Aylar içinde yok olması bilim insanlarını şaşırttı! Arılar insanlardan önce “biyolojik plastik” üretmiş
Milli İradenin Sesi Yeni Akit
Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek için Google listenize Yeni Akit'i ekleyin.
Toprağın altında yuva yapan bir arı türünün ürettiği plastik benzeri madde, doğada birkaç ay içinde parçalanıyor. Bilim insanları, bu özelliğin yüzyıllarca doğada kalan plastiklere alternatif olacak yeni malzemelerin geliştirilmesine yardımcı olabileceğini düşünüyor.
Plastik atıkların doğada yüzlerce yıl kalması dünyanın en büyük çevre sorunlarından biri. Ancak Kuzey Amerika’da yaşayan ve yuvasını toprağın altına yapan bir arı türü, aynı anda hem dayanıklı hem de kısa sürede parçalanabilen bir malzeme üretiyor. Yapılan incelemeler, arının yuvasını kaplayan ince tabakanın polietilene şaşırtıcı derecede benzediğini ortaya koydu.
Yuvasının duvarlarını kendi ürettiği maddeyle kaplıyor
“Selofan arısı” olarak bilinen türün dişileri toprağın altında kendi tünellerini açıyor. Ardından vücutlarından salgıladıkları sıvıyla yuva odasının duvarlarını ince ve şeffaf bir tabakayla kaplıyor. Bu tabakanın yaklaşık yüzde 75'ini polyester, geri kalan bölümünü ise ipeksi yapı oluşturuyor. Arı daha sonra odanın içine polen bırakıp yumurtasını yerleştiriyor. Malzemenin en dikkat çekici özelliği ise süt şişeleri, gıda kapları ve çok sayıda günlük üründe kullanılan polietilene benzemesi.
Yedi ay sonra çatlamaya başladı
Araştırmacılar, yuvaları farklı dönemlerde topraktan çıkararak malzemenin zaman içindeki değişimini takip etti. İlk dört ay boyunca yuva kaplamaları büyük ölçüde sağlam ve esnek kaldı. Yaklaşık yedinci ayda çatlaklar ortaya çıktı. Bir yılın sonunda ise tabaka dokunulduğunda parçalanacak hale geldi. Yeni yuvalarda ağırlığın yaklaşık yüzde 73'ünü oluşturan polyesterin oranı, yalnızca dört ay sonra yaklaşık yüzde 40'a düştü. Üstelik bu çözülme sıradan toprakta gerçekleşti.
İnsan yapımı benzeri çok daha yavaş parçalandı
Karşılaştırma amacıyla incelenen benzer bir sentetik plastik ise endüstriyel kompost ortamında 280 günün sonunda kütlesinin yalnızca yüzde 18'ini kaybetti. Arının ürettiği malzemenin daha sert ve dayanıklı olması beklenen bir yapıya sahip olmasına rağmen hızla parçalanması araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri oldu.
Sırrı yapısındaki küçük kusurlar olabilir
Malzemenin neden bu kadar hızlı yok olduğu henüz kesin olarak bilinmiyor. Bir ihtimale göre plastik zincirlerinin farklı uzunluklarda olması, yapının kusursuz şekilde sıkışmasını engelliyor. Böylece su, malzemenin kimyasal bağlarına daha kolay ulaşabiliyor.
Bir başka ihtimal ise enzimler. Yuvalardan alınan örneklerde, polyester bağlarını parçalayabilen bazı enzimlerin izlerine rastlandı. Bunların arıdan mı yoksa yuvadaki mikroorganizmalardan mı geldiği henüz bilinmiyor.
Amaç arılardan plastik üretmek değil
Araştırmanın hedefi, arıları kullanarak seri üretim yapmak değil. Bilim insanları, bu doğal malzemenin kimyasını çözerek benzer özelliklerin insan yapımı plastiklara aktarılmasını amaçlıyor. Başarılı olunması halinde, kullanım sırasında dayanıklılığını koruyan ancak doğaya karıştığında yüzyıllarca kalmak yerine çok daha kısa sürede parçalanan yeni malzemelerin geliştirilmesi mümkün olabilir.
Araştırma, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı.
