Müfettişlerin Sosyal Medya Paylaşımlarının Hukuki Sınırları Nelerdir?

İşte Av. Özer Alişan Ekren'in kaleme aldığı o yazı;

Devletin denetim ve soruşturma yetkisini kullanan müfettişler, görev yaptıkları bakanlığın teşkilatı ile denetimine tabi kurumların faaliyetlerini ve personelin işlem ve davranışlarını inceler, gerektiğinde ilgililerin ifadelerini alarak soruşturma yürütür ve disiplin yaptırımı önerir. Başkalarının mesleki sorumlulukları hakkında değerlendirmelerde bulunan müfettişlerin kendi sosyal medya faaliyetlerinde de tarafsızlığı, gizliliği ve mesleki saygınlığı koruma yükümlülükleri bulunmaktadır.

Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 45. maddesinin ikinci fıkrasının (ı) bendinde, Bakanlık müfettişleri ile müfettiş yardımcılarının her türlü sosyal medya ortamında resmi görev ve unvanlarını kullanmaları, mesleki unvanlarını belirten paylaşımlar yapmaları ve görevleriyle ilgili konularda yorum veya paylaşımda bulunmaları yasaklanmıştır. Hükmün, müfettişlerin mesleki sıfatlarından yararlanarak sosyal medyada kişisel takipçi kitlesi oluşturmalarını, görevlerinden kaynaklanan itibar ve güveni kişisel yayınlarına taşımalarını ve ileride denetim veya soruşturma konusu olabilecek meseleler hakkında önceden görüş açıklamalarını önlemeyi amaçladığı kanaatindeyiz. Müfettişin hangi görevi yürüttüğünün kamuoyunca veya mesleki çevresince zaten bilinmesi halinde, yaptığı yayınların bu sıfatından bağımsız görülmesi güçleşecektir.

Müfettişin yürüttüğü soruşturmalara ilişkin açıklamalarının yanında, görev alanına giren genel konularda yaptığı yorum ve paylaşımlar da Yönetmeliğin 45/2-ı maddesiyle yasaklanmıştır. Bir Bakanlık müfettişinin öğretmenlerin hangi davranışları nedeniyle disiplin cezasıyla karşılaşabileceğini, savunma sürelerini veya soruşturmalarda izlenen usulleri YouTube, TikTok, Instagram gibi sosyal medya hesaplarından anlatması, görev alanına ilişkin bir yayın olarak değerlendirilmelidir. Yayınlarda herkesin erişebildiği kanun ve yönetmelik hükümlerine yer verilmesi veya bilgilendirme amacının öne çıkarılması halinde de yapılan açıklamaların müfettişlik göreviyle ilişkisi esas alınmalıdır. Bir müfettişin Bakanlık tarafından görevlendirildiği seminerde öğretmenlere eğitim vermesi, Yönetmeliğin 45/2-l maddesindeki rehberlik görevinin bir parçasıdır. Aynı konuları kişisel sosyal medya hesabından yayımlaması ise 45/2-ı maddesindeki yasağa tabidir. Başkanlık adına yayın yapılması ve açıklamada bulunulması da 45/2-h maddesinde Başkanlığın iznine bağlanmıştır.

Müfettişlerin görevleri sırasında edindikleri bilgileri koruma yükümlülükleri de bulunmaktadır. Yönetmeliğin 44. maddesi, müfettişlere kanuni sınırlar içerisinde ilgili kurum ve kişilerden bilgi ve belge isteme, bunları inceleme ve gerektiğinde örneklerini alma yetkisi tanımıştır. Aynı Yönetmeliğin 45/2-ğ maddesinde, görev nedeniyle öğrenilen sırların ve gizli kalması gereken diğer hususların meslekten ayrıldıktan sonra dahi açıklanması veya kişisel çıkarlar için kullanılması yasaklanmıştır. Müfettişlerin görevli gidecekleri yerleri ve yapacakları işleri açıklamaları ile kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülükleri de 45/2-i ve j bentlerinde düzenlenmiştir. Soruşturma sırasında öğrenilen gizli bilgilerin, denetim programının veya ilgili kişilere ait kişisel verilerin sosyal medyada yayımlanması, paylaşılan bilginin niteliğine göre birden fazla mesleki yükümlülüğün ihlalini oluşturabilir.

