RTÜK Başkanı Daniş'ten yasa dışı bahis mesajı: Bu mücadele bir seferberliktir

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Başkanı Mehmet Daniş, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı'nca düzenlenen "Yasa Dışı Bahis ve Kumar Bağımlılığıyla Mücadele Paneli"nde yasa dışı bahisle mücadeleyi "Bu mücadele bir seferberliktir" sözleriyle tanımladı. Daniş, RTÜK'ün yetkisinin yalnızca belirli yayın hizmetleriyle sınırlı olduğunu, mücadelenin ise bundan çok daha geniş bir alanı kapsadığını söyledi.

Panel, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran ile Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın açış konuşmalarıyla başladı. Duran ve Yılmaz, yasa dışı bahis ve kumar bağımlılığının bireysel bir tercih ya da yalnızca güvenlik ve hukuk meselesi olarak değerlendirilemeyeceğini belirterek, bağımlılıkla mücadelenin toplumsal farkındalık, iletişim, eğitim, sağlık, finans ve hukuk başta olmak üzere tüm kurumların eş güdüm içinde hareket ettiği çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımla yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Merih Altıntaş'ın moderatörlüğündeki panelde Daniş'in yanı sıra Yükseköğretim Kurulu Başkanı Erol Özvar, İçişleri Bakan Yardımcısı Ali Çelik, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanı Hasan Kaymak ve Yeşilay Genel Başkanı Mehmet Dinç de değerlendirmelerde bulundu. Oturumda mücadelenin hukuki, finansal, toplumsal ve iletişim boyutları ele alındı.

Daniş, yasa dışı bahis ve kumarla mücadelenin yalnızca reklam ve içerik denetimi çerçevesinde ele alınamayacağını; bağımlılık, dijitalleşme, medya okuryazarlığı ve çocukların korunmasını kapsayan bütüncül bir mücadeleye ihtiyaç olduğunu vurguladı. RTÜK'ün farkındalık ve müeyyide olmak üzere iki temel koldan çalıştığını anlatan Daniş, insan davranışının ve bağımlılık süreçlerinin de hesaba katılması gerektiğini söyledi: "Bilim bize, kumar ve bahis davranışında bağımlılığı besleyen en önemli unsurlardan birinin yalnızca kazanmak değil, kazanma ihtimalinin oluşturduğu belirsizlik ve beklenti olduğunu gösteriyor. Nörobilim buna 'değişken oranlı pekiştirme' diyor."

Sanal reklamlar kamera açıları karşılaştırılarak tespit ediliyor

6112 sayılı Kanun'un, yayın hizmetlerinin kumar oynamayı özendirici nitelikte olamayacağını açıkça hükme bağladığını hatırlatan Daniş, mücadelenin en çetin alanlarından birinin spor yayınları olduğunu, Milli Takım'ın ve kulüplerin yurt dışındaki maçlarında saha kenarında ya da formalarda yasa dışı bahis sitelerinin reklamlarıyla karşılaşılabildiğini aktardı.

Daniş yetki sınırını da çizdi: RTÜK yayınları yayından sonra denetliyor; yayın öncesi müdahale veya yayından kaldırma yetkisi bulunmuyor. Stadyumdaki fiziksel reklamlar kulüplerin, federasyonların ve uluslararası spor kuruluşlarının yetki alanında kalırken, stadyumda fiziksel olarak bulunmayıp yayına dijital veya sanal olarak sonradan yerleştirilen reklamlarda sorumluluk yayın hakkını elinde bulunduran kuruluşa ait.

Farklı kamera açılarının ve aynı maçın başka ülkelerdeki yayınlarının karşılaştırılmasıyla bu tür sanal reklamların tespit edildiğini anlatan Daniş, son dönemde bu gerekçeyle hem idari para cezaları hem de katalogdan çıkarma yaptırımları uygulandığını belirterek "Bu kararlara karşı açılan davaların tamamının Üst Kurulumuz lehine sonuçlandığını da özellikle belirtmek isterim" dedi. Yurt dışında satın alınan müsabaka yayınlarında bazı reklamların farklı yöntemlerle yayına yansıtıldığının ifade edildiğini, FIFA'nın da bu konuda birtakım kontrollerinin olabildiğini söyleyen Daniş, uygulanan yaptırımlara karşı yapılan mahkeme başvurularının sürdüğünü, bu reklamların teknik anlamda yayıncı tarafından engellenmesinin her zaman mümkün olmadığının teknik birimlerce kendilerine iletildiğini kaydetti.

Genel denetime bakıldığında çok büyük bir sorun bulunmadığını, asıl problemin mevcut mevzuatın bazı alanlarda eksik kalması olduğunu ifade eden Daniş, müstakil habercilik niteliğinde yayınları olan kanallar, abonelik sistemleri ve yayıncılar bakımından gerekli denetimleri sağladıklarını anlattı. Hazırladıkları mevzuat değişikliği önerisi için de "Bu düzenlemenin radyo ve televizyonla sınırlı kalmayıp isteğe bağlı yayın hizmetlerini de kapsamasını öneriyoruz" ifadesini kullandı.

