Mutfakların vazgeçilmezi olan soğanı vatandaşa fahiş kârla satan fırsatçılar, bu alışkanlıklarından vazgeçmek istemiyor. Enflasyonun yüksek çıkmasında rol alan soğanda frene basılması için girişilen mücadele ise, sonuç vermeye başladı.
Soğan üretiminin 2018’de yüzde 7 gerilemesi, tüketicilerin aleyhine oldu. Ürün miktarının 2 milyon 131 bin tondan 1 milyon 979 bin ton seviyelerine çekilmesi ve spekülatörlerin devreye girmesinin ardından fiyatlar bir senede yüzde 168 arttı. Üreticilerin fiyatları arttırmalarının anlaşılabileceğini belirten ekonomistler, “Ama tüccara, depocuya, toptancıya ve perakendeciye ne oluyor, anlamak mümkün değil” dedi.
Fiyat artışları anormal
Fiyatların 1,34 liradan 3,59 liraya çıkmasının doğal olmadığını dile getiren Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar da “Soğan tarlada Eylül ayında 1, Ekim ayında 1,15 lirayken depoya girince 2,20 liraya fırladı. Hallerde ve marketlerde durum daha vahim. 4 liradan, 5-6 liradan söz ediliyor. Fiyatların ani artışı anormal. Spekülatörler devrede gibi görünüyor” ifadelerini kullandı.
Bayraktar, şu aşamada denetimlerin arttırılması ve spekülatörlerin alanının daraltılması gerektiğini vurguladı.
Soğanda faturaları spekülatörler şişiriyor
Tüketiciler de soğanda fiyat artışlarına tepkili. Tüketici Dernekleri Federasyonu (TÜDEF) Genel Başkanı Aziz Koçal, gıda fiyatlarının artışının mutfakları vurduğuna işaret etti. Soğan fiyatlarının tartışmaların odağında olduğunu anlatan Koçal, “Ürün bedellerinde görülen ani ve aşırı oynamalarda spekülatörlerin rolü büyük. Yüzde 10 olan firenin yüzde 60-70’e vardığını iddia ederek faturaları şişiren bu art niyetlilere karşı tedbir alınmalı. Stokçuluğun önüne geçilmeli” uyarılarında bulundu.
Denetimlerin yoğunlaşması gerektiğini kaydeden Koçal, hükümete “Spekülatörleri bir bir belirleyin, hem fiyat hem de gıda güvenliğine önemle eğilerek suiistimalleri önleyin” diye seslendi.
Suistimallere dikkat
TÜDEF Genel Başkanı Koçal, kur atakları bahane edilerek ürün ve hizmet bedellerinin fahiş oranda arttırıldığından yakınarak, “Bu ortamda oyuna ve hilelere başvuranlar, bir ürüne art arda birkaç etiket yapıştıranlar var. Tüketiciler bunu iyi bilmeli, dikkatli ve uyanık olup oyuna gelmemeli” dedi.
Hükümet yakın takipte
Tüketicilerin talep ve şikâyetlerine kulak veren hükümet, stokçuları yakın takibe alarak, depoları tek tek denetleyerek spekülatörlere darbe vuruyor. Bu uygulama tüketici enflasyonunu arttıran soğan fiyatlarında indirim getiriyor.
Kooperatifçiliğe geçilmeli
Fiyat artışlarında üretimin gerilemesi, depolama ve nakliye giderlerinin artmasının payının bulunduğunu savunan Aziz Koçal, bu konuda alınması gereken tedbirleri şöyle sıraladı: “Fireleri minimize etmek için depolara soğutucular ilave edilmeli. Nakliye giderlerini aşağı çekmek için demiryolundan, denizyolundan da yararlanılmalı. Üretim ve tüketim planlanmalı. Tahminler ortaya koyulmalı, ürün miktarı öngörülmeli. Bu bir yana üreticiler ve tüketiciler kooperatifçiliğe geçmeli. Kuşkusuz, böyle bir adım fiyatları daha uygun, makul kılar.”
