senin İslam karşıtı olduğunu bile bile sana arka çıkan Müslüman görünümlü gazeteciler senden daha iyi rol yapıyor. Sana arka çıkmalarında samimi iseler 40 yıldır bize muhafazakârlık ve dindarlık rolü yapmışlar, değilse sana arka çıkmaları seni dost bildiklerinden değil. Yani sana iyi rol kesiyorlar. Unutma, sen tiyatroculukta bunlarla yarışamazsın. Hatta bunlara çırak bile olamazsın.
OKUR SORULARI
Basın Primi Ödeyen Erken Emekli Olur
Soru: 17 Temmuz 1968 doğumluyum. 15 Nisan 1990 tarihinde sigortalı oldum. 2001 yılına kadar çalıştığım matbaadan 2892 gün basın primi ödemesi oldu. Ne zaman emekli olurum? A Karaman/İstanbul
Cevap: Normalde ilk defa 15 Nisan 1990 tarihinde sigortalı olanlar en az 5525 gün prim ödemeleri koşuluyla 52 yaşında emekli olurlar. Ancak sizin 23 Mayıs 2002 tarihinden önce 2892 gün basın priminizin olması sigortalılık sürenizi 2 yıl 3 gün artırdığından emekli olma şartlarınız, en az 5375 gün prim ödemek ve 50 yaşını tamamlamaktır. Ayrıca sigortalılık sürenize eklenen 2 yıl 3 günlük süre emeklilik yaşınızdan da indirilecek. Dolayısıyla 47 yıl 11 ay 27 günlük yaş şartını tamamlayacağınız 14 Temmuz 2016 tarihinde emekli olma hakkını kazanacaksınız.
