İspanya’da artan orman yangınlarına karşı eşekler, çalılıkları temizleyerek doğal yangın bariyerleri oluşturan sıra dışı bir önlem olarak yeniden kullanılıyor.
Bu tablo karşısında, bazı bölgeler hem eski hem de yenilikçi sayılabilecek bir çözüme yöneldi: eşekleri yangınlara karşı önleyici bir araç olarak yeniden kullanmak. İnsanla 7.000 yıldan uzun süredir yol arkadaşlığı yapan bu hayvanlar, şimdi yeniden dağlara dönerek çalılıkları sürekli ve doğal biçimde temizliyor.
Durum giderek daha acil hale geliyor. 2025 Ağustos'unda ülkenin çeşitli bölgelerinde yaklaşık bir milyon hektar yanmıştı; bu, son otuz yılın en kötü bilançosuydu. Krizin boyutu, Kastilya ve Leon, Galiçya, Asturias, Ekstremadura, Madrid ve Endülüs'te afet bölgeleri ilan edilmesine yol açtı. Bu tehdide karşı eşeklerin sessiz çalışması yavaş ama etkili bir strateji sunuyor: yangınları besleyen bitki örtüsünü her gün yiyerek tüketmek.
'İTFAİYECİ EŞEKLERİN' ORTAYA ÇIKIŞI
2014'ten bu yana, El Burrito Feliz derneğine ait 18 eşek Doñana Millî Parkı'nın çevresini devriye geziyor. Terk edilmiş hâlde bulunup kurtarılan bu hayvanlar, derneğin başkanı Luis Manuel Bejarano'nun ifadesiyle, 'otobur itfaiyecilere' dönüştü.
Mortadelo, Magallanes, Leonor ve Ainoa bu sıra dışı taburun üyelerinden bazıları. Mart ile kasım ayları arasında günde yedi saate kadar çalışıyor, yaklaşık 40 metreye 15 metrelik şeritler halinde otluyorlar. Her gün kuru bitki örtüsünü ortadan kaldırarak görevli oldukları alanlarda yangın riskini azaltıyorlar.
Bu strateji sonuç verdi: Doñana'da dokuz yıldır orman yangını kaydedilmedi. Proje, İspanya'nın Askerî Acil Müdahale Birliği'nin de ilgisini çekti; birliğin personeli parkı ziyaret ederek hayvanlardan birini sembolik olarak 'evlat edindi'.
Eşeklere ayrıca, Mujeres por Doñana adlı kadın gönüllü grubundan destek geliyor; gönüllüler su taşıyor ve araçların ulaşamadığı bölgelerdeki faaliyetlerini denetliyor.
Uzmanlar, eşeklerin bu görev için özellikle elverişli özelliklere sahip olduğuna dikkat çekiyor. İnek ve koyunlardan farklı olarak çok daha kuru ve sert bitkilerle beslenebiliyor, böylece yangının yayılmasını kolaylaştıran çalılıkları sürekli tüketiyorlar.
Navarra Kamu Üniversitesi'nden ekoloji profesörü Rosa María Canals, eşeklerin otlatılmasının bitki yükünü azalttığını ve giderek daha sık ve kurak hale gelen peyzajlarda yangınların kontrol altında tutulmasına yardımcı olduğunu vurguluyor.
On yıllar boyunca tarımın mekanize olması bu hayvanların yavaş yavaş ortadan kaybolmasına yol açtı. Onların yokluğu, kırsalın boşalması ve geleneksel otlatma faaliyetlerinin terk edilmesiyle birleşince, dağlık alanlarda doğal yanıcı maddenin birikmesine katkıda bulundu.
DOÑANA'DAN KATALONYA'YA VE GALİÇYA'YA
Model başka bölgelere de yayılmış durumda. Tarragona'nın Tivissa kasabasında, 2020'de üç hayvanla başlayan 'Burros Bomberos' projesi bugün yaklaşık 400 hektarlık alanı temizleyen 40 kadar eşeğe ulaştı. Projenin sorumlularına göre, uygulamanın başladığı tarihten bu yana bölgede yangın kaydedilmedi.
Orense'nin Allariz ilçesinde Andrea Derneği, bir biyosfer rezervi içinde yer alan yaklaşık 1.000 hektarlık alanın bakımını eşeklerle yapıyor.
GPS cihazlarıyla donatılan hayvanlar, çalılarla beslenerek günde 19 kilometreye kadar yol kat ediyor. Benzer girişimler Katalonya, Galiçya ve Bask Bölgesi'nde de ortaya çıktı; çevrenin korunmasını, kırsalın canlandırılmasını ve yangınların önlenmesini bir arada hedefliyor.
Bu projelerin öncüleri ise, eşeklerin tek başına yeterli bir çözüm olmadığının altını çiziyor. Orman planlaması, arazi yönetimi ve çam ile okaliptüs gibi yüksek derecede yanıcı türlerin azaltılması, önemini korumayı sürdürüyor.
Yine de bu hayvanların geri dönüşü etkili ve sürdürülebilir bir araç sunuyor. Yangınların giderek daha şiddetli hale geldiği bir dönemde, yanıt paradoksal biçimde, geleceğin manzaralarını korumak için kadim uygulamaları yeniden hayata geçirmekten geçiyor olabilir.
