Osmanlı’nın zarafet dolu takdiri: ‘Şefkat Nişanı’ Darphane’de ışıldıyor
Osmanlı İmparatorluğu'nun kadınlara verdiği değeri simgeleyen, dünyada sadece kadınlara mahsus ilk devlet nişanlarından biri olan "Şefkat Nişanı", 8 Mart Dünya Kadınlar Günü'nde Darphane koleksiyonunun en nadide parçası olarak dikkat çekiyor. II. Abdülhamid tarafından ihdas edilen bu asırlık miras; altın, elmas ve mine işçiliğiyle tarihin yardımsever kadınlarını onurlandırmaya devam ediyor.
Tarihin tozlu sayfalarından süzülüp gelen bir zarafet ve dayanışma sembolü olan "Şefkat Nişanı", günümüzde Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü koleksiyonunda titizlikle korunuyor. 1878 yılında Sultan II. Abdülhamid tarafından yalnızca yardımseverlik, insani hizmet ve fedakarlık gösteren kadınlara verilmek üzere tasarlanan bu nişan, Osmanlı’nın kadına ve sosyal sorumluluğa verdiği önemin en somut belgesi niteliğinde.
Osmanlı'nın kadınlara verdiği Şefkat Nişanı, günümüzde Darphane koleksiyonunda özel bir yere sahip. Kadınların toplumdaki önemine vurgu yapan bu nişan, tarihin büyüleyici bir parçası olarak korunuyor.
Osmanlı'nın yardımsever kadınlara verilmek üzere tasarladığı nişan, bugüne korunarak geldi.
Tüm dünyada 8 Mart, kadınların toplumsal hayata katkılarını hatırlatan önemli bir gün olarak kutlanırken Darphane tarafından üretilen Osmanlı İmparatorluğu tarihindeki Şefkat Nişanı, bu mirasın erken ve güçlü örneklerinden biri olarak dikkati çekiyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’na göre, kadınların fedakarlıklarını onurlandırmak amacıyla verilen Şefkat Nişanı, kadınların insanlık ve dayanışma alanındaki rolünü devlet nezdinde görünür kılan tarihi bir sembol niteliği taşıyor.
II. ABDÜLHAMİD TARAFINDAN ÜRETTİRİLDİ
Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid tarafından 1878 yılında yalnızca kadınlara verilmek üzere ihdas edilen Şefkat Nişanı, savaş ve afet dönemlerinde yardım faaliyetleriyle öne çıkan kadınları onurlandıran dünyanın ilk nişanlarından biri olarak kabul ediliyor.
Osmanlı Devletinde modern nişan sistemi 19. Yüzyıl'da gelişirken Şefkat Nişanı, bu sistem içerisinde özgün bir yere sahip oldu.
ÖNEMLİ BİR SEMBOL
Osmanlı'nın insani yardım geleneğini yansıtan bu nişan, yalnızca bir devlet ödülü değil, aynı zamanda Osmanlı toplumunda kadınların sosyal sorumluluk ve yardım faaliyetlerindeki rolünü görünür kılan önemli bir sembol olarak değerlendiriliyor.
Nişan, hem Osmanlı hanedanına mensup kadınlara hem de toplum yararına hizmet eden kişilere verildi. Hayır ve insani yardım faaliyetlerinde öne çıkan kadınlara verilen önemli bu devlet nişanı, yabancı isimlere de takdim edildi.
ADİLE SULTAN'A VERİLDİ
Dönemin önemli isimlerinden Adile Sultan, hemşire Safiye Hüseyin Elbi ve bazı yabancı diplomat eşleri de nişanın takdim edildiği isimler arasında bulunuyor.
SINIRLARIN ÖTESİNDE YANKI BULDU
Osmanlı sınırlarının ötesinde de yankı bulan bu nişan, İngiltere Kraliçesi Alexandra ve Hollanda Kraliçesi Wilhelmina gibi Avrupa hanedanlarının kadınlarına da savaş ve yardım faaliyetlerindeki destekleri nedeniyle takdim edildi.
