Guatr nasıl bir hastalık? İşte guatr hastalığı ile ilgili tüm merak edilenler...

Guatr hastalığı, boyun ön kısımda bulunan tiroid (kalkan) bezinin iltihap ve kanser dışındaki bir sebeple büyümesi şeklinde tanımlanabilmektedir. Tiroid bezi boynun ön kısmında yerleşik, iki parçalı, küçük bir içsalgı bezidir. Salgıladığı hormon ile vücudumuzun çalışma hızını belirler. Ürettiği hormon azalırsa vücudumuzun çalışma hızı düşer, fazla hormon salgılarsa vücudumuzun çalışma hızı artar. İşte guatr hastalığı ile ilgili bilinmesi gereken her şey...

Guatr nasıl bir hastalıktır?

Guatr tek bir hastalık değildir. Belirtileri ve tedavileri birbirinden farklı hastalıklar grubudur. Tiroid bezinin iltihaplarını ve kanserlerini bir kenara bırakılırsa, guatr hastalıkları üç ana gruba ayrılabilir. Bu gruplar da kendi içinde alt gruplara ayrılır.

- Tiroid bezinin az hormon salgıladığı durumlar; hipotiroidi hastalığı

Daha çok iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanlarının tedavi ettiği hastalıklardır. Bezin salgıladığı hormon yetersiz olduğu için vücudun hızı yavaşlar, hareketler ağırlaşır, duygular küntleşir. Bu hastalara gereken hormon ilaç şeklinde verilerek tedavi edilir.

- Hormon dengesizliği olmayan guatr hastaları

Bu grupta üç çeşit guatr bulunur. Birincisi tiroid bezinin dengeli şekilde tamamının büyüdüğü (diffüz guatr); ikincisi, tiroid bezinde tek bir yumrunun (nodül) olduğu (soliter tiroid nodülü) ve üçüncüsü tiroidde çok sayıda yumrunun olduğu (multinodüler guatr) hastalıklar.

- Tiroidin fazla hormon salgıladığı hastalıklar

Bu gruba zehirli guatr da denilir. Vücutta fazla tiroid hormonu bulunması sebebiyle vücudun çalışma hızı artmıştır. Ellerde titreme, kalp çarpıntısı görülür. Bu grupta da üç tip guatr vardır. Birincisi bezin tamamının büyüdüğü (Basedow Hastalığı), ikincisi fazla hormon salgılayan tek bir yumrunun olduğu (Toksik Adenom), üçüncüsü irili ufaklı çok sayıda yumrunun olduğu (Plummer Hastalığı) hastalıklar.

Guatr hastalığının belirtileri nelerdir?

Hastalığın çeşitlerine göre guatr hastasının şikayetleri de değişir. Hormonların fazla üretildiği (zehirli guatr) tiplerde, ellerde titreme-terleme, kalp çarpıntısı, sinirlilik, gözlerin yuvalarından taşması, ishal, iştah artması ama kilo alamama gibi belirtiler görülür. Hormonların az üretildiği durumlarda ise hareketlerde ve duygularda yavaşlama, ellerde kuruma, saçlarda kuruma-dökülme gibi belirtiler görülür. Hormonal dengesizliğin olmadığı tiplerde sadece tiroid bezinde büyüme veya nodül oluşumu görülmektedir. Bu hastalıkların hepsinde tiroid bezi büyüyebilir, nodül oluşabilir.

İç guatr, Dişi guatr ve Zehirli guatr nedir?

Tıbbi olarak böyle bir sınıflama olmamasına rağmen hastalara durumunu açıklarken kullanılan terimlerdir. Tiroid bezinin büyümediği, muayenesinin normal olduğu, sadece hormon dengesizliği olduğu durumda guatr hastalığı iç guatr olarak, fazla hormon salgılayan guatr hastalığı "zehirli" guatr olarak adlandırılmıştır. Ameliyat sonrası nükseden guatr hastalığını açıklamak için de "dişi guatr" terimi kullanılmıştır. Yine de bu terimler tıbbi bir ayırımı ifade etmezler.

