Televizyon ve telefon otizme yol açar! Uzman isim net konuştu! Dikkat çocukta bu belirtiler varsa…

Çocukların dil gelişimindeki gecikmeler çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Bu genetik de olabilir özel öğrenme güçlüğünün erken işaretlerinden biri veya otizm belirtisi de olabilir. Peki, çocuklardaki konuşma bozukluğunu otizmden nasıl ayıracağız?

Merve Kantarcı Çulha'ya açıklamalarda bulunan İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü Başkanı Prof. Dr. Dilara Fatoş Özer, otizm belirtilerinden çocuklarda konuşma bozukluğunun nelere işaret ettiğine kadar tüm merak edilenleri anlattı.

Şu an birçok çocuk dil gelişimi, konuşma ve kendini ifade etme konusunda sorun yaşıyor. Bu durumda ailelerin aklına ilk gelen şey otizm oluyor. Otizm belirtilerini gelişim geriliğinden nasıl ayıracağız? Televizyon ya da telefon, tablet tarzı ürünler otizm yapar mı?

Son yıllarda bizler de kliniklerde diğer alanlarda gelişimi kendi yaş grubuna uygun olduğu halde dil gelişiminde gecikme ya da gerilik olan pek çok çocukla karşılaşıyoruz. Bunun da en yaygın nedeni bir yaşından önce başlayan ekran maruziyetidir.

Hâlbuki erken yıllar beyinin temel yapılarının geliştiği, beyin gelişiminin son derece hızlı olduğu yıllardır. Beyin gelişiminin en hızlı olduğu bu dönemde çevresel faktörlerin etkisi de en yüksek düzeydedir.

Beyin gelişiminin bu kadar hızlı olduğu bir dönemde küçük çocukların en temel ihtiyacı duyarlı bakım veren bir annenin varlığıdır. Karnı acıktığında, altı kirlendiğinde, acısı olduğunda hemen yanına koşan, kucaklayarak bedensel temas sağlayan, gözlerinin içine bakan, yumuşak ses tonu ile ihtiyaçlarını gideren bir anne yavrusunun beyin gelişimi için en elverişli ortamı sunmuş olur. Daha sonra anne ile olan bu yoğun etkileşim içine yavaş yavaş çevresel uyaranlar dahil olmaya başlar.

Bebekler genellikle 4. ayda elleri ile çıngırak tutmak için hazır olurlar ve bu şekilde oyuncaklarla etkileşim kurarlar. Oturma becerisini kazandıklarında iki ellerini de kullanarak bu etkileşimi çeşitlendirirler.

Emekleme, yürüme gibi becerilerin kazanılması bebeğin daha önce uzaktan baktığı nesneleri yakından görme, dokunma, onları evirme, çevirme ve özelliklerini keşfetme fırsatı sunar. Bebeğin tüm bu deneyimlerine duyguları ile eşlik eden, seslendiren, bebeğe yönelik konuşan, şarkı ve tekerlemelerle onun ritmik bedensel hareketlerini uyaran anne bebeğin dil gelişimi için gerekli ortamı da yaratmış olur.

Beynin asla bir daha çevresel uyaranlara bu kadar yüksek derecede açık olmayacağı bu kritik anlarda bebekleri ve küçük çocukları dijital araçlarla karşılaştırmak beyin gelişimi açısından bu değerli fırsatların kaçırılması anlamına gelir. Peki, ne öneriyorsunuz? Ekran süresi nasıl ayarlanmalı? İlk on sekiz ayda görüntülü sohbet dışında medya süresinin tamamen ortadan kaldırılması önerilmektedir. 18-24 aylık çocuklar dijital medya ile tanıştırılacaksa, ebeveynlerin nitelikli programları seçip çocuklarıyla birlikte izleyerek içeriğin anlaşılmasına yardımcı olmaları tavsiye edilmektedir.

2-5 yaş arasında ise çocukların günlük ekran süresi en fazla 1 saat ile sınırlandırılmalı ve bu süre kaliteli programlarla geçirilmelidir. Öncelikle bir durumdan bahsederken "Otizm" yerine "Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)" terimini kullanalım. Çünkü otizmin belirtileri ve şiddeti bireyden bireye değişkenlik gösterir ve bir yelpazede (spektrumda) farklı düzeylerde görülür. Bu özelliği ile her bireyin otizm deneyimi kişiye özgüdür ve benzersizdir. OSB sosyal iletişim ve etkileşimde sürekli zorluklar ile sınırlı ve tekrarlayıcı davranışlar, ilgi alanları veya aktiviteler (duyusal hassasiyetler veya tepkisellik dahil) ile karakterize edilen bir nöro gelişimsel farklılıktır. Belirtiler genellikle erken gelişim döneminde ortaya çıkar.

Aileler için erken uyarı sinyalleri; Çocuğunuz * Göz temasından kaçınıyor veya göz teması kurmuyorsa * 9 aylıkken ismine tepki vermiyorsa * 9 aylıkken mutlu, üzgün, kızgın ve şaşırmış gibi yüz ifadeleri göstermiyorsa * 12 aylıkken bir yetişkinle basit etkileşimli oyunlar oynamıyorsa

* 12 aylık olduğunda çok az jest veya mimik kullanıyorsa (örneğin, el sallamaz) * 15 aylık olduğunda başkalarıyla ilgi alanlarını paylaşmıyorsa (örneğin, beğendiği bir nesneyi size göstermiyorsa) * 18 aylıkken size ilginç bir şey göstermek için işaret etmiyor

* 24 aylık (2 yaş) olduğunda başkalarının incindiğini veya üzüldüğünü fark etmiyorsa * 36 aylık (3 yaş) yaşına geldiğinde diğer çocukları fark etmiyor ve onlarla oyuna katılmıyorsa Derhal bir çocuk ve ergen psikiyatrisi, çocuk nöroloğu ya da gelişimsel pediatriste başvurun. Kaynak: Akşam