Sinekler neden hep sizi ısırıyor? Bilim Dünyası cezbeden faktörleri açıkladı

Sivrisineklerin herkesi görmezden gelip sadece belirli kişileri ısırdığı hissi, bilimsel araştırmalarla doğrulanıyor. Bilim insanları, bu hastalık yayan canlıların bazı insanları daha çekici bulmasını sağlayan karmaşık kimyasal kokteyli çözme yolunda önemli adımlar atıyor. Fransa Kalkınma Araştırmaları Enstitüsünden tıbbi entomolog Frederic Simard, sivrisineklerin bazı insanlara daha fazla yönelmesinin bir yanılgı olmadığını ancak insanların her zaman birer "sivrisinek mıknatısı" olarak kalmadığını belirtiyor.

Sivrisineklerin hedef seçmesinde vücut kokusu, sıcaklık ve nefesle dışarı verilen karbondioksit gibi bir dizi duyusal ipucu rol oynuyor. Sadece dişi sivrisineklerin ısırdığı bilinirken, bu canlılar gelişmiş reseptörleri sayesinde aldıkları sinyallere göre hedeflerini belirliyor. İsveçli bilim insanı Rickard Ignell, sivrisineklerin onlarca metre uzaktan bile nefesle verilen karbondioksiti algılayabildiğini ve bunun temel tetikleyici olduğunu ifade ediyor. Yaklaşık 10 metre mesafeye ulaştıklarında ise vücut kokusu ile karbondioksit birleşimi çekiciliği artırıyor. Daha da yaklaştıklarında vücut sıcaklığı ve nem oranı, belirli insanları sivrisinekler için daha cazip hale getiriyor.

Kan grubunun etkisi yok Kamuoyunda yaygın olan bazı inanışlar ise bilimsel gerçeklerle uyuşmuyor. Simard, sivrisineklerin belirli kan gruplarını tercih ettiği yönündeki iddiaların bilimsel bir temeli olmadığını, yapılan az sayıda araştırmanın yetersiz kaldığını vurguluyor. Tercihin ten, göz veya saç rengiyle de bir ilgisi bulunmuyor. Buna karşın, vücut kokusu büyük önem taşıyor. İnsan mikrobiyotasının ürettiği molekül bileşiminin sivrisinekler üzerindeki etkisi değişiklik gösteriyor.

Araştırmalar, insan vücudunun 300 ile 1000 arasında farklı kokulu bileşik salgıladığını gösteriyor ancak bilim insanları bunlardan hangilerinin sivrisinekleri çektiğini yeni yeni anlamaya başlıyor. Ignell'in yürüttüğü çalışmada, sarı humma ve dang humması yayan "Aedes aegypti" türü sivrisinekler laboratuvar ortamında incelemeye alındı. Sivrisineklerin, insanların salgıladığı bin olası bileşikten 27'sini algılayabildiği ve bu özel karışımı takip ettiği belirlendi. Sivrisineklerin en çok yöneldiği kişilerin, cilt yağının parçalanmasıyla oluşan "1-octen-3-ol" (mantar alkolü) adlı bileşiği yüksek oranda salgıladığı tespit edildi. Bu bileşikteki küçük bir artışın bile sivrisinekleri çekmekte yeterli olduğu görüldü.

Bira tüketimi çekiciliği artırıyor Yapılan araştırmalar, bira tüketiminin de sivrisinekleri çekmede etkili olduğunu ortaya koyuyor. Alkol tüketimi vücut sıcaklığını yükseltiyor, nefesle verilen karbondioksit miktarını artırıyor ve cilt kokusunu değiştiriyor. Burkina Faso ve Hollanda'da yapılan farklı deneylerde, alkol tüketen gönüllülerin sıtma yayan "Anopheles" sivrisinekleri için çok daha cazip hale geldiği belirlendi. Hollanda'daki çalışmada, son 24 saat içinde bira içmiş kişilerin sivrisineklere 1,35 kat daha çekici geldiği kaydedildi. İklim değişikliği nedeniyle sivrisineklerin yaşam alanlarının genişlemesi, bu araştırmaların önemini daha da artırıyor. Chikungunya virüsü taşıyan kaplan sivrisineğinin yeni bölgelere yayıldığı ve bu riskin her geçen gün daha fazla insanı etkilediği belirtiliyor. Uzmanlar, korunmak için vücudu kapatan bol giysiler giyilmesini, cibinlik ve sinek kovucu kullanılmasını, ayrıca ağır yemeklerden ve alkolden kaçınılmasını öneriyor.