Prof. Dr. Sinan Canan: “Maneviyat vazgeçilemez ve devredilemez bir ihtiyaç…”

Yeni Akit/Ankara

Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü ve Çanakkale 18 Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından birlikte düzenlenen Mecazdan Hakikate Aşk Uluslararası Sempozyumu üçüncü gününde önemli isimleri ağırladı.

Prof. Dr. Sinan Canan: “Zor ilişki yoktur, az aşk vardır”

Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan Canan ise çevrimiçi katıldığı Mecazdan Hakikate Aşk Uluslararası Sempozyumu’nda insan yapısı ile ilgili değerlendirmelerde bulundu. Aşk meselesi hayatımızın merkezinde olmadığı sürece zorlu bir ömür yaşadığımızı belirten Prof. Dr. Sinan Canan, “Özellikle öğrenciler içinde bulunduğumuz bu zamanda öğrenme, çalışma ve motivasyonlarını sürdürebilme gibi konularda sıklıkla problem yaşıyorlar. Bu gibi durumlarda sıklıkla tekar ettiğim bir söz var: “Zor ilişki yoktur, az aşk vardır.” İnsan; önünde herhangi bir engel bulunduğu zaman insanlığı ortaya çıkan, o engeli aşmak için kendisinin bile varlığını bilmediği birtakım potansiyelleri dünyaya yansıtabildiği zaman varlığını hissedebilen enteresan bir canlı. İnsan, dünyaya imkansızı bir şekilde becermeye gelmiş bir canlıya benziyor.” dedi.

“Büyüdükçe maneviyatın ihtiyaç olduğu fark ediliyor”

Anlamın buharlaştığı, bilginin artık ayırt edilemez kadar çoğaldığı ve insanların kafalarının çok karıştığı bir dönemde bir insanı yeniden ele almanın her vesile ile çok önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Sinan Canan, “Tasavvuf gibi bir kadim gelenek penceresinden insanın çok önemli tarafları masaya yatırılıyor. Yetişme ve geldiğim kültür itibariyle ağırlıklı olarak maneviyatın çok önemli olduğu bir topluluktaydım. İnsanların dillerinden dökülen konular ve sorunlar maneviyata dayalıydı. Bunun sağladığı ruhi huzur başka bir konu ama biraz büyüdükçe maneviyatın çok önemli bir ihtiyaç olduğu bireysel olarak da fark edilebiliyor.” ifadelerini kullandı.

“Maneviyat ihtiyacı vazgeçilemez ve devredilemez”

Maneviyat ihtiyacının vazgeçilemez ve devredilemez bir susuzluk misali giderilmesi gerektiğinin fark edildiğini ifade eden Canan, “Ama o ihtiyacı doğru bir şekilde giderebilmenin yollarını bulmak maharet istiyor. Dünyada şu an bulunan bütün inanç sistemleri, bütün anlatılar ve yeniçağ dinleri de dahil olmak üzere hemen hepsi aslında insanın maneviyat arayışına ve ihtiyacına birtakım cevaplar oluşturabilmek için bir çaba içerisindeler. Manevi kelimesi köken olarak manaya dair anlamına geliyor. ‘Bütün olan bitenlere, hayatta yaşadıklarımıza biz nasıl bir anlam yüklüyoruz, nasıl bir mana veriyoruz ve neden bir mana vermek zorundayız?’ soruları maneviyat meselesinde büyük hikayenin anlaşılabilmesi için bir giriş kapısı diye düşünüyorum.” dedi.

“İnsan bedeni 7 yılda bir yenileniyor”

