Uçak krizi savaş çıkarmak içindi
Rusya ile yaşanan uçak krizinin çözümünde en önemli isimlerden Kazakistan’ın eski Ankara Büyükelçisi Canseyit Tüymebayev, Türk basınında ilk kez Akit’e konuştu. Tüymebayev, “Rus uçağının düşürülmesi ve Rus Büyükelçisi Karlov’un FETÖ’cüler tarafından öldürülmesi Türkiye ile Rusya arasında savaş çıkarmak içindi” dedi.
Türkiye Rusya arasında büyük gerilime neden olan uçak krizinin çözüme kavuşup iki ülke ilişkilerinin yeninden eski seyrine dönmesinde büyük emekleri olan Kazakistan’ın eski Ankara Büyükelçisi Canseyit Tüymebayev, Türk basınında ilk kez Akit’e konuştu. Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev tarafından Çimkent Eyaleti Valiliğine getirilen Tüymebayev, Rus uçağının vurulması sonrası yaşanan gerilimi, tansiyonun nasıl düşürüldüğünü ve Rus Büyükelçisinin FETÖ’cüler tarafından öldürülmesinin perde arkasıyla ilgili çarpıcı açıklamalarda bulundu. Büyükelçisi Canseyit Tüymebayev, bölgeyi karıştıran güçlerin uçak krizi ve elçi suikastı ile Türk- Rus savaşı çıkarmak istediğini, Türkiye-Kazakistan ve Rusya’nın aklı selim tavrının bu oyuna engel olduğunu ifade etti.
“Canseyit Tüymebayev, biraz kendisinden bahseder misiniz?”
“Ben uzun yıllar Türkiye’de büyükelçilik görevi ifa ettim. Türkiye’de Kazak, Kazakistan’da Türk olarak anılıyorum ve bununla da gurur duyuyorum. 7 Ekim 2016’da Kazakistan’ın en büyük kenti olan Çimken Valiliği görevine getirildim. Yaklaşık 4 aydır da bu görevi yürütüyorum. Ancak bizde valilik Türkiye’deki valilik gibi değil. Devlet başkanının eyaletteki mutlak gücü validir. Eyaletteki tüm atamaları, görevlendirmeleri vali yapar. Belediye başkanlarına kadar herkesin sorumluluğu valilerdedir. Bir anlamda o eyaletin başbakanıdır. Başkanımız Nursultan Nazarbayev, bizler de onun eyaletteki temsilcileriyiz.”
BAŞKANLIK SİSTEMİNİ DESTEKLİYORUZ
“Peki radikal bir soru sorsam, Türkiye başkanlık sistemine geçmek için irade ortaya koydu.. Siz bu hamleyi destekliyor musunuz?”
“Elbette destekliyorum. Türkiye yoğun ve çalkantılı bir coğrafyanın tam merkezinde duruyor. Etrafı sizlerin değimi ile bir ateş çemberi. Böylesine bir durumda karar mekanizmalarının çok hızlı işletilmesi gerekli. Ani gelişmelere, farklı stratejik hamlelere karşı anında cevap verebilmeli. Başkanlık sistemi tam da buna dönük bir mekanizma. Hızlı karar alıyorsunuz, parlamenter sistemin tıkandığı noktalardan etkilenmiyorsunuz. Aylarca, yıllarca aşılamayacak prosedürlere kısa sürede aşıp yapılması gereken reformları tamamlayabilirsiniz. Biz hızlı gelişimimizi başkanlık sistemine borçluyuz. Yönetimi çok verimli hale getiriyor.“
‘Peki Kazakistan, Başkanlık sistemini neden terketti?’
“Biz Başkanlık sistemini terk etmiyoruz. Ben basından okudum ama bu yanlış aksettirilmiş bir bilgi. Liderimiz bazı yetkilerini parlamentoya devrediyor. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonraki süreçte, Kazakistan reforme edip güçlendirmek, birçok yasayı hızla geçirmek için bu gerekliydi. 25 sene geçti ve devletimiz artık sağlam bir temel üzerine oturdu, Başkanımız Nursultan Nazarbayev de yasalarımızın kendisine tanıdığı bazı hak ve yetkileri tabana dağıtıyor. Mesele bundan ibaret. Türkiye’nin çevresinde yaşanan sorunlara bakınca, sizin için en iyisi bu olacak diye düşünüyorum.”
