--°--:--
  • İMSAK--:--
  • GÜNEŞ--:--
  • ÖĞLE--:--
  • İKİNDİ--:--
  • AKŞAM--:--
  • YATSI--:--
  • --,--
  • --,--
  • --,--
Son Dakika
Köşe Yazısı

İslâm medeniyetini bilmek ve Batı uygarlığından kurtulmak

Yaşar Değirmenci
Yaşar Değirmenci
0

Kur’an’ın ortaya koyduğu evrensel mesajı anlamak, yaşamak ve yaşatmak! 

Günümüzde insanlığın ırkçılık ve üstünlük hastalığı ile boğuşmaktan kurtulamayışı, çare olan vahiyle irtibat kesikliğindendir. Zaten İslâm medeniyetini hayatına koymayışı da hastalıklı hâlde yaşamasından kurtulamadığını gösteriyor. İslâm’ı sadece bir inanç ve ibadet tarafından ibaret görmesi “hayat tarzı” olduğunu kabul etmemesi hastalıklı yapıyı devam ettiriyor. Medine’de kurulan İslâm devleti; insanlığa medeniyetin ne olduğunu da gösterdi. Zulmün, katliamın, vahşetin adı “uygarlık” olunca Batılılaşma bizde Cumhuriyetin ilanıyla hayat tarzı olarak yerleşince kendi medeniyetini unutan bir millet hâline getirildik. Kur’an’ın ortaya koyduğu evrensel mesaj, İslam’ın bir kavmin sınırlarını aşan ve bütün insanlığa yönelen bir din olduğunu açıkça gösteriyor.

İslam’ın Arap toplumunda doğmuş olması, onun Araplara mahsus bir din olduğu anlamına gelmez. İslam, doğduğu coğrafyayı aşan ve bütün insanlığa hitap eden evrensel bir çağrıdır.

Kur’an-ı Kerîm’de Hz. Muhammed aleyhisselama gönderilişinin kapsamı açıkça ifade edilir: “Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.” (Enbiyâ, 107). Bir başka ayette ise şöyle buyrulur: “De ki: Ey insanlar! Gerçekten ben sizin hepinize, göklerin ve yerin sahibi olan Allah’ın gönderdiği peygamberim.” (A‘râf,158). Bu ayetler, İslam’ın belirli bir kavmin sınırları içerisinde kalmadığını, bütün insanlığa yönelik bir mesaj taşıdığını ortaya koyar.


İslam’ın doğduğu dönemde Arap Yarımadası, farklı kabilelerin, inançların ve ticaret ağlarının bir arada bulunduğu bir bölgeydi. Mekke ise Kâbe’nin varlığı sayesinde yalnızca dinî değil, aynı zamanda ticari ve toplumsal bir merkez konumundaydı. Yarımadanın farklı bölgelerinden gelen insanlar burada buluşuyor, hac ve ticaret vesilesiyle çeşitli ilişkiler kuruyordu. Bununla birlikte dönemin Mekke toplumunda putperestlik yaygındı. 

Kabile bağlılıkları, soy üstünlüğü iddiaları, kölelik, ekonomik eşitsizlik ve güçlü olanın zayıf üzerindeki hâkimiyeti toplumsal hayatın önemli sorunları arasındaydı. 

Kız çocuklarının öldürülmesi gibi ağır uygulamalar da Kur’an’ın eleştirdiği cahiliye anlayışının örnekleri arasında yer alıyordu.

Kur’an’ın ilk vahiyleri, bu toplumsal yapının karşısına tevhid, adalet, sorumluluk ve ahiret bilincini koydu. İnsanların Allah karşısındaki eşitliğini vurguladı; üstünlüğün soyda, servette veya kabilede değil, takvada olduğunu bildirdi. Böylece İslam, yalnızca yeni bir inanç sistemi ortaya koymakla kalmadı, insanın kendisiyle, toplumla ve Yaratıcıyla ilişkisini yeniden şekillendiren bir ahlak ve hukuk anlayışı getirdi.

Kur’an’ın mesajı, dil ve ırk sınırlarını aşan bir çağrıya dönüşmüştür. İslam’ın farklı coğrafyalarda benimsenmesi, Arap olmayan toplumların da bu inanç ve medeniyetin gelişimine katkıda bulunması bunun tarihî göstergelerindendir.


Vahyin nerede ve kime indirileceği Allah’ın iradesine bağlıdır. Tarihî ve coğrafi şartlar, bu tercihin anlaşılmasına yardımcı olabilir; fakat ilahî iradenin bütün hikmetlerini kuşattığımızı söylemek mümkün değildir. Bu noktada önemli olan, İslam’ın başlangıç coğrafyasıyla evrensel mesajını birbirinden ayırabilmektir. Kur’an’ın ilk muhatapları Araplar olsa da çağrısı bütün insanlığadır. Nitekim Peygamber Efendimizin peygamberliği, yalnızca bir kavmin tarihini değiştirmekle kalmamış; farklı milletlerin, dillerin ve kültürlerin ortak bir inanç etrafında buluşmasına zemin hazırlamıştır.

Kur’an bu konuda son derece açık bir ölçü koyar: “Ey insanlar! Şüphesiz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Birbirinizi tanımanız için sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır.” (Hucurât, 13).

Bu ayet, ırk ve soy üzerinden üstünlük iddialarını geçersiz kılan temel ilkelerden biridir. Arap olmak, İslam’a mensup olmanın şartı olmadığı gibi, tek başına bir üstünlük sebebi de değildir. İslam’ın evrenselliği, farklı milletlerin aynı inanç ve ahlak ilkeleri etrafında buluşabilmesinde kendisini gösterir. Medeniyette de bu değil mi?

İslam’ın Arap Yarımadası’nda doğması, onun evrensel niteliğiyle çelişmez. Her evrensel mesajın tarih içinde bir başlangıç noktası vardır. İslam’ın başlangıç noktası Mekke, ilk muhatapları ise Arap toplumudur. Fakat mesajın sınırları bir coğrafyayla, bir dille veya bir milletle sınırlı değildir. Kur’an’ın ortaya koyduğu ölçü açıktır: İnsanları birbirinden ayıran soyları değil, Allah’a karşı sorumluluk bilinci ve ahlaki duruşlarıdır. İslam’ın Arap toplumunda başlaması kadar, Arap toplumunu da aşarak bütün insanlığa seslenmesi üzerinde düşünülmesi gereken asıl husustur. Bunun anlaşılması ve anlatılması da Batı uygarlığından kurtulup İslâm medeniyetine geçişle gerçekleşir.

Yaşar Değirmenci Diğer Yazıları

Hepsini Görüntüle