Dünyada 2,7 milyar insanın çöpü düzenli toplanmıyor
Milli İradenin Sesi Yeni Akit
Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmek için Google listenize Yeni Akit'i ekleyin.
Samed Ağırbaş COP31'de raporu açıkladı: Dünyada 2,7 milyar insan düzenli atık toplama hizmetinden yoksun, yılda 845 milyon ton belediye atığı kontrolsüz.
Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nın (COP31) 11'inci gününde "Sıfır Atık Geleceğimiz" raporunu açıklayan Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, dünyada 2,7 milyar insanın düzenli atık toplama hizmetine erişemediğini söyledi. Ağırbaş, yılda 845 milyon ton belediye atığının gelişigüzel döküldüğünü, açıkta yakıldığını veya su kaynaklarına karıştığını belirtti.
Ağırbaş, aynı zamanda COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu. "Sıfır Atık Geleceğimiz (Our Zero Waste Future)" başlıklı araştırma raporunun bulgularını Mavi Bölge'deki Sıfır Atık Müzesi'nde düzenlediği basın toplantısında kamuoyuyla paylaştı. Araştırmayı Eunomia Research & Consulting Ltd ile Shape Foundation yürüttü.
Mevcut üretim ve tüketim modelinin dünya ekonomisine yıllık 25,4 trilyon avroluk maliyet oluşturduğunu belirten Ağırbaş, bu tablonun yalnızca çevresel değil, ekonomik ve toplumsal bir kriz olduğunu vurguladı.
149 milyar tonluk salımın önlenmesi mümkün
Rapora göre, sıfır atık ve döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla 2025-2050 yılları arasında toplam 149 milyar ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salımının önlenmesi mümkün. Bu miktarın 37 milyar tonluk bölümü atık yönetiminin iyileştirilmesi, gıda israfının önlenmesi, yeniden kullanım ve onarım uygulamalarından; 112 milyar tonluk bölümü ise binalar, altyapı ve dayanıklı tüketim mallarında malzeme kullanımının dönüştürülmesinden kaynaklanıyor. Ağırbaş, 2050 yılına gelindiğinde yıllık emisyon azaltımının 9,6 milyar tona ulaşabileceğini belirtti.
Ağırbaş'a göre küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 55'inden fazlası doğal kaynakların çıkarılması ve işlenmesiyle bağlantılı. Malzeme üretiminin tek başına yılda 11,8 milyar ton karbondioksit eşdeğeri salıma yol açtığını aktaran Ağırbaş, dünya ekonomisinin yalnızca yüzde 6,9'unun döngüsel olduğunu ifade etti. Organik atıkların çürümesinden kaynaklanan emisyonların, insan faaliyetleri sonucu oluşan metan salımlarının yaklaşık yüzde 20'sini oluşturduğunu kaydetti.
Plastik üretimi 70 yılda 230 kat arttı
Plastik kirliliğinin insan sağlığı açısından oluşturduğu risklere de değinen Ağırbaş, dünyada plastik üretiminin son 70 yılda 230 kat artarak 460 milyon tonu aştığını, plastiklerin yalnızca yüzde 9'unun geri dönüştürülebildiğini söyledi. Her yıl yaklaşık 28 milyon ton plastiğin kontrolsüz biçimde toprağa, nehirlere ve denizlere karıştığını belirtti.
Mikroplastiklerin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline geldiğine dikkati çeken Ağırbaş, yaygın olarak atıfta bulunulan bir araştırmadaki insanların haftada ortalama 5 gram mikroplastik yuttuğu iddiasını hatırlattı ve atık sorununun halk sağlığı boyutunun göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.