Guatr hastalarının iyotla ilgisi

Tiroid bezi iyot elementini kullanarak hormon üretmektedir. Bu elementin eksik olduğu yerlerde guatr çok görülür. İyot eksikliğinin giderilmesiyle guatr hastalığı engellenir.

Yapılması gereken tetkikler

Basitçe kandaki hormon miktarlarını kontrol etmek ve tiroid bezinin yapısını görmek için ultrason yaptırmak genellikle teşhiste yeterlidir. Bu iki testten sonra gerekli görülürse sintigrafi ve iğne biyopsisi gibi başka testler de yapılır.

Guatr hastalığının tedavisi

Tedavide üç durum söz konusudur
- Hormon yetersizliği olan guatr hastalarına bu hormon ilaç şeklinde verilir.
- Hormon fazlalığı olan hastalara hormon yapımını engelleyecek ilaçlar verilir. Hormon seviyesi normale inince ameliyat veya radyoaktif iyot ile nihai tedavi yapılır.
- Hormon dengesizliği olmadığı ama tiroid bezinde nodüllerin olduğu durumda da genellikle ameliyat gerekir.

Her guatr hastalığı için ameliyat gerekir mi?

Tiroid bezinin tamamen büyüdüğü ya da içinde nodüllerin olduğu durumda ameliyat bir tedavi seçeneğidir. Her guatr hastalığı ameliyat gerektirmez.

Bir guatr hastasını ameliyat etmek için dört sebep vardır. Bu sebepler şu şekilde sayılabilir:

- Boynunda büyümüş guatrın oluşturduğu estetik problem
- Büyümüş guatrın ya da nodüllerin yemek borusunu ve soluk borusunu sıkıştırmalarından kaynaklanan şikayetler olması
- Büyümüş guatrın hormon dengesizliği yapması
- Guatrda kanser tespit edilmesi veya kanser şüphesi

Guatr hastalığı kansere dönüşür mü?

Guatr, "Tiroid bezinin kanser harici büyümeleridir" diye tarif edilmiştir. Ama bu büyümelerin kanser olup olmadığı ancak bazı incelemelerden hatta ameliyattan sonra belli olur. Dolayısıyla bütün guatrlı hastalar düşünüldüğünde % 15 oranında kanser gelişme ihtimali vardır.

Ameliyat dışı tedavi yöntemleri mümkün mü?

Her guatr ameliyat ile tedavi edilmez. Guatr hastalık çeşitlerinin bazı tiplerinde ilaç tedavisi, bazısında radyoaktif iyot tedavisi (radyasyon ile tiroid bezinin tahrip edilmesi), bazısında da ameliyat gerekir.

Ameliyat riskli mi?

Guatr ameliyatları, günümüzde oldukça güvenle yapılan ameliyatlardır. Ancak her ameliyatta olduğu gibi guatr ameliyatında da istenmeyen durumlar olabilir. Bunların en başında da ses tellerinin zarar görmesi riski vardır. Ancak bu durum %3-5 (yüz guatr ameliyatından 3 ile 5’inde) oranında görülür. Ameliyat sahasında kanama ve paratiroid bezlerinin zarar görmesi (vücut kalsiyum dengesini ayarlayan bezlerin hasarı) diğer risklerdir.

Guatr tedavi sonrası tekrarlar mı?

Guatr hastalığı, tedavi sonrası tekrar edebilmektedir. Hormon eksikliği ilaçlarla giderildikten sonra hastalık tekrar edebilir. Bazen nodüller ilaçlarla geriledikten sonra tekrar büyüyebilirler. Bu durumda hasta tekrar değerlendirmeye ve tedaviye alınır. Ameliyat edildikten sonra da guatr tekrar edebilir. Özellikle çok sayıda nodülü olan guatr hastalığında geride bırakılan tiroid dokusunda da nodül kalmışsa zamanla bu nodüller büyüyüp guatrın tekrar etmesine yol açabilir. Bu sebeple ilk başta ameliyatı, hastalığa uygun planlamak önemlidir.