Trump yönetimi yetkililerinin, İran savaşı nedeniyle ortaya çıkan ekonomik ve siyasi sonuçları kontrol altına almak için yoğun çaba harcadığı bildirildi. Reuters’a konuşan ve Beyaz Saray’daki görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan üç kişiye göre, çatışmanın kısa sürede sona ereceğine dair umutların azalması Washington’daki endişeleri artırıyor.
Trump yönetimi yetkililerinin, İran savaşı nedeniyle ortaya çıkan ekonomik ve siyasi sonuçları kontrol altına almak için yoğun çaba harcadığı bildirildi. Reuters’a konuşan ve Beyaz Saray’daki görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan üç kişiye göre, çatışmanın kısa sürede sona ereceğine dair umutların azalması Washington’daki endişeleri artırıyor.
Donald Trump bu hafta federal benzin vergisinin askıya alınmasını destekledi. Bu adım, ülke genelinde galon başına ortalama 4,50 doların üzerine çıkan akaryakıt fiyatlarında yaklaşık 18 sentlik düşüş sağlayabilir.
Daha önce bazı Beyaz Saray danışmanları tarafından gereksiz görülen bu fikir, yetkililerin yükselen maliyetlerle mücadele ettiklerini gösterebilecek seçeneklerinin azalmasıyla birlikte daha acil hale geldi.
Beyaz Saray içinde oluşan görüş birliğine göre, savaşın başlamasından bu yana akaryakıt fiyatlarının yüzde 50 yükselmesi nedeniyle Trump’ın “tüketicilere görünür bir rahatlama sağlayacak adımı hemen atması” gerektiği düşünülüyor.
ABD’de galon başına 4 dolar seviyesi tarihsel olarak kamuoyu tepkisi ve ekonomik kaygıların arttığı eşik olarak görülüyor. İran savaşı sonrası tüketici güveni rekor düşük seviyeye gerilerken, tüketici enflasyonu da Nisan ayında yüzde 3,8’e yükselerek son üç yılın en yüksek seviyesine çıktı.
Reuters/Ipsos’un Mayıs ayında yaptığı ankete göre Amerikalıların yüzde 60’tan fazlası yüksek benzin fiyatlarının hane bütçelerini olumsuz etkilediğini belirtti. Aynı ankette Trump’ın ekonomi yönetimine destek oranı yüzde 30’a geriledi.
Cumhuriyetçi Parti içinde de savaşın yol açtığı ekonomik baskının seçmen tepkisine dönüşebileceği ve Kasım ayındaki ara seçimlerde Temsilciler Meclisi ile Senato çoğunluğunun kaybedilebileceği yönünde kaygılar artıyor.
Beyaz Saray yetkililerinin, ulusal ortalama benzin fiyatlarının galon başına 5 dolara çıkıp çıkmayacağını değerlendirmek için piyasa verilerini yakından takip ettiği belirtiliyor. AAA verilerine göre yedi eyalette bu seviye şimdiden aşıldı.
Bir Beyaz Saray danışmanı, “Şu anda en büyük kırılganlıklarının genel ekonomi değil, doğrudan benzin fiyatları olduğunu düşünüyorlar” dedi.
Taylor Rogers ise Trump yönetiminin savaşın küresel enerji piyasalarındaki etkilerini önceden öngördüğünü ve bunun için hazırlık yaptığını savundu.
Hürmüz Boğazı krizi enerji piyasalarını vurdu
Enerji fiyatları, Hürmüz Boğazı’na erişimin kesilmesinin ardından hızla yükseldi. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri normal şartlarda bu boğaz üzerinden taşınıyor.
Asya ve Avrupa’dan gelen yoğun talep nedeniyle ABD’nin petrol ve yakıt ihracatı rekor seviyelere ulaştı. Bu durum, normalde artması beklenen ABD stoklarının azalmasına yol açtı.
Wall Street analistleri, bu yaz benzin, dizel ve jet yakıtı fiyatlarında daha sert artışlar yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Havayolu şirketlerinden fast food zincirlerine kadar birçok sektör yükselen enerji maliyetlerinden etkileniyor. McDonald's CEO’su düşük gelirli tüketicilerin harcamalarını kısmaya başladığını söyledi.
ABD Ulaştırma Bakanlığı verilerine göre havayolu şirketlerinin yakıt giderleri Mart ayında Şubat ayına kıyasla yüzde 56 arttı. Bu durum özellikle mali sıkıntı yaşayan Spirit Airlines gibi şirketleri zor durumda bıraktı.
Trump ise fiyat artışlarını, İran'ı zayıflatma ve Tahran’ın nükleer silah edinmesini engelleme hedefi için “ödenmesi gereken küçük bir bedel” olarak küçümsedi.
Salı günü gazetecilerin, Amerikalıların ekonomik sıkıntılarının kendisini anlaşma yapmaya itip itmediğini sorması üzerine Trump, “Biraz bile değil” yanıtını verdi.
Trump, “İran konusunda düşündüğüm tek şey onların nükleer silaha sahip olmaması. Amerikalıların mali durumunu düşünmüyorum. Başka hiçbir şeyi düşünmüyorum” dedi.
Benzin vergisi önerisi güç kazanıyor
Beyaz Saray’daki görüşmelere yakın kaynaklara göre benzin vergisinin askıya alınması önerisi Nisan sonunda yalnızca yedek plan olarak değerlendiriliyordu. Ancak İran’la ateşkes umutlarının zayıflamasıyla birlikte son haftada daha güçlü destek buldu.
Trump’ın önerisinin yürürlüğe girmesi için Kongre onayı gerekiyor. Bazı Cumhuriyetçi vekiller öneriye destek verirken, parti yönetimi henüz net tavır almadı.
Nisan ayında yönetim, bazı Rus petrolünü yaptırımlardan muaf tutmuş ve ek yakıt taşımacılığını kolaylaştırmak için bazı nakliye kurallarını gevşetmişti.
Pazartesi günü ABD Enerji Bakanlığı, piyasalardaki endişeleri azaltmak amacıyla ulusal stratejik rezervden 53,3 milyon varil petrol daha ödünç verileceğini açıkladı.
Reuters/Ipsos anketine göre Amerikalıların yalnızca dörtte biri İran savaşının maliyetine değdiğini düşünüyor. Ankete katılanların yüzde 53’ü savaşın buna değmediğini belirtirken, geri kalanlar kararsız olduğunu ifade etti.
Cumhuriyetçi stratejist Amy Koch ise Beyaz Saray’ın Memorial Day tatili öncesinde çatışmayı sona erdirip yakıt fiyatlarını düşürmek için sınırlı zamanı kaldığını söyledi.
Koch, “İnsanlar İran konusunda kısa vadeli ekonomik sıkıntıya bir süre katlanabilir ama Beyaz Saray için saat işliyor” dedi.
