Okurlarımızdan gelen soruların büyük çoğunluğu bağlanan emekli maaş miktarı ile ilgili. Aynı prim günü üzerinden emekli olmalarına karşın farklı miktarlı maaş bağlanması kafaları karıştırıyor. Hatta daha az prim ödeyip daha çok prim ödeyenden daha yüksek maaş alanların bulunması nedeniyle bağlanan maaşın hatalı olduğu düşüncesine sahip olanlar da oluyor.
Emekli maaş hesap yöntemi 4447 sayılı Kanunla ilk olarak 2000 yılında, daha sonra da 5510 sayılı Kanunla 2008 yılında değişti. Bu iki kanun değişiklikleri nedeniyle aynı prim günü üzerinden emekli olanların, primin ödendiği dönemler ve prim matrahları ile emeklilik yılları farklı ise aynı maaşı almaları söz konusu olamıyor.
Esasında bu farklılık ilk olarak 2000 yılındaki yasa değişikliği ile oldu. 2000 yılı öncesinde prim günü aynı olan ve aynı yaşta emekli olan ayrıca aynı prim matrahlarına sahip bulunanların emekli maaşı aynı olmaktaydı. Bu dönemde yani 2000 yılı öncesinde emekli olma tarihinin de önemi yoktu. Örneğin; 9000 gün tavandan ödenmiş primle 1994 yılında 55 yaşına gelmeden emekli olan erkek bir sigortalı ile aynı şartlara sahip bulunan ve 1999 yılında emekli olanın emekli maaşı aynıdır. Hatta örneklendirdiğimiz bu iki kişinin şu an yaşadığını düşünürsek ödenen emekli maaşları ek ödeme dâhil 4.035 TL tutarındadır.
2000 yılında yapılan yasal değişiklik sonrasında emeklilik 2000 yılı veya sonrasında gerçekleşmişse prim günleri ve prim matrahları aynı olsa bile emekli olunan yıl farklı ise maaşlar farklı oluyor.
Bunun üç nedeni var. Yıllara göre ödenen prim matrah farklılığı ilk neden. Çünkü 2000 yılından itibaren prim matrah tavanları farklılaştı. Örneğin 1999 yılındaki asgari ve azami prim oranı farkı iki kat bile değilken, 2000 yılında üç kat, günümüzde ise yedi buçuk kat. Yani tavandan prim ödense bile prim ödeme yılı farklı ise aynı matrah seviyesinde prim ödenmiyor. Bu da emekli maaşını değiştiriyor.
İkinci neden ise ödenen primlerin emekli olunan tarihte güncellenmesi. 2000 yılından sonra yatırılan her yılın primi emekli olunan yıla getirilirken yıllık enflasyon oranları ve yıllık büyüme hızı dikkate alınarak artırılıyor. Her bir yılın enflasyonu ve her bir yılın büyüme hızı da farklı olunca bağlanan maaşlar da farklılaşıyor.
Emekli maaşını farklılaştıran bir diğer neden ise emeklinin maaş zammının enflasyon kadar artırılması. Ayrıca kimi dönemlerde de seyyanen zam verilmesi. Oysa emekli olmayanın primi artırılırken hem enflasyon oranı hem de büyüme hızı gözetiliyor.
İşte bu üç neden emekli maaş miktarlarını farklılaştırıyor. Örneğin; 2000 yılından önce 30 sene tavandan prim ödeyen emekli şu an ek ödeme dahil 4.450 TL maaş alıyor. Oysa bu sene emekli olanın son 30 sene tavandan prim ödemesi varsa bağlanacak maaş ek ödeme dahil 11.538 TL olacaktır. Şimdi burada her ikisi de 30 sene tavandan prim ödeyenin aynı şartlara sahip olduğunu söyleyemeyiz. 2000 yılında emekli olan her ne kadar tavandan prim ödese de bu tavan asgarinin yaklaşık 2 katı kadar. Oysa bu yıl emekli olan ve tavandan prim ödeyenin 2000 yılı öncesi ödedikleri ortalama asgarinin 2 katı. 2000-2008 arası ödedikleri ortalama asgarinin 5 katı. 2008/Ekim sonrası ödedikleri de ortalama asgarinin 7 katı. İşte bu değişkenler emekli maaşını farklılaştırıyor.
Burada bir hususu da paylaşmamız isabetli olacak. Emekli yılı farklı olmasına rağmen prim günü aynı diye emsali zannettiği tanıdığının maaşıyla kendi maaşını mukayese edip iş mahkemesine dava açanları görüyoruz. Bunlar davayı kaybediyorlar. Çünkü SGK’nın sigortalılara bağladığı emekli maaşları yasaya uygun. Davayı kaybeden emekli mahkeme masrafı, bilirkişi ücreti ve vekalet ücreti olmak üzere yaklaşık 5.000 TL tutarında bir külfete de girmiş oluyor. Bu nedenle dava açmadan önce iyi düşünmek gerekiyor.