Müfettişlik görevi, inceleme ve soruşturmaların tarafsız yürütülmesini ve denetlenen kişilerin bu tarafsızlığa güvenebilmesini gerektirir. Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 45/2-a, c ve ç bentlerinde müfettişlerin mesleki etik ilkelere uygun davranmaları, mesleğin saygınlığını korumaları ve görevlerini bağımsızlık, tarafsızlık ve hakkaniyet ilkelerine göre yürütmeleri öngörülmüştür. Aynı maddede atıf yapılan Denetim Görevlilerinin Uyacakları Mesleki Etik Davranış İlkeleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, denetim görevlilerinin tarafsızlıklarına zarar verebilecek veya çevrelerinde böyle bir izlenim oluşturabilecek faaliyetlerden kaçınmalarını, denetlenen kişilerin açıklamalarını ve sundukları delilleri önyargısız değerlendirmelerini düzenlemektedir. Yönetmeliğin 5. maddesinde eşitlik ilkesine, 6. maddesinde ise mesleğin saygınlığını ve güvenilirliğini koruma yükümlülüğüne yer verilmiştir. Hakkında soruşturma açılan bir öğretmen, kendisine isnat edilen davranış hakkında daha önce kamuya açık şekilde görüş bildirmiş bir müfettişin savunmasını ve sunduğu delilleri tarafsız değerlendirip değerlendirmeyeceği konusunda tereddüt yaşayabilmesi olağandır. Müfettişlik sıfatından kişisel menfaat sağlanması konusunda da özel bir yasak bulunmaktadır. Aynı Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, denetim görevlilerinin görev, unvan ve yetkilerini kullanarak kendilerinin veya başkalarının kitap, dergi ve benzeri ürünlerinin satışını ve dağıtımını yaptırmaları yasaklanmıştır. Denetim görevlileri hakkında da uygulanan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesi ise kamu görevlilerinin görev, unvan ve yetkilerini kullanarak kendileri, yakınları veya üçüncü kişiler lehine menfaat sağlamalarını ve aracılıkta bulunmalarını yasaklamıştır. Bir müfettişin sosyal medya hesabından kendi kitabının satışını sağlamak amacıyla mesleki sıfatından yararlanması kadar, aynı sıfatın sağladığı güveni kullanarak takipçilerini belirli bir ticari işletmeye yönlendirmesi de bu hükümler bakımından incelenmelidir. Örneğin müfettişin mesleki konumundan yararlanarak bir lokantanın tanıtımını yapması ve takipçilerini bu işletmeyi tercih etmeye yönlendirmesi, üçüncü kişi lehine menfaat sağlanması yasağı yönünden değerlendirilebilecektir.

Müfettişlerin sosyal medya faaliyetlerine ilişkin sınırlamalar, diğer bakanlıkların teftiş düzenlemelerinde farklı şekillerde yer almaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin 13. maddesi, müfettişlerin sosyal medyada resmi görev ve unvanlarını kullanmalarını ve mesleki unvanlarını belirten paylaşımlar yapmalarını yasaklamıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin 14. maddesinde ise görevle ilgili yorum ve paylaşımlar yasaklanmış olup müfettişin mesleki unvanına yer vermeden yaptığı yayınlar da içerikleri itibarıyla bu yasağa konu olabilir. Sağlık Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 13. maddesi, sosyal medya ve dijital platformların kullanımında mesleki tarafsızlık, saygınlık, güven, nezaket ve saygıya uygun davranılmasını öngörürken, Türkiye İstatistik Kurumu Teftiş Başkanlığı Yönetmeliği'nin 11. maddesinde aynı yükümlülüklerin yanında resmi görev ve mesleki unvanların sosyal medyada kullanılmasına ilişkin yasaklara da yer verilmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 13. maddesinde, müfettişlerin asli görevlerini aksatmayan bilimsel amaçlı yayınları başka görev yasağının dışında tutulmakla birlikte, bu yayınlarda da görev nedeniyle edinilen bilgilerin gizliliğine ve mesleki tarafsızlığa ilişkin yükümlülükleri devam etmektedir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıyla ilişkili Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumunun Denetim Hizmetleri Koordinatörlüğü Yönetmeliği'nin 14. maddesinde, denetçilerin görevleriyle ilgili konularda medya ve sosyal medyada yorum ve paylaşım yapmaları yasaklanmıştır.

