28 Şubat’tan bu yana 27 ülke, Dünya Bankası programları üzerinden hızlı kriz finansmanına erişebilmek için yeni araçları devreye alma sürecine girdi.
28 Şubat’tan bu yana 27 ülke, Dünya Bankası programları üzerinden hızlı kriz finansmanına erişebilmek için yeni araçları devreye alma sürecine girdi.
İran savaşı sonrası küresel enerji piyasalarında yaşanan dalgalanma, gelişen ülkelerde dış finansman baskısını artırmaya başladı. Reuters’ın ulaştığı Dünya Bankası belgesine göre, savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana 27 ülke, mevcut Dünya Bankası programları üzerinden hızlı kriz finansmanına erişebilmek için yeni araçları devreye alma sürecine girdi.
Belgede, söz konusu ülkelerin isimleri ya da talep edilebilecek toplam kaynak miktarı açıklanmadı. Dünya Bankası da konuya ilişkin yorum yapmadı. Ancak 3 ülkenin yeni finansman araçlarını onayladığı, diğer ülkelerde ise sürecin devam ettiği belirtildi.
Enerji ve gübre tedariki baskısı
Savaşın enerji piyasalarında yarattığı bozulma, tedarik zincirleri ve gübre sevkiyatları üzerinde de baskı oluşturdu. Belgeye göre Kenya ve Irak yetkilileri, savaşın etkilerine karşı Dünya Bankası’ndan hızlı finansal destek aradıklarını doğruladı. Kenya tarafında yüksek akaryakıt fiyatları, Irak tarafında ise petrol gelirlerindeki düşüş öne çıkan baskı unsurları arasında gösterildi.
Dünya Bankası’nın kriz araçları kapsamında ülkeler, mevcut programlarda kullanılmamış kaynakların bir bölümünü acil durumlarda daha hızlı devreye alabiliyor. Belgeye göre, 27 ülke kriz dönemlerinde kullanılabilecek önceden düzenlenmiş finansman araçlarına erişimi bulunan 101 ülkelik grubun içinde yer alıyor. Bu ülkelerden 54’ü ise kullanılmamış finansmanın yüzde 10’una kadar olan kısmını hızlı biçimde devreye almaya imkân veren “Rapid Response Option” mekanizmasına kayıtlı bulunuyor.
Dünya Bankası’ndan 60 milyar dolara kadar kaynak
Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, geçen ay yaptığı değerlendirmede kriz araçlarının ülkelerin mevcut proje bakiyeleri ve hızlı kullandırılabilir finansman imkânları üzerinden 20-25 milyar dolarlık kaynağa erişmesini sağlayabileceğini belirtmişti. Banga, portföyde yapılacak yönlendirmelerle bu tutarın 6 ay içinde 60 milyar dolara, daha uzun vadeli değişikliklerle ise yaklaşık 100 milyar dolara ulaşabileceğini ifade etmişti.
Bu tablo, savaşın ekonomik etkisinin yalnızca petrol fiyatlarıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Enerji ve gübre tedarikindeki bozulma, özellikle dış finansman ihtiyacı yüksek ülkelerde bütçe, enflasyon ve ödemeler dengesi üzerindeki baskıyı artırıyor.
Türkiye açısından enerji faturası kritik
Reuters’ın ulaştığı belgede ülkeler açıklanmadığı için Türkiye’nin söz konusu 27 ülke arasında yer alıp almadığı bilinmiyor. Ancak enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye gibi net ham petrol ithalatçısı ekonomiler açısından doğrudan makroekonomik risk yaratıyor.
TCMB’nin analizine göre, net ham petrol ithalatçısı konumunda olan Türkiye’de uluslararası petrol fiyatlarındaki artış cari denge ve enflasyon üzerinde etkili oluyor. Analizde, ham petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artışın cari açık üzerinde 12 aylık dönemde yaklaşık 2,6 milyar dolarlık yukarı yönlü etki oluşturduğu hesaplanıyor. Petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt, taşımacılık maliyetleri ve enflasyon beklentileri kanalıyla tüketici fiyatları üzerinde de baskı yaratabileceği belirtiliyor.
TCMB Başkanı Fatih Karahan da 14 Mayıs’taki Enflasyon Raporu sunumunda, savaşın enerji fiyatlarında tetiklediği hızlı yükselişin mart ayında enerji ithalatında belirgin artışa neden olduğunu ifade etmişti. Karahan, jeopolitik gelişmeler ve enerji fiyatları kaynaklı risklerin yılın geri kalanında dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırdığını belirtmişti.
Bu nedenle küresel finansman arayışındaki artış, Türkiye açısından doğrudan bir başvuru bilgisi içermese de savaşın enerji ithalatçısı ekonomiler üzerinde yarattığı baskıyı göstermesi bakımından önem taşıyor. Petrol fiyatlarının yüksek seyrini koruduğu bir ortamda cari denge, enflasyon ve rezerv görünümü ekonomi yönetiminin yakından izleyeceği başlıklar arasında kalmaya devam edecek.
Borsaningundemi.com
