Esnafın kazancı platformlarda yok oluyor! 2 bin TL’lik siparişten geriye 609 TL kalıyor!
Milli İradenin Sesi Yeni Akit
Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek için Google listenize Yeni Akit'i ekleyin.
Çevrim içi yemek sipariş platformlarının yüksek komisyonları ve işletmelere uyguladığı indirim kampanyaları, esnafın gelirini önemli ölçüde düşürüyor. Örnek olarak verilen 2 bin 30 liralık bir siparişten işletmeye yalnızca 609 lira kalırken, kesintiler esnafın kazancını azaltıyor. Bu durumun tüketicilere de fiyat artışı ve ürün kalitesinde düşüş olarak yansıdığı belirtiliyor. Gazeteci Merve Şebnem Oruç, A Haber canlı yayınında dijital sipariş platformlarının komisyon politikalarını ve işletmelerin görünürlüğünü etkileyen algoritmalarını örneklerle değerlendirdi.
Yemek siparişlerinde tüketicinin karşısına çıkan indirimli fiyatların arkasında, esnafın ödediği ağır bir fatura yatıyor. A Haber ekranlarında konuyu değerlendiren Gazeteci Merve Şebnem Oruç, platformların kazanç düzenini, esnafı kıskaca alan uygulamalarını ve tüketiciye yansıyan görünmeyen maliyetleri çarpıcı açıklamalarla ortaya koydu.
2 BİN LİRALIK SİPARİŞTEN ESNAFA SADECE 609 LİRA KALIYOR
A Haber ekranlarına yansıyan bir sipariş faturasındaki kalemler, esnafın karşı karşıya kaldığı ekonomik tabloyu gözler önüne serdi. Faturada 3 adet havuçlu kabak mücver kızartmasının 660 lira, 300 gram karnabahar gratenin ise 380 lira olduğu ve sipariş toplamının 2 bin 30 liraya ulaştığı görüldü.
Sipariş tutarının ilk bakışta işletme için oldukça iyi bir kazanç gibi göründüğünü belirten Gazeteci Merve Şebnem Oruç, kesintiler sonrasında esnafın eline geçen tutarın ciddi ölçüde azaldığına dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
"Şimdi normal şartlarda aslında bu esnaf, yani bu ürünlerini sattığında 2 bin lira, 2 bin 30 lira falan kazanmış olacak değil mi? Gayet de güzel denilebilecek bir rakam. 'Allah bereket versin.' diyeceğimiz bir rakam. Ama o kadar çok eksi, eksi, eksi gelmiş ki... Çünkü bizler çoğunlukla alıcı tarafında çok farklı bir ekran görüyoruz. Hatta çoğunlukla 'ne güzel indirimli!' falan diyoruz, 'Bize indirim yapıldı.' diye seviniyoruz. Oysa çoğunlukla bunlar, sitelerin gözümüzü boyamak için yaptığı bir indirim şekliymiş. Esnafın pek konuşma hakkının olmadığı bir indirim olduğunu anlıyorum."
"MÜŞTERİYE AVANTAJ GİBİ SUNULUYOR, FATURASI ESNAFA KESİLİYOR"
Tüketiciye cazip gösterilen joker ve kampanya uygulamalarının arka planındaki finansal yükün esnafa yüklendiğini vurgulayan Oruç, platformların kesintileri ana para üzerinden hesapladığını belirtti. Esnafın tüm giderleri karşılandıktan sonra elinde kalan tutarın işletmeyi ayakta tutmaya yetmediğine dikkat çeken Oruç, şöyle konuştu:
"Sosyal medyada çok karşımıza çıkınca gittim, bir esnaf arkadaşımla oturdum ve bunları konuştum. Mesela joker bedeli, indirim, şuydu buydu diye yansıtılan, müşteriye aslında avantajlıymış gibi sunulan paket var ya, kendilerinin alacaklarında hiçbir şey indirimli değil. Her şeyi ana para üzerinden hesaplıyorlar. Buradaki komisyonuydu, bilmem nesiydi derken günün sonunda esnafın kazandığı rakam 600 liraya düşüyor. 2 bin 30 lira nerede, 609 lira nerede? Üstelik 609 liranın içerisinde bunun maliyeti de var, doğru mu? Maliyeti var, çalıştırdığı insan var, kirası var, osu var, busu var."
