Borç nedeniyle silinen Bağ-Kur günlerini geri kazanmak mümkün

5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesi sonrası prim borcu nedeniyle sigortalılık süresinin durdurulması yani sigortalı hizmetinin de prim borcunun da silinmesi ilk defa geçici 17’inci madde düzenlemesi ile başlamıştır.

5510 sayılı Kanunda yer alan sigortalılık süresinin durdurulmasına ilişkin bu ilk düzenlemeye göre, 1 Mayıs 2008 öncesi döneme ait 60 aydan fazla süreli prim borcu bulunanların, borç dönemlerine ait sigortalı hizmetleri silinmiştir.

Daha sonra 2015 yılında ikinci kez borç nedeniyle sigortalılık süresinin durdurulmasına dair düzenleme yapılmıştır. 5510 sayılı Kanunun geçici 63’üncü maddesi hükmüne göre, 1 Mayıs 2015 öncesi döneme ait 12 aydan fazla süreli prim borcu bulunanların, borç dönemlerine ait sigortalı hizmetleri silinmiştir.
Prim borcu nedeniyle Bağ-Kur sigortalılık sürelerinin durdurulmasına ilişkin üçüncü düzenleme 2018 yılında yapılmıştır. İşbu üçüncü düzenlemenin yer aldığı 5510 sayılı Kanunun geçici 76’ıncı maddesi hükmüne göre, süre gözetilmeksizin 1 Haziran 2018 öncesi döneme ait prim borcu bulunanların borç dönemlerine ait sigortalı hizmetleri silinmiştir.

Bağ-Kur prim borcu bulunanların sigortalılık sürelerinin durdurulmasına ilişin dördüncü düzenleme 2020 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu dördüncü düzenlemenin yürürlüğe girdiği 5510 sayılı Kanunun geçici 83’üncü maddesi hükmüne göre, yine herhangi bir süre gözetilmeksizin 1 Kasım 2020 öncesi döneme ait prim borcu bulunanların borç dönemlerine ait sigortalı hizmetleri silinmiştir.

Prim borcu bulunan Bağ-Kur sigortalılarının, borç dönemlerine ait sigortalı hizmetlerinin silinmesine dair beşinci ve aynı zamanda son düzenleme 2021 yılında yapılmıştır. İşbu sigortalılık sürelerinin borç nedeniyle durdurulmasına dair son düzenleme olan 5510 sayılı Kanunun geçici 84’üncü maddesi hükmüne göre, borç süresi gözetilmeksizin 1 Mayıs 2021 öncesi döneme ait prim borcu bulunanların borç dönemlerine ait sigortalı hizmetleri silinmiştir.

Bağ-Kur sigortalısı olup prim borcu nedeniyle sigortalı hizmetlerinin silinmesi beş düzenlemeyle uygulamaya geçmiş olup hizmet silinen dönemler de 1 Mayıs 2021 tarihi öncesi dönemi kapsamaktadır. Bu nedenle de 1 Mayıs 2021 tarihinden itibaren olan sürelerde prim borcu bulunanların Bağ-Kur hizmetleri silinmemiş yanı sıra Bağ-Kur borcu da tahakkuk ettirilmiştir. Bu nedenle 1 Mayıs 2021 tarihinden itibaren olan dönemlere ait Bağ-Kur prim borcunun ödenmesi yasal bir zorunluluktur.

5510 sayılı Kanunun, “Sigortalılığın zorunlu oluşu, sona ermesi ve sosyal güvenlik sicil numarası” kenar başlıklı 92’inci maddesi hükmüne göre, Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Bu Kanunda yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir.

Sosyal sigortalarda zorunluluk ilkesinin bulunması hususunu gözeten yasa koyucu, Bağ-Kur borcu nedeniyle sigortalılık süresinin durdurulması uygulamasını, geri dönülmez bir işlem olmasın diye aynı zamanda bu sürelerin primlerinin ödenmesi şartıyla yeniden canlandırılmasını da öngörmüştür.

5510 sayılı Kanunun sigortalılık sürelerinin durdurulmasına ilişkin beş madde aynı zamanda bu sürelerin yeninden kazanılmasına ilişkin düzenlemeleri içermektedir. Buna göre,

1-Sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamının,

2-Talep tarihinde belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilmesi mümkündür.

Dolayısıyla ödenecek prim tutarını da sigortalı belirler. İhya tutarı en az asgari ücret en fazla asgari ücretin 9 katı üzerinden ve yüzde 45 prim oranı esas alınarak hesaplanır. Asgari ücret üzerinden ihya halinde bu gün için bir günlük ihya bedeli 1.101 x 0,45=495,45 TL olacaktır.

Hesaplanan ihya borcunun tamamının, borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödenmesi gerekir. Süresinde ödeme halinde silinmiş olan bu süreler sigortalılık süresi olarak kazanılır. Tebliğ edilen borç tutarının üç ay içinde tamamen ödenmemesi hâlinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve kısmi ödeme yapılmışsa kişinin prim borcunun bulunmaması şartıyla bu ödeme kişiye faizsiz olarak iade edilir.

Yanı sıra ihya edilen hizmet süreleri de borcun ödendiği tarihten itibaren geçerli hale gelir. Yani emeklilik veya ölüm aylığı gibi bir hakkın kullanımı halinde ödeme tarihine göre işlem tesis edilir.

Hizmet ihyasında en önemli kural şudur. Hizmet ihyası silinen tüm hizmetler üzerinden yapılır. Dolayısıyla askerlik borçlanmasında olduğu gibi ihtiyaç duyulan süre kadar ihya yapmak mümkün değildir. Örneğin; prim borcu nedeniyle silinen Bağ-Kur hizmet süresi 1500 gün ise bu sürenin hepsi için ihya tahakkuku yapılır. Kişi bu süreden ihtiyacı olan 800 gün karşılığı ödeme yapsa bu ödeme geçerli sayılmaz. Tamamen ödeme şartıyla hizmet geçerli hale gelir.

Hem esnaf Bağ-Kur hem de tarım Bağ-Kur hizmetleri borç nedeniyle durdurulanlar için farklı bir uygulama söz konusu. Şöyle ki; prim borcu nedeniyle hem esnaf Bağ-Kur hem de tarım Bağ-Kur hizmetleri durdurulmuş ise her ikisi farklı statüde sigortalılık olduğundan ihya işlemi de ayrı ayrı yapılır. Buna bağlı olarak kişi dilerse esnaf Bağ-Kur’u ihya edip tarım Bağ-Kur’u ihya etmeyebilir yahut tersi biçimde esnaf Bağ-Kur’u ihya etmeyip tarım Bağ-Kur’u ihya edebilir.