Türkiye dünyanın en büyük kuş göç sistemlerinden birinde: Antalya'da 384 kuş türü kayıtlı

Dünya Kuşları Koruma Kurumu'nun (BirdLife International) yayımladığı 'Dünya Kuşlarının Durumu' raporuna göre Türkiye'nin içinde bulunduğu coğrafya, dünyanın en büyük kuş göç sistemlerinden Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi içinde yer alıyor. Türkiye'nin güneyinde Akdeniz'e açılan Antalya'nın güncel kayıtlarında 384 kuş türü bulunuyor.

Antalya verisi, BirdLife International'ın küresel koruma değerlendirmelerinin de kullanıldığı ve Birds Canada tarafından barındırılan Avibase'ın 6 Ocak 2026'da güncellenen Antalya kontrol listesine dayanıyor. Kentte kaydedilen türlerin 18'i küresel ölçekte tehdit altında; listede nesli tehlike altında olan dikkuyruk ile hassas kategorideki kırmızı göğüslü kaz ve elmabaş patka da yer alıyor.

Tropikal Afrika'ya 2 milyardan fazla ötücü ve ötücü benzeri kuş göç ediyor

BirdLife International, kara ve su kuşları için dünya genelinde 4 büyük göç yolu sistemi ve bunların içinde 8 ana göç yolu belirledi; deniz kuşları için ise 6 göç yolu tanımlandı. Türkiye'nin bulunduğu coğrafyayı kapsayan Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi; Doğu Atlantik, Karadeniz-Akdeniz ve Doğu Asya-Doğu Afrika göç yollarından oluşuyor.

Kurumun verilerine göre bu üç Palearktik-Afrika göç yolu, dünyanın en büyük kuş göç sistemini oluşturuyor. Avrupa ile Orta ve Batı Asya'daki üreme alanlarından tropikal Afrika'daki kışlama alanlarına 2 milyardan fazla ötücü ve ötücü benzeri kuş göç ediyor.

Sistemin ana rotalarından biri olan Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu, kuşların üreme ve üreme dışı alanları arasındaki düzenli hareketlerinin yanı sıra yolculuk sırasında kullandıkları konaklama alanlarını da kapsıyor. BirdLife'a göre kuşlar göç sırasında dağ sıralarını, su yollarını ve kıyı şeritlerini takip edebiliyor; büyük açık su kütlelerinden kaçınarak hâkim rüzgârlardan ve yükselen hava akımlarından yararlanabiliyor.

Göçmen kuş türlerinin yüzde 45'inde popülasyon azalıyor

Rapor, dünya genelindeki 1843 göçmen kuş türünün yüzde 45'inin popülasyonunun azaldığını ortaya koydu. 2026 raporuna göre dünya genelindeki göçmen kuşlardan 32 tür 'Kritik Tehlikede', 57 tür 'Tehlikede', 111 tür ise 'Hassas' kategorisinde yer alıyor. Toplam 200 göçmen kuş türü, yani tüm göçmen kuşların yüzde 11'i, küresel ölçekte neslinin tükenmesi tehdidi altında.

Türkiye'nin içinde bulunduğu Afrika-Avrasya Göç Sistemi, küresel ölçekte nesli tehlike altındaki birçok göçmen kuş türünün kullandığı rotaları kapsıyor. 'Kritik Tehlikede' (CR) kategorisindeki sürmeli kızkuşu, 'Tehlikede' (EN) kategorisindeki Mısır akbabası ile 'Hassas' (VU) kategorisindeki dikkuyruk, elmabaş patka ve küçük sakarca, Türkiye'de görülen türler arasında.

Göçmen kuşlar yolculukları sırasında yaşam alanlarının kaybı ve bozulması, yasa dışı ve sürdürülebilir olmayan avcılık, altyapı gelişimi, iklim değişikliği ve hastalıklar dahil çok sayıda tehditle karşı karşıya kalıyor. Raporda, kuşların göç yollarının tamamı boyunca korunmasının bu tehditlere karşı koordineli yaklaşım gerektirdiği kaydedildi.

BirdLife'a göre göç yolunun tamamında koordineli hareket gerekiyor

Raporda göç yollarının okyanusların ve kıtaların tamamına yayıldığı, birlikte dünyadaki bütün ülkeleri birbirine bağladığı belirtildi. Bir ülkede üreyen, göç sırasında konaklayan veya üreme dışı dönemi geçiren kuşların yıllık yaşam döngüleri boyunca birçok başka ülkedeki alanlara bağımlı olduğu, bu bağımlılığın kuşları çok çeşitli tehditlere maruz bıraktığı aktarıldı.

BirdLife International, kuşların ve diğer biyolojik çeşitliliğin korunması açısından uluslararası öneme sahip alanları 'Önemli Kuş ve Biyoçeşitlilik Alanları' olarak tanımlıyor; bu alanlar standartlaştırılmış ve veriye dayalı kriterlere göre belirleniyor. Kuruma göre göçmen kuşların etkili biçimde korunması, göç yolu boyunca kullandıkları kritik alanların korunmasına bağlı; bir kuşun üreme alanlarının korunması, kritik kışlama alanları kaybediliyorsa veya göç sırasında yoğun av baskısı yaşanıyorsa tek başına yeterli olmayacak.

Raporda göçmen kuşların korunması için gereken adımlar şöyle sıralandı:

• Kritik alanların korunması ve yönetilmesi
• Yaşam alanlarının korunması ve yeniden oluşturulması
• İstilacı yabancı türlerin kontrol edilmesi
• Sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi
• Aşırı kullanım ve yasa dışı öldürmenin önlenmesi
• Doğaya duyarlı arazi kullanım planlaması yapılması

Raporda, göçmen kuşların korunmasının ülkeler arasında paylaşılan bir sorumluluk olduğu vurgulandı.