Ekranda site adı, logo ve QR kod gösterilemiyor

Türkiye'de televizyonda yasa dışı bahis reklamı yayınlanamadığını, ekranda bir site adı, logo veya QR kod gösterilemediğini, "deneme bonusu", "yüksek oran", "bedava bahis" gibi özendirici ifadelerin kullanılamadığını belirten Daniş, spor programlarının ya da maç yayınlarının içine bahis görünürlüğü yerleştirilmesinin takip edilen ve gerektiğinde ciddi müeyyide uygulanan ihlallerden olduğunu anlattı. Yurt dışı merkezli platformların her engellendiğinde başka bir isim, başka bir markayla ekrana dönmeye çalışmasının da bu takibin parçası olduğunu, aynı kuralların RTÜK lisanslı dijital platformlar için de geçerli olduğunu söyledi.

Gençlerin yasa dışı bahisle yalnızca televizyonda değil telefonda da karşılaştığını söyleyen Daniş; fenomen paylaşımlarındaki bağlantıları, kapalı mesajlaşma gruplarındaki davetleri, arama motoru sonuçlarını ve "kupon", "tahmin", "oran analizi" başlıklı içerikleri örnek gösterdi. Bu yönlendirmelerin arkasında çoğu zaman kullanıcıyı platforma taşıdıkça komisyon kazandıran referans sistemlerinin bulunduğunu, aynı sitenin onlarca farklı alan adıyla tekrar tekrar karşılarına çıktığını aktardı. Daniş, kurumun sorumluluk anlayışını "Bir konunun yetki alanımızın dışında olması, sorumluluk alanımızın da dışında olduğu anlamına gelmez" sözleriyle özetledi.

Akıllı İşaretler'de 'bağımlılık' ayrı içerik sembolü olacak

Önümüzdeki dönemde uygulamaya alınacak yeni Akıllı İşaretler Koruyucu Sembol Sistemi'nde "bağımlılık" başlı başına bir içerik sembolü olacak; madde kullanımı, alkol, kumar ve yasa dışı bahis gibi başlıklar ayrı ölçütlerle değerlendirilecek. Daniş, "10+ ve 16+ yaş sembollerini sisteme ekliyor ve sistemi yalnızca televizyona değil, RTÜK lisanslı dijital platformlara da zorunlu hale getiriyoruz" dedi. Bir içeriğin nerede, hangi ekranda izlenirse izlensin aynı koruma standardının geçerli olmasını hedeflediklerini belirten Daniş, şifreli erişim, PIN korumaları, çocuk profilleri ve ebeveyn kontrolü araçlarını da bu koruma mimarisinin parçası haline getirdiklerini anlattı.

Daniş yaklaşımlarını şöyle özetledi: "Amacımız teknolojiyi çocuğun hayatından çıkarmak değil, çocuğun hayatını teknolojinin içinde güvenli hale getirmek. Yasaklayarak değil, görünür kılarak ve seçme imkanı vererek korumak istiyoruz."

Senaryolardaki örtülü kodlar VİA+ ile analiz edilebilecek

Daniş, mücadelede yalnızca doğrudan reklamların değil; dizi, film ve program içeriklerinde kullanılan örtülü kodların da dikkate alınması gerektiğini, senaristlerin bu kodları son derece etkili biçimde kullanabildiğini, izleyicinin doğrudan bir reklamla karşılaşmasa dahi içerikteki mesajlardan etkilenebildiğini söyledi. Yalnızca dijital okuryazarlığın geliştirilmesinin yeterli olmayacağını, senaristlerden televizyon kuruluşlarına ve geleneksel yayıncılara kadar bütün paydaşları kapsayan topyekun bir mücadeleye ihtiyaç bulunduğunu vurguladı. RTÜK'ün teknolojik denetim kapasitesini geliştirdiğini belirten Daniş, VİA+ sistemiyle yayın içeriklerinin daha kapsamlı biçimde analiz edilebileceğini ve içeriklerdeki bu tür unsurların da okunabileceğini ifade etti.

Konuşmasının sonunda kamu spotundan müeyyideye, koruyucu sembol sisteminden mevzuat önerisine, medya okuryazarlığından eğitim iş birliklerine kadar eldeki bütün araçların seferber edildiğini söyleyen Daniş, mücadelenin tek başına bir kurumun işi olmadığını, hukuki düzenlemelerle de tek başına çözülebilecek bir mesele olmadığını dile getirdi: "Ebeveynlerin, öğretmenlerin, yayıncıların, eğitim kurumlarının, düzenleyici ve denetleyici kurumların birlikte kuracağı güvenli bir dijital ekosisteme ihtiyacımız var. Çocuklarımızın bu ekosistemde sağlıklı biçimde var olabilmesi, geleceğe yapabileceğimiz en büyük yatırımlardan biridir."