Aile ve Sosyal Hizmetler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği, Gençlik ve Spor, Milli Savunma ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlıklarının teftiş düzenlemelerinde, müfettişlerin mesleki saygınlık ve tarafsızlıklarını korumaları ile görev sırasında edindikleri bilgilerin gizliliğine ilişkin yükümlülükler öngörülmüştür. Dışişleri Bakanlığında yürütülen işlere ilişkin bilgilerin yetkili makamlar dışındaki kişilere açıklanması sınırlandırılırken, Kültür ve Turizm Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 54. maddesinde görev sırlarının açıklanması ve müfettişin tarafsızlığından kuşku duyulmasına neden olabilecek ilişkiler kurması yasaklanmıştır. Ticaret Bakanlığında görev nedeniyle öğrenilen sırların müfettişin kendisi veya üçüncü kişiler yararına kullanılması, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığında ise Başkanlığın izni olmadan Başkanlık adına yayın yapılması ve açıklamada bulunulması yasaklanmıştır. Gizlilik yükümlülüğünün yanında, İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 35. maddesiyle müfettişlerin göreve ilişkin kanaatlerini önceden ilgililere veya üçüncü kişilere açıklamaları da yasaklanmıştır. Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 14. maddesinde denetim ve soruşturma için gidilecek yerlerin, yapılacak işlerin ve görev nedeniyle öğrenilen gizli hususların açıklanmasına ilişkin yasaklar mevcuttur. Hakimlik ve Cumhuriyet savcılığı mesleğinden atanan adalet müfettişleri bakımından yargı mensuplarına özgü etik hükümler de uygulanır. Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunun 8.3.2022 tarihli ve 639 sayılı kararıyla kabul edilen Türk Yargı Etiği Bildirgesi Kapsamında Sosyal Medya Kullanım Rehberi'nde, devam eden davalar ve soruşturmalar hakkında yorum yapılması, ileride önlerine gelebilecek uyuşmazlıklara ilişkin önceden kanaat açıklanması, hukuki danışmanlık niteliğinde görüş bildirilmesi ve ticari reklamların yayılmasına destek verilmesi yasaklanmıştır. HSK'nin 26.1.2026 tarihli yazısında da sosyal medya faaliyetlerinin yargı mensubunun mesleki kimliğiyle birlikte ele alınması ve tarafsızlığın kamuoyundaki görünümünün korunması gerektiği vurgulanmıştır.

657 sayılı Kanun'a tabi müfettişlerin özel yönetmeliklerdeki sosyal medya yasaklarını ihlal etmeleri, işledikleri fiilin niteliğine göre disiplin cezasını gerektirebilir. Kanunun 125. maddesinde, hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunulması halinde kınama, hizmet içinde aynı nitelikteki davranışlar için ise aylıktan kesme cezasına hükmolunmuştur. Görevle ilgili çıkar sağlanması ve açıklanması yasaklanan bilgilerin açıklanması kademe ilerlemesinin durdurulması, yetki almadan gizli bilgilerin açıklanması ise devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiiller arasında sayılmıştır. Müfettişin görev alanına ilişkin yasaklanan yayınları yapması, mesleki sıfatından yararlanarak çıkar sağlaması veya soruşturmaya ait gizli bilgileri paylaşması halinde, her davranışın kanundaki karşılığı ve uygulanacak cezanın şartları ayrı ayrı incelenecektir. Kanunun 125. maddesinde sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemler için de aynı türden disiplin cezası öngörülmüş olup söz konusu hükmün uygulanmasında, müfettişin işlediği fiille dayanak alınan kanuni fiil arasındaki benzerliğin hangi nedenlere dayandığı da disiplin kararının gerekçesinde açıklanmalıdır.

