22 Ekim 1882: Muhammed İlîş (Mâlikî Âlimi, Mısır Başmüftüsü)
Milli İradenin Sesi Yeni Akit
Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek için Google listenize Yeni Akit'i ekleyin.
Onlar; yaşadıkları döneme çalışmalarıyla, eserleriyle damga vurarak iz bırakıp gittiler. Bugün, Mâlikî Âlimi, Mısır Başmüftüsü Muhammed İlîş'i hayırla yâd ediyoruz.
Receb 1217’de (Kasım 1802) Kahire’de doğdu. Fas asıllı bir aileye mensup olup dedesi hac dönüşü Trablusgarp’a yerleşmiş, amcalarından biri Mekke’de, diğer iki amcasıyla babası Kahire’de yaşamış ve burada vefat etmiştir.
Muhammed İlîş, ilköğreniminden ve Kur’an’ı ezberledikten sonra 1232’de (1817) Ezher’e girdi. Burada Muhammed el-Emîr es-Sagīr, Abdülcevâd eş-Şebâsî, Avaz es-Sünbâvî gibi âlimlerden ders aldı; kendisine icâzet verenler arasında İbrâhim el-Melevî, Mustafa el-Bennânî, Muhammed Hubeyş bulunmaktadır. İslâmî ilimlerde ihtisas sahibi olarak adını duyurdu ve 1245’te (1829) müderrisliğe başladı; kendi zamanındaki Ezher ulemâsının hemen hepsi onun derslerini takip etti.
El Ezher Üniversitesi Külliyesi ve Camii
Bunlar arasında Ezher şeyhi Muhammed el-İnbâbî, Mahlûf el-Minyâvî, Muhammed el-Haddâd ve Abdurrahman el-Bahrâvî’nin adları anılabilir. Ayrıca Şam ulemâsından İbn Âbidînzâde ondan ders almıştır. Hacvî Muhammed İlîş’i, Cennûn lakabıyla tanınan çağdaşı Faslı âlim Muhammed b. Medenî el-Fâsî ile denk görür, bu ikisinin benzerinin Yemen’de Şevkânî ve Irak’ta Âlûsî olduğunu belirtir.
Şevval 1270’te (Temmuz 1854), Ezher şeyhliğinden sonra ikinci sırada öneme sahip Mısır Mâlikî meşihatlığı ve başmüftülüğüne tayin edildi. Takvâ ehli olması yanında ilmî konularda titiz, uzlaşmaz ve heybetli bir kişiliğe sahipti.
Muhammed İlîş, 1882’de Mısır’ın İngiltere tarafından işgali sürecinde Hidiv Tevfik Paşa’ya karşı millî hareket içinde yer aldı, olanlardan Hidiv’i sorumlu tutarak onu Bâbıâli’ye şikâyet etti. Bir grup âlimle birlikte, Hidiv’in İngilizler’le iş birliği yapmak suretiyle dine ve vatana ihanet ettiğine dair fetva verdi.
Tasavvufa karşı müsbet bir tavra sahip olan Muhammed İlîş, Şâzeliyye tarikatına mensuptu. Bununla birlikte dinî ölçülere aykırı tutum ve uygulamalara şiddetle karşı çıkardı. Yöneticilerden uzak durmaya çalışırdı. Ezher’den başka, son yıllarına kadar el-Mescidü’l-Hüseynî’deki hadis derslerini de sürdürdü. İlîş, İngilizler’in yönetimi ele geçirmesi üzerine tutuklandıysa da daha sorgulanmadan 9 Zilhicce 1299 (22 Ekim 1882) tarihinde vefat etti.
