Tahran, Mustafa Prize ve zamanın izleri

Tahran, Mustafa Prize ve zamanın izleri

AHMET CAN KARAHASANOĞLU 

5 Eylül’de Tahran’a vardığımda, şehir zamana karşı kendi direnişini sürdüren eski bir roman karakteri gibiydi.

Kimi sokaklar hâlâ uykudaydı, kimi meydanlarda ise kalabalığın ritmi çoktan başlamıştı. Ritmin içinde küçük bir figür belirmişti. 

Zaman sessizce akıyordu. Birkaç gün sonra “Mustafa Prize” (Mustafa Ödülü) denilen bir tören vardı. Görünürde bir etkinlik, ama her şey, kişisel anlamıyla, varoluşun kendisiyle doluyordu.

Adını Hz. Muhammed’in isimlerinden biri olan “el-Mustafa”dan alan ödül, 2012’de ilan edilmiş, 2015’te ilk kez verilmişti. 

O günden bu yana her iki yılda bir veriliyormuş… Bu yıl, altıncısına şahitlik etmek için şehre gelmiştim. Dış basında “Muslim Nobel” ve “Islamic Nobel Prize” diye nitelendirilmesi, hakikatin yeni bir tecellisine işaret ediyordu: İslam dünyasının kendi bilim devrimini sessizce inşa edişine. Bu devrimin silahı özgüven, mermisi ise yıllar süren sebattı. 

6 Eylül’de başlayan etkinlik, 8 Eylül’deki ödül töreniyle doruğa ulaştı. 

Salona adım attığımda, ışıkların altında toplanmış kalabalık bir deniz gibiydi: diplomatlar, öğrenciler, akademisyenler… Her biri, bilimin bir gün kendi hikâyesine dokunacağına dair naif bir beklenti taşıyordu.

Sonra isimler açıklandı.

Birinci isim: Prof. Dr. Mehmet Toner. İstanbul’da doğmuş ve yolu Harvard’a varmış. 

Hikâyesinde milyarlarca kan hücresi arasında tek bir yabancıyı (kanser hücresini) ayırt etmenin umudu vardı. 

Rastlantı gibi görünen şey, bir cihazın içine sıkıştırılmış kurtuluş ihtimaliydi. Mehmet Toner hocanın Türkiye’deki gençler için yaptığı çalışmalar da çok önemli.  

İkinci isim: Dr. Vahab Mirrokni. Eğitimine İran’da başlamış, sonra New York’un yoğun akademik koridorlarına uzanmış sıradışı bir yolculuk. Büyük veriler, karmaşık grafikler, anlaşılmaz algoritmalar… 

Ve sonra bir an: Locality Sensitive Hashing. Tesadüf gibi ama değil. Verilerin birbirini bulma ihtimalini hızlandıran bir anahtar. Gelecekte adını daha çok duyacağız.

Üçüncü isim: Prof. Mohammad Khaja Nazeeruddin. Hindistan’dan yola çıkmış, İsviçre’nin EPFL laboratuvarlarında güneşi dizginlemeye çalışıyor. Perovskit hücreleri… Temiz enerji, daha ucuz maliyetler, daha az risk. Belki bir gün bir çocuğun elinde tuttuğu lambanın yanmasını sağlayacak. 

Bu üç insan birbirinden farklı coğrafyalarda büyümüş olsalar da, aynı noktada birleştiler. Onları birbirine bağlayan şey, yalnızca bilimin dili değil; aynı zamanda varoluşun sırrıydı; yüksek kavrayışın görünmez mıknatısı. 

Ödül töreni sona erdiğinde salondan çıktım. Şehrin sokakları yine kendi ritmine dönmüştü. Bir fark vardı: Artık o salondan dışarı çıkan gençler, belki de bilimle kendi hikâyelerini yazabileceklerini düşüneceklerdi.

Salondan çıkan gençleri izledikten sonra, kendime döndüm; gökyüzünde ay tutulması vardı. İçerdeki parlak ışıkların altından çıkmış dışarıda ay ışığını izliyordum. 

Öylece baktım. O ayın silüetinde kendi sönük ve kırılgan dünyamın başarısızlıkları geldi aklıma. Onları, kendi adıma, hüzünle kutladım. Belki de gerçek mucize, bu melankoli içinde hâlâ düşleyebilmek, hâlâ anlam arayabilmekti.