Artan enflasyon ve konut fiyatları, deprem korkusu, trafik derken İstanbul’dan Anadolu’ya son yıllarda büyük bir göç yaşanıyor. Son olarak resmi verilere göre; Megakent’ten sadece 5 yılda 2.2 Milyon kişi zorunlu olmasa da ayrılmak zorunda kaldı. Bir zamanlar iş imkânı için İstanbul’a göç edenlerin çocukları İstanbul’dan kaçıyor. Peki bunun nedeni ne? Değişen ekonomi mi? yoksa sadece yaşam konforu mu?
Serdar Kılıç İstanbul
İstanbul gerek jeopolitik konumu gerekse Cumhuriyetin ilk yıllarından bu yana sanayi tesislerinin etrafında toplanması ile her dönem en cazip kent haline geldi. Tarih boyunca özellikle beşinci asrın ikinci yarısından, yedinci asrın sonlarına kadar İstanbul 500 bin nüfusunun üzeri ile sadece bugün ki Türkiye coğrafyasında değil, dünyanın en büyük şehirleri arasında yerini aldı.
Doğu Roma İmparatorluğunun başkentliğini de yapan İstanbul, Özellikle 1950 yılların başlarında sürekli olarak göç aldı. Entelektüel birikimi ve tarihi zenginliklerinin yanı sıra kültürel olarak Ülkenin lokomotifliğini yapan kent 2000’li yılların başından itibaren gökdelen, plaza ve lüks yapılarında merkezi oldu.
1980 yılından itibaren tarihi yarımada içerisinde ilk nüfus azalımı gösterdi ama İstanbul Büyük Şehir Belediyesi sınırları içerisinde yeni yerleşimlerin gelişmesi nüfusu yaygınlaştırdı. 2010 yılının sonlarına doğru Türkiye’nin doğu sınırlarında başlayan savaş ve istikrarsız ortamlar ve Türkiye'de yabancılara konut satışına verilen vatandaşlık ile İstanbul’un nüfusu yeni yerleşim alanlarıyla ( Beylikdüzü, Esenyurt, Başakşehir) gibi hızla arttı.
Son nüfus sayımına göre; TÜİK verilerine dayanan rakamlara göre İstanbul 15 milyon 907 bin 951 kişi ile Türkiye’deki en kalabalık il oldu. Bu nüfusun İBB güncel verilerine göre 2.5 milyonu yabancı kökenli olarak biliniyor. Ancak şehir ne kadar cazibe merkezi olsa da son yıllarda tarihinin en büyük göçünü veriyor.
Resmi verilere göre son 5 yılda 2,2 milyon kişi İstanbul’dan Anadolu’ya gitti. Anketler bu göçün sebebini ise 'daha iyi konut ve yaşam koşulları' olarak açıkladı. Peki bu göçün nedeni sadece ekonomi mi? Uzmanların genel açıklamaları ve İstanbullular göçün nedeni tek bir sebebe bağlamıyor.
Ekonomik sorunlar
Türkiye son 20 yılın en yüksek enflasyonu ile 2020 yılında dünyayı da etkisi altına alan Koronavirüs ve Ukrayna-Rusya arasında yaşanan savaş sebebi ile tanıştı. Sadece Türkiye değil, bir çok ülkede enflasyon yükselirken denetimin yoğun olduğu ülkelerde enflasyon tek hanede kalabildi. Ancak Özellikle büyük şehirlerde gıda ve Petrol fiyatlarındaki artış ham maddeye gelen zamlar konut kira ve satışlarını etkiledi.
İstanbul’da kira fiyatları tarihinin en yüksek seviyesine ulaşırken, kentsel dönüşüm ile ‘yerinde dönüşüm’ planlaması gerekli rezerv alanlarında konut yapılmamasına neden oldu. Yeni konutlar yerine kentsel dönüşüme yoğunlaşan yapı firmaları eski binalarda oturan mülk sahiplerinin kiraya çıkmasına ardından yeni evlerine dönüşü amaçladı. Bu da zaten konut stoğu sorunu yaşanan İstanbul’da ek ‘kiracı’ demek olurken yeni konutların yapılmaması nedeni ile arz-talep dengesini yıktı.
