Bu öyle bir illet ki, insanı ana-baba katili yapıyor!
Önceleri manik depresif bozukluk veya manik depresyon adıyla bilinen, öz Türkçesi iki uçlu duygulanım bozukluğu olan, bipolar afektif bozukluk, riskli davranışlar sebebiyle ilişkilere ve kariyere zarar veren, tedavi edilmediği zaman intihara bile yol açan ciddi ruhsal bir hastalıktır.
Nasıl yani? diye soracak olursanız; nice babasını veya annesini ya da kardeşini hiçbir sebep yokken öldüren kişilerde bu hastalık tesbit edilmiştir! Sadece intihar etmiyorlar, en yakınlarının canlarına kıyabiliyorlar.
Bipolar bozukluk, şeker ya da kalp hastalığı gibi tıbbi bir hastalıktır ve kişinin beynini dolayısıyla da ruh durumunu etkilemektedir.
O COŞKULU ADAM BİRDEN BİRE..
Bipolar bozukluk, "maniden depresyona kadar uzanan ruh halindeki aşırı değişiklikler" olarak tanımlanır. Bu ruh hali oynamaları arasında, bipolar bozukluğu olan kişinin normal ruh halinde olduğu dönemler olabilir.
"Manik" terimi aşırı hareketli, enerjik, konuşkan, umursamaz, güçlü bir dönemi tanımlar. Sonra, birdenbire bu yükseklerde uçan ruh hali karanlık bir ruh haline dönüşebilir.
Mesela sinirlilik, kafa karışıklığı, öfke, kapana kısılma hissi ortaya çıkar.
Bu bir öncekine tamamen zıt olan ruh hali depresyon olarak tanımlanır ve üzüntü, ağlama, değersizlik hissi, enerji kaybı, haz kaybı, uyku problemleri ortaya çıkabilir.
Bu yükselmeler ve alçalmalar her insanda değişiklik gösterdiğinden, "bipolar bozukluk" teşhis edilmesi zor olan bir rahatsızlıktır.
TEŞHİS NASIL KONUYOR?
Psikiyatrik muayene ve ayrıntılı taramadan sonra doktor işaretleri ve belirtileri değerlendirir.
Ayrıca kişisel tıbbi geçmiş ve aile geçmişi de soracaktır.
Ruh halini etkileyebilecek diğer ciddi hastalıkları elemek için laboratuvar testleri de yapılabilir. Ayrıca doktor, coşkun olunan zamanları teşhis edebilme ihtimaliyle aile üyeleriyle de konuşmak isteyebilir.
Coşku genellikle iyi hissettiren bir şey olduğu için, bipolar bozukluğu olan bir insan için ruh halinin aşırı olup olmadığını tanımlamak zor olabilir.
"Mani", ciddi problemlere ve utançlara yol açan şekilde sosyal davranışı, düşünceyi ve sağduyuyu etkiler. Mesela, kişi manik dönemdeyken kendisini zora sokacak iş ve finansal kararlar alabilir.
KİMLER YAKALANIR?
Bipolar bozukluk genellikle 15-24 yaş arasında görülür ve sıklıkla ömür boyunca sürer.
Her yaşta görülebilir; 7'den 77'ye.. Ama en sık 20'li yaşların başında başlar. Her 100 kişiden 1-2'sinde görülür.
Bütün dünyada benzer sıklıkta görülmektedir. Kadın erkek arasında görülme sıklığı açısından fark yoktur. Çocuklarda ve 65 yaş üstünde nadiren yeni teşhis edilmiş mani görülür.
HASTANEYE YATIŞ GEREKİR Mİ?
Evet gerekebilir.. Hastalığın "mani" döneminde olan kişiler genellikle riskli davranışlardan, intihar düşüncesinden uzaklaştırılmak için hastaneye yatırılır.
Daha ciddi bir formu olan ve belirgin mani ve depresyon atakları ile seyreden bipolar bozukluğu olanların yaklaşık %90'ı en azından bir kez psikiyatrik hastaneye yatırılmıştır.
Üç kişiden ikisi ömür boyunca iki kere veya daha fazla hastaneye yatırılmıştır.
"MANİ" DÖNEMİ NASILDIR?
Mani nöbetleri genellikle ani başlar ve süresi 2 hafta ile 4-5 ay arasında değişir. Ortalama süre 4 aydır. Dönemdeki belirtiler şunlardır:
Duygu durumda kişinin içinde bulunduğu duruma uygun olmayan coşku, enerji artması ve aşırı hareketlilik, saldırganlık; çok konuşma, uyku süresi ve derinliğinde azalma, toplumsal kurallara uyamama, dikkatte azalma ve dikkat dağınıklığı, özgüven artışı, büyüklük fikirleri, büyüklük sanrıları, mesela kendini başbakan, peygamber, ermiş zannetme gibi..
Ayrıca düşüncesizce para harcama, aşırı ticari girişimlerde bulunma, yeme-içme ve kişisel bakım ihmali, sesler duyma, hayaller görme, kokular algılama, ciltte karıncalanmalar veya dokunmalar hissetme şeklinde algı bozuklukları yani halusinasyon görmeler..
"HİPOMANİ" DÖNEMİ NASILDIR?
"Hipomani" belirtileri, "mani"ye göre daha hafiftir. Sıklıkla hastalık olarak görülmeyip gözden kaçabilir.
Atak sırasında aşağıdaki belirtilerden birkaçının bir arada bulunması gerekir: Kişinin kendine güveninde aşırı artma, uyku ihtiyacında azalma, dikkatin kolayca dağılması, fiziksel ve zihinsel aktivitede aşırı artma, kötü sonuçlar doğurabilecek hareketler yapmaya başlama..
DEPRESYON DÖNEMİ NASILDIR?
Depresif nöbetler genellikle sinsi başlar ve manik nöbetlere göre daha uzun sürelidir. Ortalama süre 6 aydır. Yaşlı hastalar dışında genellikle bir yılı geçmez. Depresif dönemdeki belirtiler şunlardır:
Dikkatin azalması ve dikkatini toplayamama,
anlama, kavrama, hatırlama güçlükleri,
benlik saygısında düşüş ve özgüven azalması, suçluluk ve değersizlik düşünceleri,
geleceğe ilişkin karamsarlık ve güvensizlik,
kendine zarar verme ve intihar düşünceleri ve girişimleri,
bedensel halsizlik,
uyku bozuklukları (uykuya dalamama, erken uyanma, sık sık uyanma, kâbuslar görme),
iştah azalması veya artması,
hareketlerde yavaşlama veya sıkıntılı hareketlilik,
iç sıkıntısı, darlık hissi,
eskiden severek yapılan işlere karşı ilgi azalması,
sosyal ilişkilerde azalma,
içe kapanma,
ağrı,
hazımsızlık,
adet düzensizliği gibi bedensel yakınmalar.
Tedavide ilaç ve psikoterapinin birlikteliği gereklidir.