İklim krizinin yalnızca teknik veriler ve çevre sorunları üzerinden değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Ağırbaş'ın aktardığına göre dünyada yılda 8 milyondan fazla insan açlık ve susuzlukla bağlantılı nedenlerle hayatını kaybediyor; 800 milyon insan elektriğe, 1 milyar insan sağlıklı gıdaya erişemiyor. Her gün 10 milyardan fazla gıda ürünü çöpe gidiyor. Ağırbaş, Kenya'da ziyaret ettiği bir gecekondu mahallesinde annelerin çocuklarına daha iyi bir yaşam sunamayacaklarını söyleyerek kendilerinden yardım istediğini anlattı.
Ağırbaş, "İnsanın en büyük özelliklerinden biri merhamet ve vicdan duygusu. Bizler merhamet ve vicdan duygumuzu kaybettiğimiz an yapacağımız hiçbir çalışmanın anlamı olmaz" dedi.
Türkiye'de 90 milyon ton atık ekonomiye kazandırıldı
Türkiye'nin sıfır atık çalışmalarına ilişkin sonuçları da paylaşan Ağırbaş, bugüne kadar 90 milyon ton atığın ekonomiye kazandırıldığını, 613 milyon ağacın kesilmesinin önlendiğini söyledi. Geri kazanım oranının yüzde 13'ten yüzde 40'ın üzerine çıkarıldığını belirten Ağırbaş, bu oranın 2035'te yüzde 60'a, 2053'te ise yüzde 70'e yükseltilmesinin hedeflendiğini kaydetti.
Ağırbaş'ın verdiği bilgiye göre COP31 kapsamında belediye atıklarında öngörülen artışın 2035 yılına kadar en az yüzde 50 azaltılması, döngüsel malzeme kullanım oranının yüzde 6,9'dan en az yüzde 15'e çıkarılması hedefleniyor. Ağırbaş, sıfır atık yaklaşımının iklim politikalarının temel araçlarından biri olması gerektiğini söyledi.
Sıfır atık yaklaşımının Anadolu'nun geleneksel yaşam kültüründe zaten bulunduğunu vurgulayan Ağırbaş, geçmişte bayat ekmeğin çorbaya, eski kumaşların yorgana dönüştürüldüğünü hatırlattı: "Her toplumun hafızasında buna benzer bir alışkanlık var. Ve hepimiz onu aynı yüzyılda kaybettik. Biz yeni bir şey icat etmiyoruz. Kaybettiğimiz bir kültürü geri çağırıyoruz."
Zirvenin ilk haftasına ilişkin verileri de açıklayan Ağırbaş, Mavi Bölge'deki kayıtlı katılımcı sayısının 102 bin 610'a, Yeşil Bölge ziyaretçi sayısının 212 bine ulaştığını söyledi. Zirveye 95 ülke lideri ve 7 uluslararası kuruluş başkanı olmak üzere lider düzeyinde 102 katılım gerçekleşti, 300'ün üzerinde bakan müzakerelerde yer aldı, Yeşil Bölge'de 1500'ün üzerinde panel düzenlendi. Ağırbaş, bu rakamların yalnızca katılım başarısı değil, Antalya'daki müzakerelerden beklenen sonuçların büyüklüğünü gösterdiğini vurguladı.
COP31'in Türkiye'ye kazandırılması sürecinden bir anısını da paylaşan Ağırbaş, geçen yıl Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30 sırasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile günde 14-15 saati aşan müzakereler yürüttüklerini anlattı. Üç gün kalmak üzere gittikleri Brezilya'da yedi günden fazla kaldıklarını, otel bulamadıkları için bir vatandaşın evini kiraladıklarını ve Kurum ile aynı odayı paylaştıklarını söyledi.
COP31'de alınacak kararların sahaya yansımasının önemine işaret eden Ağırbaş, zirvelerin başarısının yalnızca toplantı sonunda açıklanan kararlarla ölçülemeyeceğini belirtti. Antalya'dan sonraki COP32 sürecine de hazırlanmaya başladıklarını ifade eden Ağırbaş, açıklanan raporun uygulanabilir çözümler sunduğunu söyledi: "Bir hedefi ilan etmek kolaydır. Asıl mesele 1 yıl sonra o hedefin hala ayakta duruyor olmasıdır."