Prof. Dr. Sinan Canan, beden ve beyin dediğimiz yapının bir yere kadar diğer canlılarla hemen hemen aynı özellikleri sergilediğini söyledi ve sözlerine şöyle devam etti: “Temel yapı taşlarımız, çalışma biçimlerimiz, metabolik düzenlerimiz ve kimyasal reaksiyonlarımız neredeyse aynı. İlaç araştırmalarında hayvanlara belli bazı kimyasal maddeler enjekte edip onların insanlardaki etkilerini de öngörebilir duruma gelebiliyoruz. Onların fiziksel yapıları bize çok benzediği için onlardaki kimyasal etkileşimlerin hemen hemen aynısının insan beyninde de olduğunu varsayıyoruz ve genellikle de böyle oluyor. Bu benzerlikler üzerinden yola çıkarak tarifi yapıyoruz ama sadece o malzemeden ibaret olmayan tarafınızın olmadığını da farketmeye başlıyoruz. Öncelikle bütün varlık açısından ele aldığımızda; neden biz sadece bedenden ibaret değiliz konusu aklıselim baktığımızda hemen karşımıza çıkabilecek fiziksel bilgilerden geliyor. ‘Ben’ diye baktığımız beden yaklaşık 7 yılda bir yenileniyor. Bazı organlarımız haftalık, bazıları ise yıllık olarak yenileniyor. Beden bütün hücreleri, atomların molekelleri ile değişiyor. Yani on sene önceki benliğimiz ile aynı bedene sahip olmuyoruz. Ama benliğimiz devam ediyor.”

“Bedene sadece ‘ben’ demek mantıklı yaklaşım değil”

Sahip olduğumuz bedenin dünyada yaşarken yediğimiz ve içtiğimiz şeylerden toparladığımız malzeme ile yapıldığını belirten Prof. Dr. Sinan Canan, “Biz dış dünya ile olan maddesel ilişkimizle bir bedenin devamlı inşasına doğrudan ya da dolaylı olarak kaynak sağlıyoruz. Bedene sadece ‘ben’ diyecek olduğumuzda dünyadan geçerken topladığımız bir yığına ben demiş oluyoruz. Bu ilk etapta doğru görünse de çok mantıklı, makul ya da sağduyulu yaklaşım değil. Biraz yakından bakıldığında tuhaflık olduğu görülebiliyor.” diye konuştu.

“İnsan aşkla çalıştığında şaşırtan performanslar gösterebiliyor”

Son yıllarda pozitif psikolojide ve insanın uç durumlardaki psikolojik halleri ile ilgili araştırmalarda ilginç mekanizmalar keşfetmeye başladıklarını ifade eden Canan, “Örneğin bir insan belli bir konuda aşk ve büyük bir tutku ile yıllar boyunca çalıştığında o mesele ile ilgili karşısında yeni bir zorluk, meydan okuma düzeyi çıktığında birikimlerini devreye sokmak için öyle bir zihinsel moda geçiyorlar ki buna akış modu deniyor. Akış modu psikolojide çok önemli araştırma konularından bir tanesi. İnsanların kendilerini bile şaşırtan performanslar göstermelerine sebep oluyor. Kendi varlık düzeyini aşabilmesini sağlayan ilginç kabiliyetlerin ortaya çıkmasına vesile oluyor. Bildiğimiz kadarıyla diğer canlılarda böyle bir şey yok. Onu da ne kadar kullanabiliyoruz bu da ayrı bir sorun.” dedi.

“Akıl ve mantık sistemleri devre dışı kalıyor”

Prof. Dr. Sinan Canan, ‘Akış; herhangi bir işe başlandığında vaktin nasıl geçtiğinin unutulması, günlerin nasıl geçtiğinin takibin kaybedilmesi, açlığın ve susuzluğun hatırlanmamasını tezahür ediyor.’ dedi ve sözlerini şöyle tamamladı: “Bizim kültürde Hz. Mevlana’dan aşkın tarifi ‘insanın rahatını, huzurunu ve iştahını kaçıran şey’ diye alıntılanıyor. Tam olarak insanın aşkla bir şeye dalması ve onda kaybolmasına benzeyen bir hikaye tasvir ediliyor. Böyle olduğunda da insanların özellikle günlük hayatta çok fazla başvurdukları mantık ve düşünme mekanizmaları büyük oranda devre dışı kalıyor. Akıl ve mantık yürütme sistemleri geçici bir süre tatile alınıyor, bu tatil sayesinde de insan benliğine yerleştirdiği o deneyimi engelsiz, tereddütsüz ve takılmasız olarak hayatına sermeye başlıyor. Yaptığı iş her neyse enteresan bir performans göstermeye başlıyor.”