Yapay zeka abartı mı? Nobel ödüllü ekonomist uyardı

2024 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü ekonomisti Daron Acemoğlu, yapay zekaya ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Fortune dergisine konuşan Acemoğlu, yapay zekanın ekonomide kısa sürede büyük bir dönüşüm yaratacağı yönündeki beklentilerin gerçekçi olmadığını söyledi.

Acemoğlu, mevcut yapay zeka tartışmalarının önemli bölümünün spekülasyona dayandığını belirterek, kamuoyunda oluşan iyimser havanın ekonomik verilerle yeterince desteklenmediğini savundu.

Daron Acemoğlu’nun hesaplamalarına göre yapay zeka, önümüzdeki 10 yılda toplam faktör verimliliğini yalnızca yaklaşık yüzde 0,55 artırabilir. Acemoğlu, yakın vadede ekonomik olarak kârlı şekilde otomatikleştirilebilecek görevlerin oranının da yaklaşık yüzde 5 seviyesinde kalacağını belirtti. Bu tablonun, gayrisafi yurt içi hasılada yalnızca yüzde 1 ila 1,5 arasında bir artış anlamına geldiğini ifade etti.

Nobel ödüllü ekonomist, yapay zeka konusunda yürütülen tartışmaların büyük kısmını aşırı varsayımlara dayalı bulduğunu söyledi. Fortune’un mevcut yapay zeka söylemlerinin ne kadarını entelektüel açıdan ciddi bulduğu sorusuna Acemoğlu, “Yaklaşık yüzde 20” yanıtını verdi. Acemoğlu’na göre geri kalan tartışmaların önemli bölümü, gerçeklerden çok abartılı senaryolar üzerine kurulu.

Acemoğlu’na göre otomasyonun ekonomiye güçlü katkı sağlayabilmesi için makinelerin insanlardan çok daha düşük maliyetle çalışması ya da belirgin biçimde daha iyi performans sunması gerekiyor. Ancak mevcut yapay zeka sistemlerinde elde edilen kazanımlar sınırlı kaldığında veya teknolojinin iş süreçlerine entegrasyon maliyeti yükseldiğinde beklenen verimlilik artışı ortaya çıkmıyor.

Acemoğlu, yapay zekanın gerçek potansiyelinin yalnızca mevcut işleri otomatikleştirmekte değil, insanların daha önce yapamadığı yeni görevleri mümkün kılmasında olduğunu belirtti. Podcast yayıncılığının haber tüketimini artırmasını örnek gösteren Acemoğlu, yapay zekanın da yeni hizmetler ve yeni iş alanları oluşturması halinde daha anlamlı bir ekonomik dönüşüm yaratabileceğini ifade etti.

Acemoğlu, bugün yayımlanan birçok verimlilik araştırmasının, yapay zekanın kolay ve iyi tanımlanmış görevlerdeki performansına odaklandığını söyledi. Ancak gerçek iş dünyasında karşılaşılan problemlerin daha karmaşık olduğunu vurgulayan Acemoğlu’na göre mevcut büyük dil modelleri, bu tür görevlerde henüz yeterli güvenilirliği sağlayamıyor. Sosyal bağlamı okuma, farklı alanlar arasında karmaşık ilişkiler kurma ve insan muhakemesi gerektiren durumlarda hâlâ ciddi eksikler bulunuyor.

Daron Acemoğlu’na göre yapay zekadan daha önemli soru, bu teknolojiyi kimin kontrol ettiği. Büyük yapay zeka şirketlerinin veri, sermaye ve altyapıyı giderek daha fazla kendi ellerinde topladığını söyleyen Acemoğlu, bu güç yoğunlaşmasının yeterince tartışılmadığını belirtti. Acemoğlu, yapay zekanın gelir eşitsizliğini artırma ve çalışanları yerinden etme potansiyeline daha fazla odaklanılması gerektiğini savundu. Nobel ödüllü ekonomist, yapay zekanın iş gücü piyasasında geniş çaplı işsizliğe yol açması halinde ciddi toplumsal sonuçlar doğabileceği uyarısında bulundu. Özellikle üniversiteden yeni mezun olan gençlerin yüzde 30 ila 40’ının iş bulamaması gibi bir senaryonun demokrasi ve toplumsal barış açısından büyük risk yaratabileceğini belirten Acemoğlu, tarihte benzer ekonomik koşulların devrimlere zemin hazırladığını hatırlattı.

Acemoğlu, hükümetlerin ve toplumların yalnızca yapay zekanın teknik kapasitesini değil, bu teknolojinin nasıl bir ekonomik ve toplumsal düzen oluşturmasını istediklerini de tartışması gerektiğini söyledi. Ücretler, istihdam, ortak refah ve çalışanların yaşam kalitesinin bu tartışmanın merkezinde yer alması gerektiğini belirten Acemoğlu, küresel ölçekte ortak düzenlemelerin önemine de dikkat çekti. Daron Acemoğlu, ABD ile Çin arasında yapay zeka alanında daha fazla iş birliği yapılmasının insanlık için önemli faydalar sağlayabileceğini söyledi. Hastalıklarla mücadele, üretkenlik, güvenlik standartları ve küresel düzenlemeler konusunda ortak hareket edilmesi gerektiğini belirten Acemoğlu, mevcut jeopolitik ortamın ise bu iş birliğinin önündeki en büyük engellerden biri olduğunu ifade etti. Acemoğlu, toplumun büyük ölçüde OpenAI, Anthropic ve diğer büyük yapay zeka şirketlerinin çizdiği gelecek vizyonunu benimsediğini söyledi. Nobel ödüllü ekonomiste göre bunun temel nedeni, insan odaklı ve uygulanabilir alternatif bir vizyonun henüz yeterince güçlü biçimde ortaya konulamamış olması. Bu nedenle yapay zeka tartışmasının yalnızca teknoloji şirketlerinin vaatleri üzerinden değil, toplumun ortak çıkarları üzerinden yürütülmesi gerekiyor.