Bugün henüz daha 5 yıl öncesine kadar bin 500 ila 2 bin lira arasında değişen kiraları olan Bağcılar, Esenler, Güngören, Bahçelievler, Avcılar gibi birçok semtte kiraların fahiş oranda artışına neden oldu. Yabancıya satışların artması sonrasında ise yükselen enflasyon ile konut kira ve satış fiyatları bir asgari ücretlinin birikimleri ile ‘’daire alamaz’’ veya ‘’kira ödeyemez halini’’ aldı.
İstanbul’un ana nüfusunun Anadolu’dan geldiği varsayılırsa ‘’En fazla Memleketimize geri döneriz’’ cümleleri artık yerini fiili göçe bırakmış durumda.
Sosyal sorunlar
İstanbul’da göçün bir diğer nedeni ise sosyalleşme krizi. Ekim ayı içerisinde yapılan bir araştırmaya göre; Türkiye'de komşusuna hiç güvenmeyenlerin ve tanımayanların sayısı oldukça fazla çıktı. Büyük kentlerde artık aynı apartman içerisinde oturanlar birbirini tanımıyor. Koronavirüs pandemisi ile birlikte soyutlaşmanın da getirdiği alışkanlık İstanbul’da zaten kalabalık olan insan nüfusunun hızla depresyona girmesine neden oluyor.
Kentte gerekli kadar yeşil alan bulunmaması, bulunan alanların ise ulaşımının zor olması nedeni ile vatandaşlar tatillerinde bile ‘’ferah, yeşil alanları fazla’’ alanlar tercih ediyor. Sosyal olarak kentte boğulduğunu düşünenlerin sayısı hızla artarken Anadolu’ya göçte artıyor.
Trafik ve ulaşım zorluğu
Şehrin merkezinden banliyölere toplu taşımanın yetersiz kalması. E-5 otoyolu aksına toplanan devasa ilçeler. Ana yolların bağlantı yollarına yetersiz ulaşımı ve artan motorlu taşıt sayısı. İstanbul’un en büyük sorunu olan Trafik kentten göçü arttıran sebepler arasında yer alıyor.
Avrupa ve Anadolu yakası olarak ikiye ayrılan İstanbul’da artık okula, çalıştığı işe ya da kültürel bir faaliyete gitmek en az 1 saat ulaşımla mümkün olabiliyor. Toplu taşımanın özellikle güneyden kuzeye doğru yetersiz kalması vatandaşların ulaşımını kısıtlıyor. Kentin semtlerinde otopark sorunu da zaten sıkışık olan sokakları ve trafiği daha da içinden çıkılamaz bir halde bırakıyor.
Trafik sorunun kentte son bulmasının tek çözümü ise metro ağının genişletilmesi ve araç sayısının azaltılması olarak ifade ediliyor. Örneğin Anadolu’da yaşayan bir vatandaş aracı veya toplu taşıma ile şehrin baştan sonuna ortalama 45 dakika ila 1 saatte gittiği var sayılırsa, İstanbul’da sadece semt değişikliği bile bu saatin iki katı anlamına geliyor.
Sonuç olarak TÜİK verileri baz alındığında 2018’de başlayan İstanbul’da büyük göçün artarak devam etmesi bekleniyor. Bir zamanlar ‘Taşı toprağı altın’ denilerek kitleleri üzerine çeken İstanbul şimdilerde ‘Kalanı değil, gideni bahtiyar’ bir şehir olarak öne çıkıyor. Anadolu toprakları ise her zaman olduğu gibi yıllar önce çalışmak için gönderdiği hemşerilerin ikinci nesline ‘’Toprağına hoş geldin’’ diyor.
