Türkiye'den Kültür Varlığı kaçakçılığına karşı kararlı mücadele

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla sosyal medya hesabından bir mesaj yayımladı. Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel mirasını korumanın önemini vurgulayan Ersoy, kaçak kazıların eserleri ait oldukları bağlamdan kopardığını ve geçmişi anlamamızı sağlayan bilimsel bilgileri geri dönülmez biçimde yok ettiğini ifade etti. Kültür varlığı kaçakçılığına karşı ilgili kurumlarla eşgüdüm içinde çalıştıklarını belirten Bakan Ersoy, toplumun desteğinin önemini vurgulayarak vatandaşları da bu mücadeleye destek vermeye davet etti.

Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin en önemli güvencelerinden birinin toplumsal duyarlılık olduğunu vurgulayan Bakan Ersoy, 14 Kasım dolayısıyla yayımladığı mesajında kültürel mirasın korunması için vatandaşlara çağrıda bulundu. Bakan Ersoy’un paylaşımının tamamı şöyle: “Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor ve bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde kaybolmasına neden oluyor. Bu mirası korumak ve gelecek nesillere eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz. Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz. UNESCO öncülüğünde yürütülen uluslararası çalışmalara katkı sunuyor, kültürel mirasın korunmasında ülkeler arasındaki iş birliğinin ve ortak sorumluluğun önemini her platformda vurguluyoruz. Bu mücadelenin en büyük güvencelerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum.”

Türkiye’nin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede yürüttüğü uluslararası çalışmalar, eser iadelerinde önemli sonuçlar ortaya koydu. Kültür ve Turizm Bakanlığının verilerine göre 2002-2026 yılları arasında yurt dışından Türkiye’ye getirilen kültür varlığı sayısı 13 bin 574’e ulaştı Yalnızca 2026 yılında 126 kültür varlığı ülkemize kazandırıldı. Bakanlık, yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan kültür varlıklarının tespit edilmesi ve iadesinin sağlanması amacıyla uluslararası hukuk mekanizmalarını, bilimsel araştırmaları ve diplomatik girişimleri birlikte yürütüyor. Abd’den İadesi Sağlanan 100 Eser Türkiye’ye Kazandırıldı Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede son dönemin dikkat çeken gelişmelerinden biri de Amerika Birleşik Devletleri’nden 100 kültür varlığının Türkiye’ye iadesi oldu. ABD makamlarıyla yürütülen iş birliği sonucunda ülkemize kazandırılan eserler arasında Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri ve Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri yer aldı. İade edilen eserler arasında Aphrodisias antik kentinden yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmış bir portre de bulunuyor. İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programla kamuoyuna tanıtılan eserlerin iadesinde bilimsel araştırmalar, arşiv belgeleri ve uluslararası adli iş birlikleri belirleyici rol oynadı. Türkiye’nin farklı ülkelerle yürüttüğü çalışmalar, kültür varlıklarının ait oldukları topraklara geri kazandırılmasına yönelik mücadelenin önemli örneklerini oluşturuyor. Kültür Varlığı Kaçakçılığına Karşı Teknolojik Takip Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede teknolojik imkanlardan da yararlanıyor. Bakanlığın geçtiğimiz dönemde devreye aldığı yazılım sistemiyle dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıkları takip ediliyor.

Sistem üzerinden tespit edilen şüpheli kayıtlar arşivlenerek uzmanların incelemesine sunuluyor. Elde edilen veriler, eserlerin kökenlerinin ve yurt dışına çıkarılma süreçlerinin araştırılmasına, iade taleplerinin bilgi ve belgelerle desteklenmesine katkı sağlıyor. Böylece kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele, sahadaki denetim ve uluslararası iş birliklerinin yanı sıra dijital ortamda da sürdürülüyor. Bilimsel Çalışmalar ve Uluslararası İş Birlikleri Güçleniyor Bakanlık, UNESCO’nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak Tedbirlerle İlgili Sözleşmesi’nin öngördüğü koruma ve uluslararası iş birliği anlayışı doğrultusunda, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeleyi, eserlerin bulundukları yerde korunmasından yasa dışı ticaretin önlenmesine, yurt dışına çıkarılan eserlerin takibinden toplumda koruma bilincinin geliştirilmesine kadar uzanan çok yönlü bir yaklaşımla sürdürüyor. Bilimsel araştırmalar, güvenlik tedbirleri, hukuki süreçler ve diplomatik girişimler, eğitim ve farkındalık çalışmalarıyla birlikte birbirini tamamlayan bir bütün olarak yürütülüyor. Kültür varlıklarının iadesinde arkeolojik araştırmalar, tarihi belgeler, kazı kayıtları ve bilimsel analizler önemli rol oynuyor. Özellikle Boubon kökenli bronz eserlerin iadesine yönelik çalışmalar, bilimsel kanıtların uluslararası adli süreçlerle birlikte değerlendirilmesinin başarılı örnekleri arasında yer alıyor. Bakanlık, güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla koordinasyon içinde kaçak kazıların önlenmesi ve yasa dışı kültür varlığı ticaretiyle mücadele çalışmalarını sürdürürken uluslararası kuruluşlar ve ilgili ülkelerin yetkili makamlarıyla da iş birliği yürütüyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen çalışmalar da bu iş birliğinin bölgesel boyutunu oluşturuyor. Kültür varlığı kaçakçılığının önlenmesine yönelik çalışmalar kapsamında, Güneydoğu Avrupa’da hukuki altyapının, operasyonel kapasitenin ve ülkeler arasındaki bilgi paylaşımının güçlendirilmesi hedefleniyor.