22 Ekim 1038: Ebû Nuaym el-İsfahânî'nin vefatı (Hadis, Kelâm, Tasavvuf Âlimi)
Onlar yaşadıkları dönemlere çalışmalarıyla, eserleriyle damga vurup iz bıraktılar. Bugün, Hadis ve Fıkıh Âlimi Ebû Nuaym el-İsfahânî'yi hayırla yâd ediyoruz.
Receb 336’da (Ocak-Şubat 948) İsfahan’da doğdu. Fars asıllı bir aileye mensuptur. Dedelerinden Mihrân, Ca‘fer b. Ebû Tâlib’in torunu Abdullah b. Muâviye’nin (ö. 129/746-47) teşvikiyle İslâmiyet’i kabul etmiştir.
Devrin önemli ilim merkezlerinden İsfahan’da yaşayan Ebû Nuaym, sekiz yaşından itibaren Ebü’ş-Şeyh ve İbnü’l-Mukrî el-İsfahânî gibi hadis âlimlerinden ders almaya başladı. Ebû Nuaym 356 (967) yılında çıktığı ilmî seyahati sırasında Askerimükrem, Tüster, Ahvaz, Basra, Vâsıt, Kûfe, Bağdat, Mekke ve Eyle gibi ilim merkezlerine giderek buralardaki hadis âlimlerinden rivayette bulundu.
Cürcân ve Horasan bölgelerine giderek Esterâbâd, Cürcân ve Nîşâbur’daki âlimlerden hadis öğrendi. Ebû Nuaym, yegâne râvisi olduğu pek çok âlimden hadis nakletti ve hocalarına dair Miʿcemü’ş-şüyûḫ adlı bir eser kaleme aldı. Kendisinden rivayette bulunan birçok muhaddis arasında Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Sâlih el-Müezzin, Ebû Ali el-Vahşî ve Ebû Nuaym’ın hemen bütün eserlerini rivayet eden muhaddis ve kıraat âlimi Ebû Ali el-Haddâd gibi tanınmış âlimler vardır. Uzun ömrü boyunca topladığı birçok hadisin âlî isnadına sahip olması sebebiyle muhaddisler ondan hadis öğrenmek için İsfahan’a akın etmişlerdir.
Kaynaklar onun büyük bir sûfî, meşhur bir muhaddis ve tarihçi olduğu hususunda birleşirler. Ancak Ebû Nuaym, bir sûfî olmaktan çok zühd ve takvâsıyla tanınan bir tasavvuf tarihçisi kabul edilmelidir. Nitekim sûfî tabakat kitaplarında kendisine yer verilmemesi de bunu gösterir.
20 Muharrem 430 (22 Ekim 1038) tarihinde İsfahan’da vefat eden Ebû Nuaym hakkında Sübkî, onun fıkıhla tasavvufu uzlaştırdığını, hıfz ve zabtta, rivayet ve dirayette en yüksek mertebeye çıktığını söyleyerek kendisini mübalağalı şekilde över (Ṭabaḳāt, IV, 18).
Eserleri:
1. Ḥilyetü’l-evliyâʾ ve ṭabaḳātü’l-asfiyâʾ.
2. Delâʾilü’n-nübüvve.
3. Ẕikru aḫbâri İṣbahân.
4. Maʿrifetü’ṣ-ṣaḥâbe.
5. Kitâbü’ḍ-Ḍuʿafâʾ.
6. Ṣıfatü’l-cenne.
7. Fażîletü’l-ʿâdilîn.
8. el-Müsnedü’l-müstaḫrec ʿalâ Ṣaḥîḥi Müslim.
9. Kitâbü Ṭıbbi’n-nebî.
10. Tes̱bîtü’l-imâme ve tertîbü’l-ḫilâfe.
11. Kitâbü’l-Erbaʿîn ʿalâ meẕhebi’l-müteḥaḳḳıḳīn mine’ṣ-ṣûfiyye.
12. Feżâʾilü’l-ḫulefâʾi’l-erbaʿa ve ġayrihim.
13. Câmiʿu edʿiyyeti’n-nebî.
14. el-Emâlî.
15. el-Münteḫab min Kitâbi’ş-Şuʿarâʾ.
16. Cüzʾ min kitâbi Riyâżeti’l-ebdân.
17. en-Nûrü’l-müşteʿal min kitâbi Mâ nezele mine’l-Ḳurʾân fî ʿAlî ʿaleyhi’s-selâm.
