3 Mart 1931: Esad Erbili'nin vefatı (Mutasavvıf)
Onlar; yaşadıkları döneme çalışmalarıyla, eserleriyle damga vurup iz bırakarak gittiler. Bugün; Mutasavvıf Esad Erbili'yi hayırla yâd ediyoruz.
1847’de Irak-Erbil’de doğmuştur. Babası, Nakşi-Halidi Şeyhlerinden Muhammed Said Efendi, dedesi yine Nakşi-Halidi Şeyhi ve Mevlana Halid-i Bağdadi hazretlerinin halifelerinden Hidayetullah Efendi’dir.
Esad Erbili, ilmi ve tasavvufi bir ortamda büyümüş, babasından ve bölgedeki âlimlerden klasik usülde iyi bir eğitim almıştır. Keskin zekâ ve kuvvetli hafızası sayesinde 8-10 yıl süren bir eğitimi 5-6 sene gibi bir sürede tamamlamış, 23 yaşında icazetname almıştır. Ana dili Türkçe olmakla birlikte Arapça ve Farsça’yı iyi bilen Esad Erbilî, hadis ve tefsir ilimlerinde yed-i tûlâ sahibi olmuştur.
Erbilî, Nakşibendi tarikatına intisab etmiştir. İntisab ettiği sene, tarikata girmek isteyenlere bu yolu talim etmek üzere kendisine izin verilmiş, 5 yıl sonra da mutlak hilafetle şereflenmiştir. Seyr u sülukunu 5 yıl içerisinde devrin kutb-u irşadı Taha’l Hariri hazretlerinden tamamlamıştır.
Esad Erbili, üstâdının vefâtından 1 yıl sonra, 1888 senesinde 40 yaşındayken, Osmanlı payıtahtı İstanbul’a gelmiştir. Kısa büyük bir âlim, kamil bir mürşid olduğu anlaşılmış, şöhreti bilhassa ilim ehli ve devlet ricali arasında artmıştır. Şeyhü’l İslam tarafından kendisine, hali hazırda boş bulunan Kelami Dergahı postnişinliği verilmiş, burada göreve başlamıştır.
Dergahta zikir, hatm-i hâce ve sohbet halkaları devam ederken haftanın belli günleri Fatih Camii’nde; “Hafiz Divani” ile Mevlana Cami’nin; “Lüccetul-Esrar” adlı eserlerini okutmuştur.
Bu yıllarda Sultan 2. Abdulhamid Han tarafından Meclis-i meşayıh azâlığı görevi kendisine tevcih edilmiştir.
Abdulhamid Han, bölge halkını İngiliz oyunlarına karşı bilinçlendirmek, Osmanlı’ya bağılılığı güçlendirmek için Esad Erbili Efendi’yi Erbil’e göndermişti. Nitekim Esad Erbili hazretleri oğullarıyla beraber orada bu yönde çalışmalar yürütmüş, Türk Muhibleri Cemiyeti‘ni kurmuştur.
Menemen hadisesi kapsamında Esad Erbili hazretleriyle alakası olan hemen herkes gözaltına alınmış kimi idam edilmiş kimi kısa veya uzun süreli hapis yatmıştır. 3-4 Mart 1931 gecesi hastanede iğne enjekte edilerek öldürülen Esad Erbili hazretleri, Menemen’de gece vakti askeri sahada bilinmeyen bir yere defnedilmiştir.