93 Harbi sırasında Osmanlı topraklarına gelen muhacirlere yardım eden Lady Layard da nişanın ilk sahiplerinden biri olarak tarihe geçti.
FATMA ALİYE TOPUZ ALDI
Bu nişanı alan isimlerden biri de Osmanlı edebiyatının öncü kadın yazarlarından Fatma Aliye Topuz oldu. Fatma Aliye, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sonrasında asker ailelerine yardım amacıyla kurduğu Nisvan-ı Osmaniye İmdat Cemiyeti adlı yardım kuruluşu ve yürüttüğü hayır faaliyetleri nedeniyle Sultan II. Abdülhamid tarafından Şefkat Nişanı ile ödüllendirildi.
HALİDE EDİP DE ALDI
Ayrıca ünlü yazar ve düşünür Halide Edip Adıvar, genç yaşta yaptığı bir çeviri çalışması ve kültürel faaliyetleri dolayısıyla takdir kazandı ve Şefkat Nişanı aldı. Osmanlı toplumunda kadınların sosyal yardım faaliyetlerine öncülük eden isimlerden biri olan Safiye Hüseyin Elbi de Balkan Savaşları ve Çanakkale döneminde yaralı askerlerin bakımında gönüllü hemşire olarak görev yaparak savaş dönemindeki insani hizmetleri nedeniyle bu nişana layık görüldü.
ŞAİR NİGAR HANIM
Şair Nigar Hanım, kültürel hayatın öncü kadınlarından biri olarak hayır faaliyetleri ve toplumsal çalışmaları nedeniyle bu nişanla onurlandırıldı.
AYŞE SIDIKA HANIM
Osmanlı toplumunda kadınların eğitim ve sosyal yardım alanındaki öncülerinden Ayşe Sıdıka Hanım da özellikle kız çocuklarının eğitimi için verdiği mücadeleyle dikkati çekti.
OSMANLI NİŞAN SANATININ USTALIĞINI GÖSTERİYOR
Osmanlı döneminde Darphane-i Amire'de hazırlanan bu nişanın farklı derecelerine ait nadide örnekleri, bugün Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün kurumsal koleksiyonunda korunuyor.
Yüzyıllar boyunca imparatorluğun para, madalya ve nişanlarını hazırlayan Darphane, bu nişanın tasarım ve üretiminde de dönemin en ileri kuyumculuk ve mine işçiliğini ortaya koydu.
Bu eserler, Osmanlı'nın yardım kültürünü ve devlet geleneğini belgelemek yanında, Osmanlı nişan sanatının ulaştığı estetik ve teknik seviyeyi de gösteriyor.
NİŞANIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ
Şefkat Nişanı, sanatsal tasarımıyla da dikkati çeken bir eser olarak öne çıkıyor.
Nişanın merkezinde altın bir plaka üzerinde "Sultan II. Abdülhamid el-Gazi" tuğrası yer alıyor ve altında nişanın ihdas tarihi olan 1295 (1878) bulunuyor.
Merkez kısmını çevreleyen yeşil mine zemin üzerinde ise üç kavram dikkat çekiyor: İnsaniyet, muavenet ve hamiyet. Bu kelimeler, Osmanlı devlet anlayışında yardımseverliğin ve toplumsal sorumluluğun temel ilkelerini temsil ediyor.
ALTIN, GÜMÜŞ, MİNE VE DEĞERLİ TAŞLARDAN OLUŞUYOR
Nişan genellikle altın, gümüş, mine ve değerli taşlardan oluşuyor. Kırmızı ve yeşil mine kaplamalı yıldız formu, elmaslarla süslenmiş ışınlar ve zarif bir kurdele ile tamamlanan tasarım, onu Osmanlı nişanları arasında en estetik örneklerden biri haline getiriyor.
Şefkat Nişanı üç dereceli olarak hazırlanırken birinci derece nişan "şemse" adı verilen yıldız formuyla daha gösterişli bir biçimde tasarlandı.
