“İki hükümetli bir ülke”den “Birleşik Libya”ya…
“İki hükümetli bir ülke”den “Birleşik Libya”ya…
MEHMET KOÇAK
Muammer Kaddafi’nin 42 yıllık yönetimi 2011’de devrildi, ancak Libya’da aradan geçen yıllara rağmen istikrar sağlanamadı, sağlanamıyor.
Bugün 2014’ten itibaren başlayan ayrışma ve bölünme büyük ölçüde devam etmektedir. Batı Libya’da Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti etkili olurken, doğu ve güneyin önemli bölümünde General Halife Hafter’in Libya Ulusal Ordusu ile bağlantılı Temsilciler Meclisi belirleyici konumdadır. Bu nedenle Libya’yı yalnızca “iki hükümetli bir ülke” olarak tanımlamak eksik kalır. Daha doğru ifadeyle Libya, Kaddafi’nin devrilmesinden sonra iki ana siyasi-askerî merkez ile çok sayıda yerel ve dış aktörün rekabet ettiği, parçalı bir devlet yapısına dönüşmüştür.
Türkiye gibi bölgesel aktörlerin “tek Libya” ve diyalog odaklı diplomasisi ise devam ediyor.
*
Türkiye’nin ‘Birleşik Libya’ hamleleri
Türkiye, Birleşik Libya için güçlü bir arabulucu rolünü üstlenmiş durumda.
2019-2020 Trablus savaşı sırasında Türkiye, BM tarafından tanınan Ulusal Mutabakat Hükümeti’ni (UMH) destekledi ve Hafter güçlerinin Trablus’u ele geçirme girişiminin başarısızlığa uğramasında askerî olarak belirleyici rol oynadı.
Dolayısıyla o dönemde Türkiye açısından Hafter, doğrudan karşı taraftaki askerî aktördü.
Bugün ise tablo farklı. Ankara bir taraftan Abdulhamid Dibeybe, başbakanlığındaki Trablus merkezli kurumlarla ilişkilerini sürdürürken, diğer taraftan Hafter ailesi ve doğu Libya’daki askerî-siyasi yapıyla doğrudan temas kuruyor. Bu, Türkiye’nin Libya’daki bütün önemli güç merkezleriyle konuşabilme kapasitesini artırıyor.
Özellikle Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Bingazi’de Saddam Hafter ile görüşmesi, doğu ve batıdaki yönetimlerin ve askerî güçlerin tek bir otorite altında birleştirilmesi konusunun ele alındığının açıklanması bakımından dikkat çekiciydi.
Çünkü ekonomik, enerji, güvenlik ve Doğu Akdeniz çıkarlarını korumak adına Türkiye için Libya, stratejik açıdan oldukça önemli.
Ankara’nın tek bir Libya aktörüne yaslanmak yerine ülkenin doğusundaki ve batısındaki güç merkezleriyle aynı anda ilişki kurarak birleşme sürecinde arabulucu/dengeleyici bir rol üstlenmeye çalışmasının sebebi de bu.
Türkiye, Libya’daki siyasi süreçte temel sorunlardan biri olan Libya’nın doğu-batı bölünmüşlüğünü sona erdirmek tek ve işleyen devlet kurumları oluşturulmasını hedefliyor.
*
Birleşik bir Libya için model arayışları
Libya yeniden nasıl tek bir devlet, tek bir siyasi otorite ve tek bir güvenlik yapılanması altında birleşebilir? Sorularına cevap olacak bir model arayışları ise hâlâ devam ediyor.
Evet, ‘Birleşik Libya’ hâlâ mümkün; hatta 2026 itibarıyla mesele “Libya birleşebilir mi?”den çok “birleşme hangi şartlarda ve nasıl yapılabilir?” sorusuna dönüşmüş durumda.
Birleşmiş Milletler (BM)’nin üzerinde karar kıldığı yol haritasına göre ‘Birleşik Libya’; yeni bir seçim yapmaktan geçmektedir.
Ancak bu model Libya yerel güçlerinde karşılık bulmadı.
En büyük hata, “önce seçim yapalım, kazanan ülkeyi yönetsin” demek olur.
Çünkü seçim sonucunu kaybedecek olan taraf, seçimden önce silahlı güce ve ekonomik kaynaklara sahipse sonucu kabul etmeyebilir.
Bu gerçekten hareketle ‘Birleşik Libya’ için yeni bir siyasi ve ekonomik güç paylaşımı modeli oluşturulması gerekmektedir.
Daha doğrusu, önce “tek hükümet”, ama iktidar paylaşımıyla önce sınırlı yetkili, geçici doğu-batı dengeli bir ulusal hükümet kurulmalı.
Başbakan tek bir bölgenin adayı olmamalı. Kabine; hem Trablus, hem de Bingazi’yi ayrıca etkili olan kabileleri dengeli biçimde temsil edildiği bir yapı olmalı ve ülkeyi o birlik hükümeti seçime taşımalı.
Beklentimiz ve duamız Türkiye’nin de desteğiyle ‘Birleşik Libya’nın bir an önce inşa edilmesidir.