İran rejimi çökerse ne olur? Türkiye ayrıntısı dikkat çekti

Al Junaid’e göre İran’da protestoların yeniden tırmanması, ülkede siyasi çöküş senaryolarını her zamankinden daha güçlü hale getirdi. 92 milyonu aşan nüfusa sahip İran’ın çok katmanlı etnik ve mezhepsel yapısı, rejimin devrilmesi durumunda en ciddi sınav haline gelecek.

Ülkenin kuzeybatısındaki Kürtler, güneydoğudaki Beluçlar, Huzistan’daki Ahvazi Araplar ve kuzeydeki Azeriler, uzun süredir kimlik ve özerklik talepleriyle biliniyor. Al Junaid, “Rejim çökerse bu topluluklar kendi kaderini tayin hakkı için harekete geçebilir” değerlendirmesini yapıyor.

İran’daki olası geçiş döneminde muhalif grupların birleşmesinin kritik olduğunu vurgulayan Al Junaid, Meryem Rajavi’nin liderliğindeki İran Ulusal Direniş Konseyi (NCRI) ile Veliaht Prens Rıza Pehlevi’nin temsil ettiği İran Ulusal Konseyi (INC) arasında derin fikir ayrılıkları bulunduğunu belirtiyor.

Bu iki yapı, İran’ın geleceği konusunda farklı vizyonlara sahip. Ancak ne NCRI ne de INC, etnik azınlıkların taleplerine ve temsil sorunlarına tatmin edici bir yanıt verebilmiş değil. Bu nedenle, güven eksikliği sürüyor. Al Junaid, “Kapsayıcı bir geçiş modeli sağlanmazsa, ayrılıkçı hareketler hız kazanabilir” uyarısında bulunuyor.

İran rejiminin zayıflaması durumunda Kürt milliyetçiliğinin canlanması, Türkiye’nin de gündemine doğrudan yansıyabilir. Al Junaid, “Zayıflayan bir İran, sınır ötesi Kürt hareketlerini cesaretlendirebilir; bu da Türkiye’nin güneydoğusunda ve İran sınırında yeni bir gerilim alanı yaratabilir” diyor.

Ayrıca Azerbaycan, İran’ın kuzeyindeki geniş Azeri nüfus nedeniyle sürece doğrudan dahil olabilir. Yanlış yönetilen bir geçiş, Tahran-Bakü hattında etnik gerilimleri tırmandırma riski taşıyor.

Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkeleri, özellikle Arap nüfusu yoğun Huzistan bölgesine odaklanacaktır. Burada ortaya çıkabilecek özerklik ya da ayrılık talepleri, hem bir diplomatik fırsat hem de güvenlik tehdidi anlamına gelebilir.

Pakistan açısından da tablo karmaşık. Ülkenin güneybatısındaki Beluç nüfusun önemli bir kısmı İran sınırına yayılıyor. Tahran’da yaşanacak bir rejim değişikliği, Beluç milliyetçiliğini körükleyebilir. Al Junaid, “İslamabad hâlihazırda Beluçistan’da bir isyanla mücadele ediyor. İran’daki çöküş bu yangını büyütebilir.” ifadelerini kullanıyor.

İsrail açısından İran’daki rejim değişikliği iki yönlü risk taşıyor. Bir yandan, radikal grupların kontrol mücadelesine girişmesi halinde ülkenin azınlık toplulukları "özellikle Yahudiler" tehlikeye girebilir. Diğer yandan, rejim sonrası İran’ın daha ılımlı mı yoksa daha parçalanmış ve militan bir yapıya mı dönüşeceği belirsiz.

Al Junaid ayrıca, Rusya ve Çin’in de bu süreçten derinden etkileneceğini vurguluyor. Moskova için İran, Batı’ya karşı stratejik bir tampon görevi görüyor. Çöküş, Rusya’ya nüfuz alanını güneye genişletme fırsatı verebilir.

Çin açısından ise risk daha büyük: İran, Pekin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Orta Doğu’daki enerji koridorlarının merkezinde yer alıyor. İstikrarsız bir İran, Çin’i hızlı bir jeopolitik yeniden ayarlamaya zorlayabilir.

Abdulla Al Junaid, İran’daki olası bir rejim değişikliğinin yalnızca iç dinamiklerle sınırlı kalmayacağını, bölgesel dengeleri sarsacak bir “jeopolitik deprem” yaratacağını belirtiyor. Analizini şu ifadeyle özetliyor: “İran’daki geçiş süreci kapsayıcı, düzenli ve azınlıkları temsil edici olmazsa, ülke otoriterliği parçalanmayla değiştirme riskiyle karşı karşıya kalır. Ancak doğru yönetilirse, İran istikrarlı bir devletin temellerini atabilir.” Haber Kaynağı: The National Interest