FİYAT ARTIŞI YA DA KALİTESİZLİK KISKACI
Sosyal medyada yaşadıkları ekonomik sıkıntıları dile getiren esnafın haksız bir linçle karşı karşıya kaldığını belirten Gazeteci Merve Şebnem Oruç, platformların uyguladığı kesintilerin işletmeleri iki seçenek arasında bıraktığını ifade etti. Oruç, işletmelerin ya fiyatlarını artırmak ya da maliyetleri karşılayabilmek için ürün kalitesinden ödün vermek zorunda kaldığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:
"Esnaf şikâyetçi, sosyal medyada bunlar yayınlanıyor. Onlara karşı da çok ciddi bir linç kampanyası başlıyor: 'Sana gelsek sen de zaten yukarıdaki fiyata satıyorsun, 2 bin 30 liraya satıyorsun. 600 liraya sat, ben sana geleyim.' Zaten 600 lira kazandırmıyor. Neyle karşı karşıya kalıyorsunuz? Ya artık yediğiniz yemeğin kalitesi düşmüş oluyor, berbat bir kalitede yemekle karşılaşıyorsunuz. Yani mecbur çünkü. Ya 'Ben pahalıya satacağım.' diyor; 2 bin 30 liralık olacak ürünü, aşağıdaki değeri yükseltebilmek için daha da yukarıya çekecek, kaliteden ödün vermemek adına. Bu da korkunç rakamlar demek. Ya da kaliteyi düşürecek. Etin nereden geldiği belli değil, yağın nasıl olduğu belli değil vesaire gibi bir durumla karşı karşıya kalıyoruz."
REKLAM VERMEYENE GÖRÜNMEZLİK CEZASI
Tek bir mutfağın platformlarda A, B ve C şirketi gibi farklı isimlerle yer almasının da esnafın değil, platformların çıkarlarına hizmet ettiğini dile getiren Oruç, sistemin algoritma üzerinden işletmelere baskı oluşturduğunu söyledi.
İndirim ve reklam kampanyalarına katılmayan işletmelerin platformlarda görünürlüğünün azaldığını belirten Oruç, algoritmanın esnafı reklam vermeye ve kampanyalara katılmaya zorladığını ifade ederek şöyle konuştu:
"O A şirketi, B şirketi, C şirketi yine platformun kendisi için üç tane farklı yeni yer demek. Kendisi için daha fazla alan oluşturmuş oluyor, daha fazla komisyon demek. Kendi çıkarlarına olmayan hiçbir şeye yanaşmadıklarını söylemek lazım. Aynı zamanda burada çok ciddi bir algoritma tuzağı var. Satıcı günün sonunda 'Ben reklam vermek zorunda değilim kardeşim, indirim uygulamak, joker kupon vesaire sağlamak zorunda değilim.' diye düşünebilir. Siz bunları vermediğiniz zaman algoritma sizi göstermiyor. Algoritma gerçekten satıcıya diyor ki: 'Sen benden reklam almıyor musun? Tamam. Görüşürüz o zaman. Yoksun.' Bir tek kendin bakıyorsun, ana sayfada varsın çünkü o IP'den giriyorsun, görünüyorsun ama müşteriye gözükmüyorsun. 100 metre ötendekine de gözükmüyorsun, 200 metre ötendekine de gözükmüyorsun gibi çok enteresan bir durum söz konusu."
CEBİMİZDEKİ AVM TEKELİ VE DÜNYAYLA KIYASLANAMAYACAK KOMİSYONLAR
Salgın döneminin ardından tüketici alışkanlıklarının değiştiğini ve çevrim içi sipariş uygulamalarının günlük hayatın vazgeçilmez bir parçasına dönüştüğünü belirten Oruç, bu platformların adeta tüketicinin cebindeki birer AVM hâline geldiğini söyledi.
Türkiye'deki komisyon oranlarını Avrupa ve Asya'daki bazı ülkelerle karşılaştırdığını belirten Oruç, Türkiye'deki oranların oldukça yüksek olduğunu vurguladı. Tüketicilerin indirim yaptıklarını düşünürken aslında yüksek fiyatlar üzerinden oluşturulan kampanyalardan yararlandığını ifade eden Oruç, sözlerini şöyle tamamladı:
"E-ticaret günün sonunda hepimizin Covid döneminden sonra alışkanlıklarını değiştirdi. Artık buzdolabına asılan magnetlere kimse gitmiyor. Bir kere arasa da günün sonunda el yine telefondaki bu uygulamalara gidiyor. Bu bir kültüre dönüştü. Hal meselesinde olduğu gibi çok daha ciddiye alınabilecek, sorumlulukları olan bir duruma gelinmiş vaziyette. Yurt dışıyla da karşılaştırdım bunları. Avrupa'dakilere baktım; Yunanistan'a baktım, Polonya'ya baktım, Pakistan ve Hindistan tarafına baktım. İnanın, bizdeki kadar büyük yüzdeler, komisyon oranları hiçbir yerde yok. Müşteri sanıyor ki 'çok güzel indirimden faydalandım.' Hayır, sen inanılmaz bindirilmiş, sonra indirilmiş bir rakamdan faydalandın ama esas zararı gören esnaf oldu. Esnafın sesini çok ciddi şekilde kısıyorlar. Hizmet de değerlidir ama hiçbir şey üretmediğiniz yerde üreticinin 3 katı, 4 katı, bazen 10 katı kazanmamanız lazım."