Türk sosyal güvenlik sistemi engellilere pozitif ayrıcalıklar öngörmüş ve engellilerin yaşa tabi olmaksızın daha az prim ve daha az sigortalılık süresiye emekli olabilmelerine ilişkin düzenlemeler yapmıştır.
Bilindiği üzere engelliler gerek istihdam edilme gerekse çalıştığı işini sürdürmede dezavantajlıdır. İşte gerek buradan hareketle ve insani düşüncenin ağır basması nedeniyle Türk sosyal güvenlik sisteminde engellilere pozitif ayrıcalıklar sağlanmıştır.
Sosyal güvenliğin bir de teknik yönü bulunuyor. Bu teknik yönü dikkate alınmazsa engellilere sunulan bu imkândan yararlanmak zorlaşıyor.
Geneli itibariyle akla ilk gelen malulen emeklilik. Aslında akla en son gelmesi gereken bu emeklilik olmalı. Çünkü malulen emeklilik ileri derece engellilere has bir düzenleme. Öncelikle belirtelim ki malulen emeklilik imkanından yararlanabilmek için ilk defa sigortalı olunan tarihte malul olunmayıp daha sonra malul hale gelmek gerekli. Malul sayılmada sınır ise çalışma gücünün en az yüzde 60 oranında kaybedilmiş olması. Burada başkaca bir ayrıntıyı da izah etmem gerek. Eğer birden çok engellilik varsa malullük yönetmeliği gereği bu engellilik oranları toplanmıyor. En yüksek engellilik oranının yüzde 60 oranında olması aranıyor. Ayrıca malullükte bir ayrıntı daha var. Bazı hastalıklarda orana bakılmıyor. Örneğin; böbrek nakli olan, böbreğinin biri alınan doğrudan malul sayılıyor.
Malulen emeklilik için bu saydığımız şartlar oluşmalı. Yani SGK Sağlık Kurulu malul kararı vermiş olmalı. Bu karar verilmiş ise malulen emeklilik için 10 yıl sigortalılık süresinin ve en az 1800 gün primin de ödenmiş olması şart. Başkasının bakımına muhtaçlık söz konusu ise sigortalılık süresi aranmıyor. Malullük aylığı en son sigorta statüsüne göre bağlanıyor.
Malullük dışında bir de engelli emekliliği var. Bu emeklilik düzenlemesi ise biri Bağ-Kur şartlarından diğeri de SSK şartlarından emekli olmak üzere iki farklı biçimde düzenlenmiş. Eğer hem SSK hem Bağ-Kur prim ödemesi varsa en son 2520 gün primin fazlası hangi statüde ise engelli emekliliği de bu statü üzerinden sonuçlandırılıyor.
Bütün hizmetler Bağ-Kur ise ya da en son 2520 gün primin fazlası Bağ-Kur ise engellilik tespiti SGK Sağlık Kurulu tarafından yapılıyor. SGK Sağlık Kurulu engellilik oranını yüzde 40-49 arası belirlerse 18 yıl sigorta 4680 gün prim ödenmesi halinde engelli sigorta maaşı bağlanıyor. SGK Sağlık Kurulu engellilik oranını yüzde 50-59 arası belirlerse 16 yıl sigorta 4320 gün prim ödenmesi halinde engelli sigorta maaşı bağlanıyor. Bu aylığa engellilere mahsus yaşlılık aylığı diyoruz.
Burada da önemli bir ayrıntıyı izah etmeliyim. SGK Engelli tespiti yönetmeliğine göre birden çok engellilik varsa SGK Sağlık Kurulu bu engellilik oranları toplanmıyor. Bu büyük bir dezavantaj.
Bütün hizmetler SSK ise ya da en son 2520 gün primin fazlası SSK ise engelli emekliliği için Gelir İdaresi Başkanlığından vergi indirim belgesi almak gerekiyor. Buradaki engellilik tespitini ise Maliye Yüksek Sağlık Kurulu yapıyor. Bu birimin kullandığı yönetmeliğe göre birden çok engellilik varsa bu engellilik oranları Balthazard Yöntemi denilen yöntemle toplanıyor.
İşte birden çok engellilik varsa SGK Sağlık Kurulunun bu engellilik oranlarını toplamayıp Maliye Yüksek Sağlık Kurulunun Balthazard Yöntemine göre toplaması nedeniyle SGK Sağlık Kurulunun Bağ-Kur şartlarından emeklilik için engel oranı yüzde 40’ın altında belirlediği bir engelliyi Maliye Yüksek Sağlık Kurulu yüzde 40’ın üzerinde engelli kabul ederek vergi indirim belgesi verebiliyor.
İşte bu ayrıntıya göre engelli emekliliğini planlamak zorunluluğu doğuyor. Eğer birden çok engelliliği bulunan ve en yüksek engelliğin oranı yüzde 40’ın altında olan engelli Bağ-Kur engelli emekliliği yerine SSK engelli emekliliği üzerine sigortalılık çalışmasını dizayn etmeli. Yani hem SSK hem Bağ-Kur hizmeti var ise en son 2520 gün primin fazlasını SSK yapacak biçimde SSK’lı çalışmalı ve SSK’lı çalışmaya başlayınca da vergi indirim belgesi için müracaatta bulunmalı.
