"Cahit Tanyol, Anadolu irfanıyla, İstanbul'un kozmopolitliğini kendi şahsiyetinde bir arada yaşattı"

İSTANBUL (AA) - AİŞE HÜMEYRA BULOVALI - Prof. Dr. Ümit Meriç, bir dönem asistanlığını yaptığı, akademisyen, felsefeci, şair ve sosyolog Prof. Dr. Cahit Tanyol için, "Ülkemizin gelecek yüzyıllarda dünya tarihinde bir yeri olacaksa onun tohumlarının Cahit Tanyol hocamızın elleriyle, Anadolu topraklarına atıldığını düşünüyorum." dedi.

"Türkiye Sosyolojisi" anlayışının öncüsü, "Haz ve Elemin Ahlakta Yeri" adlı çalışmasıyla 1949'da doktorasını tamamlayan, "Örf ve Adetler Sosyolojisi Açısından Sanat ve Ahlak" adlı takdim tezi ile 1953'te doçent, 1961'de ise profesör unvanını alan Cahit Tanyol, 108 yaşında hayata veda etti.

Yazar ve mütefekkir Cemil Meriç'in kızı Ümit Meriç, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Prof. Dr. Cahit Tanyol'u 1962'de lise son sınıf öğrencisiyken tanıdığını söyledi.

Cahit Tanyol'un, İstanbul Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü'nde görev yaptığı sırada, kendisinin de aynı üniversitede filoloji eğitimi aldığını belirten Meriç, "Eğitimimin 3. yılında sosyoloji bölümüne talebe olarak geçtim ve Tanyol hocamı orada daha iyi tanımış oldum. Hocamızın derslerine fakültemizin dışından da pek çok öğrenci gelirdi. Bu açıdan farklı bir kimlik taşıyan hocaydı. Onun bu farklı kimliğinde Anadolulu olması birinci derecede etkilidir. Nizipli bir köylü ailesinin çocuğudur ve bu kimliğini de bir şeref olarak son nefesine kadar taşımıştır." diye konuştu.

Ümit Meriç, Tanyol'un çocukluğunda İslami terbiye aldığına işaret ederek, "Son nefesinde de Kelime-i Şehadet'i getirerek, ahirete intikal etti. Başlangıcı ve sonu arasına çok geniş bir düşünce yelpazesi yerleştirdi..." ifadelerini kullandı.

- "Tanyol, soyadını kendisine Tanpınar verdi"

Prof. Dr. Tanyol'un şair yönüne de değinen Meriç, şunları kaydetti:

"Özellikle 'Fetih Destanı ve Kuruluş' adlı çalışması onun şairlik alanındaki boyutunu gösterir. Ayrıca Yahya Kemal hayranı ve dostuydu. Ahmet Hamdi Tanpınar'la da çok yakındı. Hatta 'Tanyol' soyadını kendisine Tanpınar vermiştir. Tanpınar, 'Ben tan vaktinde ziyaret edilen pınarım. Senin yolunda tan vaktinde bana çıksın.' dedikten sonra hocamız 'Tanyol' soyadını almıştır."

Prof. Dr. Ümit Meriç, Tanyol'un, Adana Erkek Muallim Mektebi'ndeki lise eğitiminde de değerli üstadlardan tahsil aldığını aktararak, "Hocamızın aslında İstanbul'daki hayatı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünde başladı ve bitti. Hocamız bir dönem lise öğretmenliği de yaptı. Daha sonra Hilmi Ziya Ülken'e yakınlığı dolayısıyla üniversiteye intisap etti ve uzun bir akademisyenlik hayatı oldu." dedi.

