Küresel Emperyalizmin Shenzhen Zirvesi
ABD, Rusya ve Çin liderleri 19 Kasım Perşembe günü yani bugün Çin›in teknoloji ve ticaret merkezi Shenzhen’de, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin kenarında ilk kez üçlü olarak bir araya gelecekler. Beyaz Saray gündemin başında İran savaşı ile nükleer silahların bulunduğunu, Ukrayna meselesine ise girilmeyeceğini bildirdi. Pekin de toplantının “dünya barışı” ve “stratejik istikrar” için yapılacağını duyurdu. Seçilen bu ifadeler bile zirvenin mahiyeti hakkında yeterince fikir veriyor.
Hâkim güçler İkinci Dünya Savaşı’nda birbirlerini bayağı hırpaladılar. Savaştan çıkarken vardıkları sonuç rekabetten vazgeçmek değil, rekabeti birbirlerinin ayaklarına basmadan sürdürmekti. Kurdukları küresel yapı bu anlayışın ürünüdür. Birleşmiş Milletler adını taşıyan teşkilat milletlerin değil dünyaya şekil veren güçlerin buluşma yeri oldu. Güvenlik Konseyi’ndeki veto hakkı da bu güçlerin birbirlerine karşı değil, birlikte dünyanın geri kalanına karşı kullandıkları bir sigortaya dönüştü. Shenzhen’de masaya oturacak üç ülkenin de bu konseyin veto hakkına sahip daimi üyeleri olması bir tesadüf değildir.
Bizim tahminimize göre Shenzhen’den somut ve bağlayıcı kararlar çıkmayacak. Çünkü bu tür zirvelerin asıl amacı sorun çözmek değil, büyük güçlerin çıkar alanlarını yeniden gözden geçirmek ve birbirlerine karşı kırmızı çizgileri teyit etmektir. Washington Ukrayna’yı gündem dışında tutarak Moskova’nın hassasiyetini gözetecek, Moskova da İran meselesinde Washington’u köşeye sıkıştırmayan bir dil kullanacak. Pekin ise ev sahibi ve arabulucu rolüyle iki tarafın da ayağına basmadan kendi ağırlığını kabul ettirmeye çalışacak. Yani rekabet sürecek, ama bedeli masaya oturanlara değil masanın dışında kalanlara ödetilecek.
Bu bedeli ödeyecek olanlar ekonomik yönden dışa bağımlı ülkelerdir. Hâkim güçler askerî tehdidi bir baskı aracı olarak kullansalar da saltanatlarının temel unsurunu ekonomik güçleri oluşturuyor. Enerjisini, teknolojisini, kredisini ve pazarını dışarıya bağlamış ülkeler, büyük güçlerin her hesabının, her savaş planının ve her geçici ittifakının yükünü sırtlarında taşımak zorunda kalıyorlar. Büyük güçler birbirleriyle doğrudan hesaplaşmak yerine bu hesaplaşmayı başka coğrafyalarda yürütüyor ve savaş meydanları çoğunlukla bu ülkelerin toprakları oluyor. İran savaşının petrol ve gaz fiyatlarına yansıması büyük güçlerin bütçesinde bir kalemden ibaretken, dışa bağımlı ülkelerde enflasyon, borç ve işsizlik demektir. Ticaret savaşlarında uygulanan gümrük vergileri ve yaptırımlar da önce tedarik zincirinin en zayıf halkalarını koparıyor.
Nükleer silahlar konusundaki tavır da aynı çifte standardı yansıtıyor. Dünyanın en büyük nükleer cephaneliklerine sahip olan ülkeler kendi silahlarını “stratejik istikrar”ın teminatı sayarken, başkalarının bu teknolojiye yaklaşmasını küresel tehdit olarak lanse ediyorlar. Silahsızlanma adı altında varılacak her mutabakat, kendi aralarındaki dengeyi korurken diğerlerinin önündeki kapıları kapatmayı amaçlayacaktır.
Kavramlar ve isimlendirmeler de bu düzenin bir parçasıdır. “Uluslararası toplum” denildiğinde nasıl birkaç başkentin iradesi kastediliyorsa, “dünya barışı” denildiğinde de küresel güçlerin birbirlerine dokunmadığı bir dünya kastediliyor. Bu sözde barışın yükünü ise küresel emperyalizm hesabına vekalet savaşlarına sürüklenen zayıf düşürülmüş ülkeler çekmek zorunda kalıyor.
Shenzhen’deki fotoğraf karesi dünyaya üç güç arasında bir yumuşama mesajı verecektir. Ama bu yumuşamanın ardında yeni bir paylaşım mutabakatı arandığı kuvvetle muhtemeldir. G-8 zirvelerinde olduğu gibi burada da ABD patron olmak, diğerleri ise yardımcı değil ortak olmak isteyecek. Bu çekişmenin hangi noktada dengeye oturacağını bilemeyiz; ancak dengenin kimin sırtına yükleneceğini şimdiden kestirmek zor değil. Dışa bağımlılığını azaltmayan, kendi ekonomik ve teknolojik ayakları üzerinde durmayan ülkeler, kendi masalarında alınmamış kararların bedelini ödemeye devam edecekler.