“24 Kasım 2015’te Türk hava sahasını ihlal eden bir uçak düşürüldü. Rus-Türk ilişkileri bir anda sıfırlandı. Bu ilişkilerin yeniden temininde de siz anahtar vazifesi gördünüz.. Bu meseleyi biraz açar mısınız?”
“Hiç beklemediğimiz bir olaydı. Kamuoyu farkında olmasa da bu uçak krizi hadisesi Türkiye ve Rusya’yı neredeyse savaşın eşiğine getirdi diyebiliriz. Türkiye Cumhuriyeti bizim kardeş ülkemiz, Rusya ise bizim komşu ülkemiz. İki ülkenin böylesine bir kriz yaşaması bizde derin bir endişeye neden oldu. Türkiye’nin tırnağına zarar gelmesi bizim kabul edebileceğimiz bir şey değil. Bu sebeple de Başkanımız Nursultan Nazarbayev iki dost ülkenin bir araya gelmesi amacıyla devreye girdi. Böylesine bir sorun yaşayan iki ülkenin 7 ay içerisinde tekrar eski formuna kavuşması gibi bir durum söz konusu değildi. Bu dünya diplomasi tarihinde bir ilkti. Büyük bir başarı elde ettik. Nasıl gerçekleştiğini biliyorsunuz zaten, yoğun bir mektup trafiği yaşandı. Devlet Başkanımız Nazarbayev, sayın Putin ile her görüşmesinde, istisnasız her konuşmasında Türkiye ile yaşanan sorunun bir an önce çözülmesi gerektiği telkininde bulundu. Türkiye’nin konumunu, kudretini, bölgenin istikrarına olan katkısını vurguladı. Putin’i ikna etmek için elinden ne geliyorsa yaptı. Bunun neticesini de haziran ayı içerisinde hepimiz gördük. Yaşanan mektup trafiğinde son noktanın konulmasıyla iki ülkeyi de itibarsızlaştırmayacak bir ara çözüm bulunmuş oldu. Bunda naçizane katkımız varsa bu da bizi mutlu eder. Evet çok kötü günlerdi. Allah’a şükür ki Türkiye bu sorunun üstesinden geldi.”
İKİ ÜLKEYİ SAVAŞTIRACAKLARDI
“Tam ilişkiler düzeldi derken bir anda bir başka hadise oldu. Rusya’nın Ankara Büyükelçisi Andrey Karlov acımasızca katledildi. Sizce bu olay da uçak krizi ile ilişkili miydi?”
“Rus Büyükelçisinin vurulması çok karmaşık ve korkunç bir eylemdi. Kesinlikle bir polisin cinnet geçirip gerçekleştireceği bir eylem değil. Suriye’de yaşananlara kızıp gidip Rus elçisini öldürmeye karar vermiş gibi basit bir senaryo değil. Türkiye dışında kurgulanan, ilmik ilmik dokunan bir provokasyondur bu. Bu durumun diplomatik karşılığı dünyanın her yerinde savaş ilanıdır. Uçak krizinin devamı olduğu açık bir eylemdir. Şimdi anlıyoruz ki bölgeyi karıştıran güçlerin hedefi Türkiye ile Rusya’yı savaştırmaktı. İki ülkenin de büyük zarar göreceği bir savaş amaçlanmıştı.
NUH KIYAKLI’YA TEŞEKKÜR
Bu arada; Kazakistan temaslarımız sırasında bizi bir an olsun dahi yalnız bırakmayıp mihmandarlığımızı yapan ülkedeki önemli yatırımların öncüsü, iş dünyasının önemli isimlerinden Nuh Kıyaklı’ya da teşekkürü bir borç biliriz.
MURAT ALAN
