Yaşlı yoksulluğu ile mücadele: 65 Yaş Maaşı Uygulaması

Bunun sonucunda da yaşlanan kişilerin bir başkasına bağımlı hale gelmektedir. Son yirmi yıl içerisinde doğum oranlarının hızlı düşüşü ülkemiz nüfusunun da yaşlanmaya doğru gittiğini göstermektedir. Türkiye İstatistik Kurumunun en son açıkladığı istatistiklere yaşlı nüfusun toplam nüfusumuza oranının yüzde 11 olduğunu göstermektedir. Açıklanan bu istatistik verisi her dört hanenin birinde yaşlı nüfus bulunduğunu göstermektedir.

Belirtelim ki; nüfusun yaşlanmasının en olumsuz yanı muhtaç yaşlı sayısını artırmasıdır.

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre yaşlı nüfusun da neredeyse yüzde 25’ine yakınının yani her dört yaşlıdan birisinin “Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski” altında olduğu açıklanmıştır.

Yaşlı nüfusun iş gücüne katılım oranının da oldukça düşük olduğu gözlemlenmiştir. Erkek yaşlıların iş gücüne katılım oranı yüzde 21 iken bu oran yaşlı kadınlarda yüzde 6 oranındadır. Kaldı ki bunların da çalıştığı sektör genellikle tarım sektörüdür ve tarım sektöründe çalışma oranı yaklaşık olarak yüzde 57’ye yakındır. Bunu yaklaşık yüzde 30 ile hizmet sektörü izlemektedir.

İnsan Onuruna Yaraşır Asgari Yaşam Seviyesi

Toplumumuzdaki aile yapısının değişmesi ve yaşlı nüfusun iş gücüne katılımının düşüklüğü nedeniyle muhtaç yaşlılar gerek kırsal gerekse kentsel kesimde destekten yoksun hale gelmektedir. Bu olumsuzluğa bağlı olarak muhtaç yaşlılar, sosyal yardıma daha yoğun şekilde ihtiyaç duymaktadır.

Diğer yandan muhtaç engellilerin de sosyal yardım ve desteğe ihtiyaç duyduğunu izah etmemize bile gerek yoktur.

En basit biçimde izah edersek, sosyal yardım, kendi ellerinde olmayan nedenlerle yoksul duruma düşmüş vatandaşlara, insan onuruna yaraşır asgari bir yaşam seviyesi sağlamak amacıyla karşılıksız olarak yapılan parasal ve ayni yardımlar bütünüdür. Bu yardımlar da doğası gereği devlet bütçesinden karşılanmaktadır. Zira modern toplumda, İslam’ın öngördüğü sosyal dayanışmayı kapsayacak vicdana dayalı gönüllü bir mekanizma oluşturulması mümkün olmamaktadır.
Sıklıkla duyduğumuz sosyal refah devletinin görünür yanı hiç kuşkusuz sosyal yardımların seviyesidir. Bir bakıma, çalışamayacak derecede yaşlı ve muhtaç durumda olan bu kişilere götürülen sosyal güvenlik hizmetinin derecesi aynı zamanda ülkelerin ne derece sosyal refah devleti olabildiklerinin de önemli bir göstergesi haline gelmiştir.

Ülkemizde sosyal yardımın en görünür uygulaması 2022 sayılı “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun” ile yapılan 65 yaş maaşı olarak da bilinen muhtaçlık maaşı ödemesidir.

2022 sayılı Kanundaki düzenleme gereği, 65 yaşını doldurmuş kimsesiz muhtaç yaşlılar ile yaşı ne olursa olsun engelli muhtaç vatandaşlarımıza Devletimiz tarafından yardım eli uzatılmakta ve bunlara her ay maaş ödenmektedir.

2022 sayılı Kanun kapsamında yer alan ve aylık bağlanan kesim;

A-65 yaşını doldurmuş kimsesiz muhtaç yaşlılar,

B-yüzde 40 ile yüzde 69 arasındaki muhtaç engelliler,

C-yüzde 70 veya üzerinde engelli olup başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyenler,

D-kanunen bakmakla yükümlü olduğu ve fiilen bakımını gerçekleştirdiği 18 yaşını tamamlamamış yüzde 40 ve üzerinde özürlü yakını bulunanlar,

F-Meslek hastalığı kapsamına alınmamış silikosis hastalığı bulunanlardır.

Belirtelim ki; 2022 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlananlara ayrıca ücretsiz olarak genel sağlık sigortası hizmeti verilmekte yani ücretsiz sağlık yardımı sunulmaktadır.

2022 sayılı Kanun kapsamında yer alanlara muhtaçlık maaşı bağlanabilmesinin temel şartı sosyal güvenlik kapsamı dışında kalmak diğer bir ifadeyle sigortalı çalışmamak veya SGK’dan bir maaş almamaktır. Diğer bir ifadeyle malüllük veya yaşlılık ya da ölüm maaşı alanlar bu kapsama girmemektedir.
Muhtaçlığın tespiti ve maaş bağlanma başvuruları

Dolayısıyla sigortalı çalışması bulunan veya SGK’dan maaş almakta olanlar muhtaç yaşlı veya muhtaç engelli olsa dahi bunlara muhtaçlık maaşı bağlanması mümkün olmayacaktır.

Muhtaçlık aylığı bağlanmasının bir diğer şartı ise maaş bağlanacak kişinin muhtaç olmasıdır. Mevzuat hükmüne göre, kendisine ve evli ise eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle; kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı net asgari ücretin üçte birinden az olan yani 2026 yılı için geliri 9.358,50 TL altında kalan 65 yaşını tamamlamış yaşlılar ile en az yüzde 40 oranında engelliliği bulunanlar muhtaç sayılmaktadır. Bunların sosyal güvenceleri de bulunmuyor ise yani sigortalılığı yahut emekli maaşı bulunmuyor ise bu gelir şartını sağlayanlara 2022 sayılı Kanun kapsamından muhtaçlık maaşı bağlanmaktadır.

Muhtaçlığın tespiti ve muhtaçlık maaşı bağlanma başvurularının nüfus müdürlüğü sisteminde kayıtlı olan adresin bağlı oldukları il veya ilçe Sosyal Yardımlaşma Vakıflarına yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla muhtaç maaşı başvurularının kişinin adresinin olduğu yer kaymakamlık binası içindeki vakfa yapılması gerekmektedir.

2026 yılı için muhtaç yaşlı maaşı 7257,36 TL’dir. Muhtaç engelli maaşı engelliliği; yüzde 40-69 arası olan için 5.793,31 TL, yüzde 70 ve üzeri engelli maaşı 8.689,97 TL; 18 yaş altı engelli yakını maaşı ise 5.793,31 TL tutarındadır.

Silikosiz hastalığı olanların maaşı meslekte kazanma gücü kaybına göre; meslekte kazanma gücü kaybı yüzde 15-34 arası olanlar için 12.518,00 TL, yüzde 35-54 arası olanlar için 14.306,28 TL ve yüzde 55 ve üzerinde olanlar için 15.941,29 TL tutarındadır.

Yanı sıra bu yardımlar dışında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından 2026 yılı Eylül ayında bakıma muhtaç engelli bakımı üstlenen 490 bin kişiye 7,7 milyar ödeme yapıldığını da belirtmeliyiz.