Danıştay 2. Dairesinin 15.6.2022 tarihli, E.2017/3548, K.2022/3680 sayılı kararında, 2017 tarihli Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin müfettişlikle bağdaşmayan tutum ve davranışları nedeniyle müfettiş yardımcılarının başka kadrolara atanmasını ve sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilen müfettişlerin görevlerinden alınmasını düzenleyen hükümleri incelenmiş, teftiş hizmetlerinin ayrı bir kariyer meslek niteliği taşıdığı ve mesleğin gerektirdiği nitelikleri taşımayan kişilerin denetim görevini sürdürmesinin kamu hizmetinin düzenli yürütülmesini olumsuz etkileyeceği gerekçesiyle bu hükümlere yönelik iptal istemi reddedilmiştir. AİHM'in 8.12.2020 tarihli ve 33794/14 başvuru numaralı Panioglu/Romanya kararında, bir hakimin ulusal gazetede ve internet sitesinde yayımlanan yazısında yüksek mahkeme başkanının mesleki ve ahlaki bütünlüğünü sorgulayan, yeterli dayanağı bulunmayan ithamlarda bulunması nedeniyle hakkında verilen mesleki etik ihlali kararının ifade özgürlüğüne aykırılığı incelenmiş, yargı mensuplarının mesleki konumları gereği daha ağır ihtiyat yükümlülüğü taşıdıkları, yargıya duyulan güvenin korunmasının önem taşıdığı ve uygulanan yaptırımın ağırlığı gözetilerek ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar verilmiştir.

Bugün sosyal medyada görüş bildirdiği bir konu, yarın ilgili müfettişin yürüteceği soruşturmanın konusu olabilir. Müfettişin önceden açıkladığı kanaat, ilgililerin savunmalarını ve delillerini tarafsız değerlendireceğine duyulan güveni zedeleyebilir. Denetim ve soruşturma yetkilerinin gerektirdiği mesleki ihtiyat, müfettişin kişisel sosyal medya faaliyetleri bakımından da geçerlidir. Müfettişin kapalı hesabında mesleki unvanını belirtmesi veya görevle ilgili açıklamalarını sadece belirli takipçilerle paylaşması da bu yasağa tabidir. Hesabın takipçilerinin kimlerden oluştuğu ve paylaşımların daha sonra kimlere ulaşacağı konusundaki belirsizlik de söz konusu sınırlamanın önemini artırmaktadır.

Kanaatimizce, ilgili bakanlığın müfettişlerin sosyal medya faaliyetlerine ilişkin aykırılık iddialarını değerlendirirken yönetmeliklerdeki açık yasakları kişisel hesap kullanımı veya bilgilendirme amacı gibi gerekçelerle daraltmadan uygulaması gerekir. Başkalarının mesleki davranışlarını inceleyen ve haklarında disiplin yaptırımı öneren müfettişlerin kendi yükümlülüklerine aykırı davrandıkları yönündeki iddialar da aynı titizlikle araştırılmalı, ihlal tespit edildiğinde fiilin kanundaki karşılığı ve uygulanacak yaptırımın ölçülülüğü gözetilmelidir. Müfettişlerin başkaları hakkında yürüttükleri soruşturmalarla kendi davranışları hakkında yapılacak incelemelerde farklı bir hassasiyet gösterilmesi, kamu denetimine duyulan güveni zedeleyecektir. Temennimiz, bu süreçlerin kişilerin mesleki konumlarından etkilenmeden, hukuk, adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun biçimde yürütülmesidir.