Yemeklere lezzet katan ve sağlığa pek çok faydası bulunan sumak, kanserle mücadelede de oldukça etkili.
Bu baharat antimikrobiyal ve antioksidan özelliği ile hazımsızlığı ve iştahsızlığı giderme, kusma ve ishali kesme, boğaz ve diş eti hastalıkları gibi birçok rahatsızlığın tedavisine olumlu etki ediyor.
KANSERLE MÜCADELE ETMEYİ SAĞLIYOR
Yapılan çalışmalarda, kansere, kalp hastalıklarına ve yaşlanmaya neden olabilen serbest radikalleri etkisiz hale getiriyor. DNA tamirini harekete geçirerek, kanserle mücadele etmeyi sağlıyor.
İdrarı tutamama hastalığında da faydalıdır.
KANAMAYI DURDURUR
İshali giderir. Şeker hastaları için ideal bir baharattır. Kan şekerini düşürür. Sindirimi kolaylaştırır, rahatlatır. Et yemeklerinde rahatlıkla kullanılabilir. İyi bir antioksidandır. Ateş düşürücü özelliği bulunmaktadır. Hazmı kolaylaştırır. Antiseptik yani mikrop öldürücüdür. Demlenmiş suyu ile gargara yapılırsa boğaz hastalıklarına ve dişeti hastalıklarına iyi gelir.
Ona tatari de deniyor
Sakızağacıgiller familyasındandır. Diğer adları Somak, Derici sumağı, Tatari (Gümüşhane), Tekri ağacı, Tetri, Tirimli, Tutum..
Sumak, dilimize ve belli başlı bütün Batı dillerine Arapça'dan geçmiştir; Türkçe'de sumak yerine Tadım ya da Tutum dendiği de vardır. 3 metre uzayabilen, genç dalları kırmızımsı tüylü, çalı görünüşlü, bir ağaççıktır. 15-20 cm uzunluğunda, iki yüzü de tüylü, dişli kenarlı, sonbaharda kızaran, 9-17 yaprakçıklı bileşik yaprakları vardır. Yaprakçıklar 5-6 cm uzunlukta, karşılıklı dizilişlidir.
Konik salkım halindeki küçük beyaz çiçekleri, yine salkım halinde, 4-6 mm çapında, üzerleri tüylü, olgunlaşınca esmer-kırmızı renge dönen, ekşimsi lezzetli, tek çekirdekli, sulu meyvelere dönüşür.
Anadolu kökenlidir, yaprağı ihraç edilir
Romalılar onu mutfaklarında kullanmışlardır.
Yılda ortalama 300 ton dolayında hasat edilen sumak yaprağı,
Türkiye’nin ihraç ürünleri arasında yer alır.
Yapraklar yazın, meyve sonbaharda, tam olgunlaşmadan hasat edilir ve güneşte kurutulur.
Sumağın mercimeğe benzer olgun meyveleri baharat olarak değerlendirilir. Bütün olarak kullanıldığı da olur; ama sert olduğu için daha çok dövülerek işlem görür. Bu haliyle pul bibere benzer ve kahverengi-kızıl renklidir.
Sumağın mutfakta çorbalardan, zeytin yağlı yemeklere, ete, tavuğa, balığa, salatalara, hamur işlerine, kebaplara uzanan geniş bir kullanım alanı vardır.
Balığın yanında ince dilimler halinde kesilen kuru soğanın üzerine ekilmesi, soğana ve balığa ek bir lezzet katar.
Karacaoğlan'ın isteği
Acılı “ezme”nin yapımına girer, enfes bir tat verir.
Sumağın tarihten bu yana çorbalarda limon yerine kullanıldığını Karacaoğlan’ın seslenişinden de anlarız:
"Seherden evvel de ekşili paça,
Limon bulunmazsa sumak isterim..."
Unutmayın bazı sumak zehirlidir
Yemek ve kebaplarda “sumak ekşisi” kullanılır.
Uygun kıvamlı bir sumak ekşisi elde etmek için 2 çorba kaşığı sumak, 1 su bardağı ılık suda karıştırılıp eritilir ve süzgeçten geçirilir.
Sumak Müslümanların tıbbında çeşitli hekimlerin başta gelen eczalarından biridir.
İbn-İ Sina (980-1037), Eşref bin Muhammet (15- yy), Hekim Nidai (16. yy), Salih bin Nasrullah (17. yy), Şerafeddin Mağmumi (1910’lar) sumağı çeşitli rahatsızlıkların tedavileri için kullanmışlardır.
Yaprağı halk ilacı
Halk hekimliğinde ağaççığın özellikle, buruk lezzetli yaprağı kullanılır. Bileşiminde bolca tanen, mum, uçucu yağ, asitler, şekerler, sarı boya maddeleri olan mirisetin ve fiavon türevleri bulunur.
İshal ve kan dindirici, mikrop öldürücü, kan şekerini düşürücü etkileri vardır.
Bazısı zehirlidir
Bu etkiler için 50-100 gram bitki 1 litre (5 bardak) kaynar suda demlenerek günde iki-üç kez birer bardak içilir.
Bu çay dişetleri ve boğaz ağrıları için gargara yapılır. Meyvelerin suyla kaynatılmasıyla elde edilen pekmez, ishal giderici olarak kullanılır.
Dikkat, bazı sumak türleri zehirlidir! Bu sebeple bir hevesle dağda bayırda kendi kafanıza takılıp toplamamalısınız. Yanınızda bir bilen olmalı..