Cahit Tanyol'un asistanlığına, 1972'de başladığını dile getiren Meriç, şöyle konuştu:

"Ben farklı fakültelerden öğrencilerin dersine geldiği hocanın neden sevildiğini biliyordum. Ben de hocayı o sebeple seviyordum. Çünkü o yıllarda felsefe, sosyoloji bölümleri koridorunda Batı rüzgarları esiyordu. Tarihimizden ve değerlerimizden bahseden pek fazla isim yoktu. Cahit Tanyol hoca ise bu konuda bir istisnaydı. Anadolu'dan gelen delikanlılar onun bu özelliğini tattıkları için derslerinin müdavini olmuştu. Cahit hoca, Anadolu irfanıyla, İstanbul'un kozmopolitliğini bir manada kendi şahsiyetinden vazgeçmeden bir arada yaşatmasını bilmişti. Bir farklılığı da buradan gelmektedir."

- "Rehberim Cahit Hoca'nın teklifiyle Cevdet Paşa olmuştu"

Ümit Meriç, asistanlığı sırasında Cahit Tanyol'un kendisinden Ahmed Cevdet Paşa üzerine bir çalışma yapmasını istediğini belirterek, "O dönem yeni bir konuydu. Çünkü bir sosyoloji mezununun bir Osmanlı tarihçesini incelemesi gibi bir örnek daha önce hiç yoktu. 'Ahmet Cevdet Paşa'nın toplum ve devlet anlayışı' konusu üzerine çalıştıktan sonra gerçek manada kendi düşünce kıblemi buldum. Ondan sonra da İslam sosyolojisi çalışmalarına başladım. Hatta bu konuda basıldığı halde yayınlanmamış olan Sosyoloji Dergisi'nin 23. ve 24. sayısında 120 sayfalık bir bibliyografya çalışmam var." şeklinde konuştu.

İslam sosyolojisi alanındaki çalışmalarının asıl ilham kaynağının Cahit Tanyol olduğunu dile getiren Meriç, şunları anlattı:

"Babam Cemil Meriç'in kütüphanesinden de Batılı bir eğitim almıştım. Ama kendi tarihimizi, kendi değerlerimizi incelemek, anlamak istiyordum. Batı sosyolojisinde bu konuda bana örnek, rehber olabilecek olan hoca, bir Batı sosyoloğu bulamamıştım. Benim rehberim Cahit Hoca'nın teklifiyle Cevdet Paşa olmuştu. Ondan sonraki dönemde, bu durum benim derslerimin içeriğine de tesir etti. Mesela kurumlar sosyolojisi dersinde 'külliye' kavramı üzerine ilk defa ben durdum. Kutsal kitaplarda aile ve kadın sosyolojisine ben yaklaştım. 30 yıl verdiğim sosyoloji tarihi ile çağdaş düşünce tarihi derslerinde de bir Nizamülmülk, Farabi ve İbni Haldun'dan konu başlığı olarak sanıyorum ki ilk defa ben bahsettim. Bu konuda babam Cemil Meriç'le, Cahit hocamın büyük tesiri var."

Prof. Dr. Ümit Meriç, Tanyol'a Türkiye adına hürmet ve şükran duyduğunu söyleyerek, sözlerini şöyle tamamladı:

"Makamı cennet olsun. İnşallah onun atmış olduğu Türkiye sosyolojisinin tohumları, İstanbul Edebiyat Fakültesi'nde yaşamaya devam ettiği gibi Anadolu'da yüzlerce üniversitede de yetiştirmiş olduğu talebelerin talebeleriyle devam eder. Bugün hocamızın talebelerinin talebeleri, Türkiye sosyolojisi konusunda kendi ülkemize, kendi kıblemize yönelik çalışmaları başlatmış bulunuyor. Bunun, Türkiye'nin dünya arenasında yerinin bulunması konusunda siyaset adamlarımıza da yol göstereceğini tahmin ediyorum. Ülkemizin gelecek yüzyıllarda dünya tarihinde bir yeri olacaksa onun tohumlarının da Cahit Tanyol hocamızın elleriyle Anadolu topraklarına atıldığını düşünüyorum."