Kızıl, bütün vücut derisinde döküntüler yapan, çok önemli komplikasyonlara yol açabilen akut ve bulaşıcı bir hastalık..
Hastalığa sebep olan mikroorganizmalar olguların büyük bir bölümünde yutak mukozasına yüzeyel olarak yerleştiğinden (akut bademcik iltihabı) kızıl vücudun belirli bir bölgesinde ortaya çıkar. Bakterilerin yerleştiği bölgede salgıladığı zehirli madde, genel dolaşım yoluyla yayılarak deri ve mukozalarda döküntüye yol açar.
NASIL BULAŞIR?
Kızıl bakterileri insanlardan, öncelikle de hastalardan, iyileşme dönemindeki hastalardan ve kronik taşıyıcılardan bulaşır. Taşıyıcılarda “streptokok” ağız-burun boşluğuna, burna ve deriye yerleşir; ayrıca hastaların kanında da bulunabilir. Bulaşma, özellikle kronik taşıyıcı hastalardan yayılan damlacıklar aracılığıyla doğrudan ya da dolaylı olarak gerçekleşir.
Mikroplarla kirlenmiş çamaşırlar, kap kaçak, çatal bıçak, kişisel eşyalar, oyuncaklar, halka açık yerlerdeki eşyalar hastalığın bulaşmasında etken olabilir.
Süt ve süt ürünleri ile onları işleyen kişilerin streptokok taşıyıcısı olması ya da ineğin memesinde streptokokun yol açtığı enfeksiyonun bulunması da bulaşmada rol oynayabilir.
Ani başlar
Kızıl büyük kentlerde yaygın bir biçimde, küçük yerleşmelerde sınırlı salgınlar halinde, köylerde ise tekil olgular biçiminde görülür.
Hastalığa yakalananlar iyileştikten sonra bağışıklık kazanırlar.
Kızıl en çok 2-9 yaş grubunda görülür.
Kızılın kuluçka evresi genellikle 3-7 gündür; ama bu süre loğusalık kızılı ya da cerrahi kızılda çok daha kısa olabilir.
Hastalığın genel belirtileri kendini kötü hissetme, yorgunluk ve baş ağrısıdır.
Ani ve şiddetli bir biçimde başlar.
Titreme, hızla yükselen bir ateş (40-41°C) olur.
Huzursuzluk, baş ağrısı, bulantı, kusma, solunum güçlüğü, karın derisinde ve yüzde kızarıklık, çene ve ağız çevresinde solukluk görülür.
Boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, yutak ve boğaz mukozasında şişlik ve kırmızılık ortaya çıkar.
Dilin üzerini beyaz bir pas kaplar, ucu ve çevresi ise kırmızı bir görünüm alır.
Boynun yan bölümleri ve üstçenenin arkasındaki lenf bezleri şişer.
Oldukça hızlı gelişen bu evre bir gün kadar sürer.
Ağız mukozasında kırmızı zemin üzerine koyu kırmızı renkli küçük lekelerin belirmesiyle hastalığın gidişi yavaşlar; ayrıca hastanın dili hastalığın etkisiyle özel bir görünüm alır. Bu durum “çilek dili” olarak adlandırılır.
Döküntü 24 saat içinde yaygınlaşır. Bazı ön belirtilerden sonra döküntülerin ortaya çıkması iki güne kadar gecikebilir.
Döküntü 3-4 gün sürer. Döküntü döneminde belli aralıklarla bütün vücutta eşit dağılım gösteren pembe-kızıl renkte döküntüler gözlenir. Elle muayenede kırmızılığın, toplu iğne başından küçük, çok sayıda pürtüklü kabartıdan oluştuğu görülür.
Döküntüler tipik bir dağılımla önce göğüste, boynun altında ya da karında ortaya çıkar; sonra yavaş yavaş el ve ayaklara kadar yayılır. Çene, ağız ve burun kanatları çevresinin soluk bir renk alması dikkat çekicidir. 5-6. günden sonra, vücudun değişik yerlerinde soyulma başlar. Soyulma önce yüzde pullanma, vücutta birkaç milimetre çapında kabuklar, kol ve bacaklarda da geniş parçalar biçimindedir. Soyulma günler ya da haftalarca sürebilir; bu dönemde hastanın genel durumu iyidir.
TEDAVİ
Kızıl geçiren küçük yaştaki hastalara ateşli dönemde yatak istirahati, hafif ve uygun besinler ile sıvı kaybını karşılayacak miktarda sıvı verilmesi gerekir. Hastada boğaz kuruluğu varsa, yattığı odanın havası nemlendirilmelidir. Ağrılara karşı (aspirin) kullanılır.
KORUNMA
Kızıl bildirilmesi zorunlu olan hastalıklardan biridir. Eskiden hasta çevreden uzak tutulurdu. Bu süre 40 güne kadar olabilirdi. Ama günümüzde etkili antibiyotik tedavisi sonucunda karantina gerekli olmamaktadır. Streptokokların önemli ölçüde dirençli olmalarından dolayı, bulaşmaya yol açabilecek bütün eşyaların dikkatle dezenfekte edilmesi ve hasta iyileştikten sonra odasının da dikkatle temizlenmesi gerekir. Ayrıca hastalığın yayılmasını önlemek için hastanın ailesine ve çevresindeki yakalanma tehlikesi yüksek kişilere penisilin verilmelidir.
